Harika bir soru! Hadi birlikte bu genetik bulmacasını adım adım çözelim ve konuyu pekiştirelim. Unutma, genetik soruları ilk bakışta biraz karmaşık görünebilir ama mantığını kavradığında çok kolaydır.
Pekiştirme Sorusu
Bezelyelerde çiçeğin yanda olmasını belirleyen alel (A) uçta olmasını belirleyen alele (a) baskındır. Bezelyelerle yapılan bir çaprazlamada oluşabilecek bezelyelerde çiçeğin konumu bakımından genotip oranı yandaki grafikte gösterilmiştir.
Buna göre, çaprazlanan bezelyelerin genotip ve fenotipleri hangisinde doğru verilmiştir?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soruyu çözmek için bize verilen grafiği bir dedektif gibi inceleyerek başlayacağız. Grafik bize çaprazlama sonucu oluşan yavruların genotip oranlarını veriyor. Bu oranlardan yola çıkarak anne ve baba bezelyelerin (ata bireylerin) nasıl olduğunu bulacağız.
Adım 1: Grafiği Analiz Edelim
Grafiğe baktığımızda oluşan yavru bezelyelerin genotip oranları şöyle:
- %25 oranında AA (Saf döl baskın) genotipli bezelye oluşmuş.
- %50 oranında Aa (Melez döl baskın) genotipli bezelye oluşmuş.
- %25 oranında aa (Saf döl çekinik) genotipli bezelye oluşmuş.
Bu oranları sadeleştirdiğimizde 1 (AA) : 2 (Aa) : 1 (aa) gibi bir oran elde ederiz. Bu oran, genetikte çok meşhur ve önemli bir orandır!
Adım 2: Ata Bireylerin Genotipini Bulalım
Peki, hangi iki genotipin çaprazlanması sonucu yavrularında %25 AA, %50 Aa ve %25 aa oranı ortaya çıkar? Bu özel oran, sadece ve sadece iki tane melez dölün (Aa) çaprazlanmasıyla elde edilir.
Hadi bunu bir Punnett karesi ile gösterelim (zihnimizde canlandıralım):
Çaprazlanan bireyler: Aa X Aa
Birinci atadan gelebilecek gametler: A ve a
İkinci atadan gelebilecek gametler: A ve a
Bu gametleri birleştirdiğimizde oluşacak yavrular:
- A ile A birleşir → AA
- A ile a birleşir → Aa
- a ile A birleşir → Aa
- a ile a birleşir → aa
Gördüğün gibi 4 ihtimalden 1 tanesi AA (%25), 2 tanesi Aa (%50) ve 1 tanesi de aa (%25). Bu da grafiğimizle birebir uyuşuyor! Demek ki çaprazlanan ata bezelyelerin ikisinin de genotipi Aa olmalıymış.
Adım 3: Ata Bireylerin Fenotipini (Dış Görünüşünü) Bulalım
Sorunun başında bize önemli bir bilgi verilmişti: “çiçeğin yanda olması (A), uçta olmasına (a) baskındır.”
Unutma ki, bir genotipte baskın alel (büyük harf) varsa, dış görünüşte her zaman onun özelliği görülür. Ata bireylerimizin genotipi Aa olduğuna göre, ikisinde de baskın olan ‘A’ aleli var. Bu yüzden ikisinin de fenotipi, yani dış görünüşü “Yanda Çiçekli” olacaktır.
Adım 4: Doğru Şıkkı Bulalım
Artık aradığımız şeyi biliyoruz: Her ikisi de Yanda fenotipinde ve Aa genotipinde olan iki bezelyenin çaprazlandığı şıkkı bulmalıyız.
- A) Yanda (Aa) x Uçta (aa) → Bu değil, çünkü bir tanesi Uçta ve genotipi aa.
- B) Yanda (AA) x Yanda (Aa) → Bu da değil, çünkü birinin genotipi saf döl baskın (AA).
- C) Yanda (Aa) x Yanda (Aa) → İşte aradığımız cevap bu! Her ikisi de Yanda fenotipinde ve Aa genotipinde.
- D) Yanda (AA) x Uçta (aa) → Bu hiç değil, genotipler tamamen farklı.
Sonuç
Tüm adımları birleştirdiğimizde, grafikteki genotip oranını veren çaprazlamanın, genotipleri Aa ve fenotipleri Yanda olan iki bezelye arasında yapıldığını görüyoruz. Bu da bizi doğru cevaba götürüyor.
Doğru Cevap: C