Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Gönderdiğin görseldeki etkinliği ve soruyu senin için adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğim. Hadi başlayalım!
Öncelikle görseldeki “Sonuçları Yorumlayalım” kısmındaki sorulara bir göz atalım.
Soru 1: Hangi beherglasa daldırılan pH kâğıdının rengi değişmedi? Neden?
Çözüm:
Görseldeki deneye baktığımızda üç farklı sıvı görüyoruz: karbonatlı su, limon suyu ve saf su. pH kağıdı, bir maddenin asit mi yoksa baz mı olduğunu anlamamızı sağlayan, renk değiştiren özel bir kağıttır.
- Limon suyu asidiktir, pH kağıdının rengini kırmızı tonlarına çevirir.
- Karbonatlı su (genellikle sodyum bikarbonat çözeltisi kastedilir) baziktir, pH kağıdının rengini mavi-yeşil tonlarına çevirir.
- Saf su ise ne asit ne de bazdır, yani nötrdür. Nötr maddelerin pH değeri 7’dir. pH kağıdı da başlangıçta nötr olduğu için, saf suya batırıldığında renginde belirgin bir değişiklik olmaz.
Sonuç: pH kağıdının rengi saf su bulunan beherglasta değişmemiştir. Çünkü saf su nötr bir maddedir.
Soru 2: Limonlu su ve karbonatlı suyun pH dereceleri ile bu maddelerin asidik veya bazik olma durumları arasında nasıl bir ilişki vardır?
Çözüm:
Bu soru, pH cetvelini ne kadar iyi anladığımızı ölçüyor. Unutmayalım ki pH cetveli 0’dan 14’e kadar olan bir ölçektir.
- pH değeri 0 ile 7 arasında olan maddelere asit deriz. Limon suyu asidik olduğu için pH değeri 7’den küçüktür.
- pH değeri 7 ile 14 arasında olan maddelere baz deriz. Karbonatlı su bazik olduğu için pH değeri 7’den büyüktür.
- pH değeri tam 7 olan maddeler ise nötrdür.
Sonuç: Bir maddenin pH derecesi 7’den küçükse o madde asidik, 7’den büyükse bazik özellik gösterir. Aralarındaki ilişki budur.
Şimdi de asıl pekiştirme sorusuna geçelim. Bu tür sorular çok keyiflidir, adeta bir dedektif gibi ipuçlarını birleştireceğiz!
Pekiştiren Soru: Sevim, doğadaki bitkilerden asit baz ayıracı yapıp bu ayıraçların asit ve bazlarda aldığı renkleri yandaki tabloya yazıyor. Daha sonra hazırladığı ayıraçları K, L ve M maddelerine damlatıyor ve renk değişimlerinin aşağıdaki gibi olduğunu gözlemliyor.
1. aşama: Kırmızı lahana ayıracı, K sıvısına damlatıldı; yeşil rengi aldı.
2. aşama: Lavanta ayıracı, L sıvısına damlatıldı; kahverengi rengi aldı.
3. aşama: Kırmızı lahana ayıracı, M sıvısına damlatıldı; kırmızı rengi aldı.
Buna göre K, L ve M maddelerinin pH değerleri aşağıdakilerden hangisindeki gibi olabilir?
Çözüm:
Haydi adım adım ilerleyelim ve K, L, M maddelerinin ne olduğunu bulalım.Adım 1: Tabloyu İnceleyelim
Öncelikle elimizdeki ipucu tablosunu anlamamız gerekiyor:
- Kırmızı Lahana: Asit ile temas edince pembe-kırmızı, baz ile temas edince sarı-yeşil renk veriyormuş.
- Lavanta: Asit ile temas edince renksiz, baz ile temas edince kahverengi renk veriyormuş.
Adım 2: K Maddesini Bulalım
Bize verilen bilgi: “Kırmızı lahana ayıracı, K sıvısına damlatıldı; yeşil rengi aldı.”
Tablomuza geri dönelim. Kırmızı lahana ne zaman sarı-yeşil renk veriyordu? Tabii ki bazlarla temas ettiğinde!O zaman K maddesi bir BAZDIR. Bazların pH değeri 7’den büyüktür (pH > 7).
Adım 3: L Maddesini Bulalım
İkinci bilgi: “Lavanta ayıracı, L sıvısına damlatıldı; kahverengi rengi aldı.”
Hemen lavanta satırına bakıyoruz. Lavanta ne zaman kahverengi oluyordu? Bazlarla temas ettiğinde.Demek ki L maddesi de bir BAZDIR. Onun da pH değeri 7’den büyüktür (pH > 7).
Adım 4: M Maddesini Bulalım
Son ipucumuz: “Kırmızı lahana ayıracı, M sıvısına damlatıldı; kırmızı rengi aldı.”
Tekrar kırmızı lahana satırına bakalım. Kırmızı lahana ne zaman pembe-kırmızı renk veriyordu? Asitlerle temas ettiğinde.Harika! M maddesi bir ASİTTİR. Asitlerin pH değeri 7’den küçüktür (pH < 7).
Adım 5: Sonuçları Şıklarla Karşılaştıralım
Şimdi bulduklarımızı özetleyelim:
- K maddesi → Baz (pH > 7)
- L maddesi → Baz (pH > 7)
- M maddesi → Asit (pH < 7)
Bu bilgilere uyan şıkkı bulmalıyız.
a) K maddesi asit bölgesinde gösterilmiş. Bu şık yanlış.
b) M maddesi asit bölgesinde (pH < 7), K ve L maddeleri ise baz bölgesinde (pH > 7) gösterilmiş. Bu şık bulgularımızla tamamen uyumlu!
c) M maddesi asit, K ve L baz bölgesinde. Bu şık da kategorik olarak doğru olsa da, genellikle bu tür sorularda tek bir doğru cevap olur ve B şıkkı da aynı koşulu sağladığı için ikisinden birini seçmemiz gerekir. Soru kalıplarına göre B şıkkı doğru yerleşimi gösteriyor.
d) L maddesi tam 7’nin üzerinde, yani nötr olarak gösterilmiş. Ama biz L’nin baz olduğunu bulmuştuk. Bu şık da yanlış.
Sonuç:
Tüm ipuçlarını birleştirdiğimizde, M’nin asit, K ve L’nin ise baz olduğu seçeneği aramalıyız. Bu koşulları sağlayan en uygun şık B şıkkıdır.
Doğru Cevap: B