Harika bir ünite sonu tekrarı yapacağız! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Şimdi gönderdiğin görseldeki soruları birlikte, adım adım ve anlayacağın bir dilde çözeceğiz. Takıldığın bir yer olursa hiç çekinme, açıklamaları dikkatlice oku. Hazırsan başlayalım!
A. Aşağıdaki görsellerde Dünya’nın iki farklı konumu verilmiştir. (Y.D.: Yengeç Dönencesi, O.D.: Oğlak Dönencesi, E: Ekvator) Görsellere göre aşağıdaki cümlelerdeki boşlukları uygun ifadelerle tamamlayalım.
Önce görselleri bir analiz edelim. Unutma, Dünya’nın hangi yarım küresi Güneş’e doğru eğikse, orada yaz mevsimi yaşanır!
- I. konum: Dünya’nın Kuzey Yarım Küre’si (üst kısmı) Güneş’e doğru dönük. Bu durumda Güneş ışınları Kuzey Yarım Küre’ye daha dik gelir. Bu tarih 21 Haziran‘dır ve Kuzey Yarım Küre için yaz başlangıcıdır.
- II. konum: Bu sefer Dünya’nın Güney Yarım Küre’si (alt kısmı) Güneş’e doğru dönük. Güneş ışınları Güney Yarım Küre’ye daha dik gelir. Bu tarih ise 21 Aralık‘tır ve Kuzey Yarım Küre için kış başlangıcıdır.
1) Dünya I. konumda iken Kuzey Yarım Küre’de …………………. mevsimi yaşanmaya başlar.
Çözüm:
Adım 1: I. konuma bakıyoruz. Dünya’nın eksen eğikliğinden dolayı Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e doğru eğik olduğunu görüyoruz.
Adım 2: Bir yarım küre Güneş’e doğru eğik olduğunda, oraya Güneş ışınları daha dik açılarla gelir ve daha fazla enerji bırakır. Bu da sıcaklığın artmasına neden olur.
Adım 3: Bu durum, o yarım kürede yaz mevsiminin başladığını gösterir.
Sonuç: Dünya I. konumda iken Kuzey Yarım Küre’de YAZ mevsimi yaşanmaya başlar.
2) Dünya II. konumda iken öğle vakti, Güneş ışınları …………………. dik açı ile düşer.
Çözüm:
Adım 1: II. konumu inceliyoruz. Bu konumda Güney Yarım Küre Güneş’e dönüktür.
Adım 2: Güneş’ten gelen paralel ışınların tam olarak hangi çizgiye 90 derece (dik) açıyla geldiğine bakıyoruz. Görselde bu ışınların O.D. ile gösterilen Oğlak Dönencesi‘ne dik geldiği açıkça görülüyor.
Sonuç: Dünya II. konumda iken öğle vakti, Güneş ışınları OĞLAK DÖNENCESİ’NE dik açı ile düşer.
3) Dünya I. konumda iken Güney Yarım Küre’de en uzun …………………. yaşanır.
Çözüm:
Adım 1: I. konumda, Kuzey Yarım Küre’de yaz mevsiminin başladığını biliyoruz. Yaz başlangıcında en uzun gündüz yaşanır.
Adım 2: Yarım kürelerde mevsimler ve gece-gündüz süreleri birbirinin tam zıttıdır. Kuzey Yarım Küre’de en uzun gündüz yaşanıyorsa, Güney Yarım Küre’de tam tersi, yani en kısa gündüz yaşanmalıdır.
Adım 3: En kısa gündüz, aynı zamanda en uzun gece demektir.
Sonuç: Dünya I. konumda iken Güney Yarım Küre’de en uzun GECE yaşanır.
4) Dünya II. konumda iken bir cismin gölge boyu …………………. Yarım Küre’de daha uzundur.
Çözüm:
Adım 1: II. konumda Kuzey Yarım Küre’de kış, Güney Yarım Küre’de ise yaz yaşanır.
Adım 2: Bir yere Güneş ışınları ne kadar eğik açıyla gelirse, cisimlerin gölgesi o kadar uzun olur. Güneş ne kadar dik gelirse, gölge o kadar kısa olur.
Adım 3: Kış mevsiminin yaşandığı Kuzey Yarım Küre’ye Güneş ışınları daha eğik geldiği için, gölge boyları da daha uzun olacaktır.
Sonuç: Dünya II. konumda iken bir cismin gölge boyu KUZEY Yarım Küre’de daha uzundur.
5) Dünya her iki konumda iken …………………. gece ve gündüz süresi eşittir.
Çözüm:
Adım 1: Dünya’nın eksen eğikliği nedeniyle kutuplara gidildikçe gece-gündüz süre farkı artar.
Adım 2: Ancak tam ortada yer alan Ekvator çizgisi üzerinde bu değişim en azdır. Yıl boyunca Ekvator’da gece ve gündüz süreleri hemen hemen hiç değişmez ve birbirine eşittir (yaklaşık 12 saat gece, 12 saat gündüz).
Sonuç: Dünya her iki konumda iken EKVATOR’DA gece ve gündüz süresi eşittir.
6) Dünya I. konumda iken Güneş ışınları …………………. Yarım Küre’ye daha fazla ısı enerjisi aktarır.
Çözüm:
Adım 1: I. konumda Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e dönük olduğunu tekrar hatırlayalım.
Adım 2: Güneş ışınları bu yarım küreye daha dik ve dike yakın açılarla düştüğü için, birim yüzeye düşen enerji miktarı (yani ısı) daha fazladır.
Adım 3: Zaten yaz mevsiminin yaşanmasının sebebi de budur.
Sonuç: Dünya I. konumda iken Güneş ışınları KUZEY Yarım Küre’ye daha fazla ısı enerjisi aktarır.
B. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazalım.
1) ( D ) Hava olayları kısa sürede değişkenlik gösterebilir.
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Sabah evden çıkarken havanın güneşli olup, öğleden sonra aniden yağmur yağması hava olaylarının kısa sürede değişebileceğine en güzel örnektir. İklim ise uzun yıllar boyunca değişmez.
2) ( D ) Sıcaklık farkı hava olaylarının oluşmasında etkilidir.
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Sıcaklık farkları, havanın ısınıp yükselmesine veya soğuyup alçalmasına neden olur. Bu da alçak ve yüksek basınç alanlarını oluşturur. Rüzgâr, yağış gibi temel hava olaylarının sebebi bu basınç ve sıcaklık farklarıdır.
3) ( Y ) Rüzgâr, alçak basınç alanından yüksek basınç alanına doğru yatay yöndeki hava hareketidir.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Unutma, hava her zaman basıncın YÜKSEK olduğu yerden, basıncın ALÇAK olduğu yere doğru hareket eder. Bu ifadenin tam tersi doğrudur.
4) ( D ) Karadeniz ikliminin görüldüğü bölgelerde her mevsim yağış görülebilir.
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Ülkemizdeki Karadeniz ikliminin en belirgin özelliği, ılıman ve her mevsim yağışlı olmasıdır.
5) ( Y ) Hava olayları kesin sonuçlar bildirir.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Hava durumu sunulurken her zaman “tahmin” kelimesi kullanılır. Çünkü atmosfer çok karmaşık bir yapıdır ve hava olayları kesin olarak bilinemez, sadece yüksek doğrulukla tahmin edilebilir.
6) ( D ) İklim ile ilgili çalışmalar yapan uzmanlara klimatolog denir.
Açıklama: Bu ifade doğrudur. İklim bilimine klimatoloji, bu alanda çalışan bilim insanına ise klimatolog denir. Hava olaylarını inceleyen bilim insanına ise meteorolog denir.
7) ( D ) Küresel ısınma, küresel iklim değişikliğine neden olur.
Açıklama: Bu ifade doğrudur. Küresel ısınma, Dünya’nın ortalama sıcaklığının artmasıdır. Bu sıcaklık artışı da buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi, aşırı hava olayları gibi daha büyük ve kalıcı değişikliklere, yani küresel iklim değişikliğine yol açar.
8) ( Y ) Atmosferdeki su buharının aniden donup yeryüzüne buz parçaları hâlinde inmesine kırağı denir.
Açıklama: Bu ifade yanlıştır. Gökyüzünden yağan buz parçalarına dolu denir. Kırağı ise, soğuk gecelerde yerdeki bitki, araba gibi yüzeylerin üzerinde su buharının donmasıyla oluşan buz kristalleridir. Kırağı yağmaz, yeryüzünde oluşur.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Harika iş çıkardın! Bu konuları tekrar etmeyi unutma.