Harika bir ünite sonu tekrarı olacak! Sevgili öğrencilerim, gelin bu soruları birlikte adım adım, tane tane çözelim. Fen bilimleri ne kadar mantıklı ve keyifli bir ders, bir kez daha görelim.
A. Aşağıdaki şekillerde cisimler farklı konumlarda yere bırakılıyor. Buna göre cisimlerin başlangıçta yere yaptıkları katı basıncındaki değişimi işaretleyelim.
Arkadaşlar, bu soruyu çözmeden önce küçücük bir hatırlatma yapalım. Katı basıncı iki şeye bağlıdır: cismin ağırlığına ve yere değen yüzey alanına.
Basınç = Kuvvet (Ağırlık) / Yüzey Alanı
Bu sorulardaki bütün cisimler aynı, sadece duruşları değişiyor. Yani ağırlıkları hep aynı kalıyor. O zaman bizim tek dikkat etmemiz gereken şey, yere değen yüzey alanı! Unutmayın, yüzey alanı küçülürse, basınç artar (sivri bir iğnenin ucu gibi). Yüzey alanı büyürse, basınç azalır (kar ayakkabısı gibi).
1 Numaralı Soru
- Adım 1: Durum I’de cismin geniş olan tabanı yere değiyor. Yani yüzey alanı büyük.
- Adım 2: Durum II’de ise cisim ters çevrilmiş ve dar olan tabanı yere değiyor. Yani yüzey alanı küçük.
- Adım 3: Cismin ağırlığı aynı kalırken, yere değen yüzey alanı azaldığı için yere yaptığı basınç ARTAR.
Sonuç:Artar seçeneği işaretlenmelidir.
2 Numaralı Soru
- Adım 1: Bu şekillerde toplam 3 tane özdeş küp var. Yani cismin toplam ağırlığı iki durumda da aynı.
- Adım 2: Durum I’de yere temas eden 2 tane küp tabanı var. Durum II’de küplerin yeri değişmiş ama yine yere temas eden 2 tane küp tabanı var. Yani yüzey alanı aynı.
- Adım 3: Hem ağırlık hem de yüzey alanı aynı kaldığı için basınç DEĞİŞMEZ.
Sonuç:Değişmez seçeneği işaretlenmelidir.
3 Numaralı Soru
- Adım 1: Yine toplam 3 tane özdeş küpümüz var. Ağırlık iki durumda da aynı.
- Adım 2: Durum I’de yere 2 küpün tabanı değiyor. Yüzey alanımız 2 birim diyelim. Durum II’de ise küpler üst üste konulmuş ve yere sadece 1 küpün tabanı değiyor. Yüzey alanımız 1 birim olmuş. Yüzey alanı azalmış.
- Adım 3: Ağırlık aynıyken yüzey alanı azaldığı için basınç ARTAR.
Sonuç:Artar seçeneği işaretlenmelidir.
4 Numaralı Soru
- Adım 1: Şekilde toplam 5 tane özdeş küp var. Demek ki ağırlığımız sabit.
- Adım 2: Durum I’de yere 3 küpün tabanı değiyor. Yüzey alanımız 3 birim. Durum II’de ise yere 4 küpün tabanı değiyor. Yüzey alanımız 4 birim olmuş. Yani yüzey alanı artmış.
- Adım 3: Ağırlık aynı kalırken yüzey alanı arttığı için basınç AZALIR.
Sonuç:Azalır seçeneği işaretlenmelidir.
B. Sıvı basıncının bağlı olduğu faktörlerle ilgili olarak yapılan bir deneyde özdeş kaplara yoğunlukları farklı sıvılar aşağıdaki gibi eşit seviyede olacak şekilde dolduruluyor ve sıvıların kabın tabanına yaptığı basınçlar ölçülüyor. Buna göre deneydeki değişkenleri belirleyelim ve aşağıdaki tabloya yazalım.
Harika bir deney sorusu! Deney sorularında 3 tür değişkenimiz vardı, hatırlayalım:
- Bağımsız Değişken: Deneyi yapan kişinin bilerek ve isteyerek değiştirdiği şeydir. “Acaba bunu değiştirirsem ne olur?” diye merak ettiğimiz şeydir.
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, bizim ölçtüğümüz sonuçtur.
- Kontrol Edilen (Sabit Tutulan) Değişken: Deneyin sonucu adil olsun diye hiç değiştirmediğimiz, hep aynı tuttuğumuz şeylerdir.
Şimdi bu bilgilere göre deneyi inceleyelim:
- Adım 1: Deneyde neyi farklı yapmışız?
Kaplara baktığımızda birine 2d, birine d, diğerine 3d yoğunluklu sıvılar konmuş. Demek ki bizim bilerek değiştirdiğimiz şey sıvının cinsi, yani yoğunluğu. O zaman bu bizim Bağımsız Değişkenimizdir.
- Adım 2: Deneyde neyi aynı tutmuşuz?
Soruda “özdeş kaplar” diyor ve şekle baktığımızda bütün sıvılar “h” yüksekliğine kadar doldurulmuş. Yani kaplar aynı, sıvıların derinliği (yüksekliği) aynı. O zaman bunlar bizim Kontrol Edilen Değişkenlerimizdir.
- Adım 3: Deneyde neyi ölçüyoruz?
Sorunun sonunda “sıvıların kabın tabanına yaptığı basınçlar ölçülüyor” (P₁, P₂, P₃) diyor. Demek ki yoğunluğu değiştirince basıncın nasıl değiştiğini gözlemliyoruz. Ölçtüğümüz sonuç sıvı basıncıdır. O zaman bu da bizim Bağımlı Değişkenimizdir.
Şimdi tabloyu doldurabiliriz:
Sonuç:
| Bağımlı Değişken | Bağımsız Değişken | Kontrol Edilen Değişken |
| Sıvı Basıncı | Sıvının Yoğunluğu (Cinsi) | Sıvının Derinliği (Yüksekliği) |
Umarım her şey çok net anlaşılmıştır. Aklınıza takılan bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!