8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ata Yayınları Sayfa 231
Harika bir etkinlik sorusu! Gelin bu deneyi ve arkasındaki bilimi birlikte adım adım, sanki sınıftaymışız gibi inceleyelim.
Soru: Ebonit çubuğun topu çekmesinin nedeni ne olabilir?
Merhaba arkadaşlar! Bu deney, elektriğin en ilginç konularından biri olan “Etki ile Elektriklenme” konusunu anlamamız için harika bir örnek. Şimdi sorunun cevabını adım adım birlikte bulalım.
Unutmayın, doğada zıt yükler birbirini çekerken, aynı yükler birbirini iter. Nötr cisimler ise hem pozitif (+) hem de negatif (-) yüklü cisimler tarafından çekilebilirler. Nasıl mı? İşte cevabı:
Adım 1: Ebonit Çubuğu Yüklemek
Deneyin üçüncü adımında ebonit çubuğu yün kumaşa sürtüyoruz. Sürtünme ile elektriklenmede, bazı cisimler elektron almaya, bazıları da vermeye daha yatkındır. Ebonit çubuk, yün kumaştan elektronları “kapar” ve bu yüzden negatif (-) yükle yüklenir. Artık elimizde negatif yüklü bir çubuk var.
Adım 2: Alüminyum Topun Durumu
Deneyin başında kullandığımız alüminyum folyodan yapılmış topumuz ise nötr durumdadır. Nötr demek, içinde hiç yük yok demek değildir! Aksine, içinde eşit sayıda pozitif (+) ve negatif (-) yük var demektir. Bu yükler topun içinde rastgele dağılmıştır.
Adım 3: Sihirli An: Yaklaştırma!
İşte en önemli kısım burası. Negatif (-) yüklü ebonit çubuğu, nötr alüminyum topa dokundurmadan sadece yaklaştırıyoruz.
- Çubuktaki eksi yükler, alüminyum topun içindeki hareket edebilen eksi yüklere (elektronlara) bir itme kuvveti uygular. Onlara sanki “benden uzak durun!” der.
- Bu yüzden topun içindeki eksi yükler, çubuktan olabildiğince uzağa, yani topun diğer tarafına kaçışır.
- Eksi yükler bir tarafa toplanınca, çubuğa yakın olan tarafta pozitif (+) yükler daha fazla kalır.
Yani topumuzun yük dengesi geçici olarak bozulur. Çubuğa bakan yüzü pozitif (+), uzak yüzü ise negatif (-) yüklenmiş gibi olur.
Adım 4: Sonuç ve Çekim Kuvveti
Şimdi elimizdeki duruma bakalım: Negatif (-) yüklü bir çubuk ve bu çubuğa bakan yüzü pozitif (+) yüklenmiş bir top var. Fen Bilimleri dersinden bildiğimiz en temel kural neydi? Zıt yükler birbirini çeker!
Negatif yüklü çubuk, topun kendisine yakın olan pozitif yüklü kısmını çeker. Topun uzak tarafındaki negatif yükleri ise iter. Ancak çekme kuvveti, itme kuvvetinden daha güçlüdür çünkü pozitif yükler çubuğa daha yakındır. Bu yüzden net sonuç, çubuğun topu kendine doğru çekmesidir.
Sonuç:
Ebonit çubuğun alüminyum topu çekmesinin nedeni, etki ile elektriklenme olayıdır. Negatif yüklü çubuk, nötr topun içindeki yüklerin kutuplanmasına (ayrışmasına) neden olur. Topun çubuğa yakın kısmı pozitif (+) yüklenir ve zıt yüklerin birbirini çekmesi prensibiyle çubuk tarafından çekilir.