Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Şimdi birlikte bu soruları adım adım, kolayca anlayacağın bir şekilde çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
A. Aşağıdaki görselde bir hayvan hücresindeki kalıtsal yapılar harflerle gösterilmiştir. Görsele göre verilen ifadeler doğru ise ifadenin başına “D”, yanlış ise “Y” yazalım.
Öncelikle görseli bir inceleyelim. Bize en karmaşık yapıdan en basit yapıya doğru bir sıralama verilmiş. Hücrenin içindeki M ile gösterilen yapı kromozom. Kromozomun içindeki ip gibi sarmal yapı N ile gösterilen DNA‘dır. DNA’nın bir parçası L ile gösterilmiş ve DNA’nın en küçük yapı birimi olan K ise nükleotidi temsil ediyor. Şimdi bu bilgilerle soruları cevaplayalım.
1. Görselde K ile DNA gösterilmiştir.
Çözüm: Bu ifade Yanlış’tır.
Açıklama: Sevgili öğrencim, görseli dikkatle incelediğimizde K harfinin, DNA’nın yapı taşı olan tek bir nükleotidi gösterdiğini görüyoruz. DNA ise N harfiyle gösterilen sarmal yapının tamamıdır. K, DNA’yı oluşturan milyonlarca tuğladan sadece bir tanesi gibidir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
2. N ile gösterilen yapı kendini eşleyebilir.
Çözüm: Bu ifade Doğru’dur.
Açıklama:N harfi, kalıtsal bilgimizi taşıyan DNA molekülünü gösteriyor. DNA’nın en önemli özelliklerinden biri, hücre bölünmesinden önce kendini kopyalayarak birebir aynısını yapabilmesidir. Buna DNA’nın kendini eşlemesi diyoruz. Bu sayede kalıtsal bilgi yeni hücrelere eksiksiz aktarılır. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
3. M ile gösterilen yapı farklı türlerde aynı sayıda olabilir.
Çözüm: Bu ifade Doğru’dur.
Açıklama:M harfi kromozomu gösteriyor. Her canlının kendine özgü bir kromozom sayısı vardır. Örneğin insanda 46, moli balığında 46, kurtbağrı bitkisinde 46 kromozom bulunur. Gördüğün gibi, farklı türdeki canlıların kromozom sayıları tesadüfen aynı olabilir. Bu durum canlıların akraba olduğu veya gelişmişlik düzeylerinin aynı olduğu anlamına gelmez. Bu yüzden ifade doğrudur.
4. L ile gösterilen yapı nükleotiddir.
Çözüm: Bu ifade Yanlış’tır.
Açıklama: Görselde L, DNA’nın çift sarmal yapısındaki zincirlerden birini, yani bir nükleotid dizisini gösteriyor. Tek bir nükleotid ise K ile gösterilmiştir. L, birçok nükleotidin bir araya gelmesiyle oluşmuş bir zincirdir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
5. K ile gösterilen yapı, yapısındaki organik baza göre adlandırılır.
Çözüm: Bu ifade Doğru’dur.
Açıklama:K ile gösterilen yapı, yani nükleotid; bir fosfat, bir deoksiriboz şekeri ve bir organik bazdan oluşur. Fosfat ve şeker tüm nükleotidlerde aynıdır. Farklılığı yaratan ise organik bazdır. DNA’da adenin (A), guanin (G), sitozin (C) ve timin (T) olmak üzere dört çeşit baz bulunur. Nükleotid, içerdiği baza göre isimlendirilir. Örneğin, yapısında adenin bazı varsa “adenin nükleotidi” adını alır. Bu nedenle ifade doğrudur.
6. M’nin yapısında N ve özel bir protein vardır.
Çözüm: Bu ifade Doğru’dur.
Açıklama:M ile gösterilen kromozom, dev bir DNA molekülünün (N ile gösterilen) “histon” adı verilen özel proteinlere sarılıp yoğunlaşarak paketlenmiş halidir. Tıpkı bir ipliğin makaraya sarılması gibi düşünebilirsin. DNA iplik, histon proteinleri ise makaradır. Bu yüzden kromozomun yapısında DNA ve özel proteinler bulunur. İfade doğrudur.
B. Aşağıdaki tabloda DNA’nın yapısındaki moleküller numaralanarak verilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayalım.
Tabloyu bir hatırlayalım:
- 1. Fosfat (P)
- 2. Deoksiriboz şekeri (D)
- 3. Adenin bazı (A)
- 4. Timin bazı (T)
- 5. Guanin bazı (G)
- 6. Sitozin bazı (C)
1. Hangi moleküller tüm nükleotidlerde ortaktır?
Çözüm:
Adım 1: Bir nükleotidin yapısını hatırlayalım. Her nükleotidde bir fosfat, bir deoksiriboz şekeri ve bir organik baz bulunur.
Adım 2: Nükleotidlere ismini veren şey organik bazlardı (Adenin, Guanin, Sitozin, Timin). Demek ki organik bazlar nükleotidden nükleotide değişiyor.
Adım 3: Ancak fosfat ve deoksiriboz şekeri, DNA’daki dört çeşit nükleotidin hepsinde bulunur ve değişmez. Onlar nükleotidin iskeletini oluşturur.
Sonuç: 1 (Fosfat) ve 2 (Deoksiriboz şekeri)
2. Hangileri sitozin nükleotidinin yapısında bulunur?
Çözüm:
Adım 1: Bir önceki sorudan hatırladığımız gibi, her nükleotidde mutlaka fosfat ve deoksiriboz şekeri bulunmalıdır.
Adım 2: Soruda bizden “sitozin nükleotidi” isteniyor. Bu da demek oluyor ki, ortak olan moleküllerin yanına bir de sitozin organik bazını eklemeliyiz.
Sonuç: 1 (Fosfat), 2 (Deoksiriboz şekeri) ve 6 (Sitozin bazı)
3. DNA’da adenin karşısına gelen nükleotid hangi molekülleri içerir?
Çözüm:
Adım 1: DNA’daki baz eşleşme kuralını hatırlayalım. Bu kural çok önemlidir, unutma! Adenin (A) her zaman Timin (T) ile, Guanin (G) ise her zaman Sitozin (C) ile eşleşir. Bunu Ataköy-Taksim ve Galatasaray olarak aklında tutabilirsin.
Adım 2: Soru bize Adenin’in karşısına gelen nükleotidi soruyor. Kuralımıza göre Adenin’in karşısına Timin gelir. Yani aslında soru bize “timin nükleotidinin” yapısını soruyor.
Adım 3: Bir timin nükleotidinin yapısında, tüm nükleotidlerde ortak olan fosfat ve deoksiriboz şekerinin yanı sıra, ona ismini veren timin organik bazı bulunur.
Sonuç: 1 (Fosfat), 2 (Deoksiriboz şekeri) ve 4 (Timin bazı)
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Aklına takılan bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!