Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bu soruları senin için adım adım, kolayca anlayacağın bir dilde çözeceğim. Hadi başlayalım!
1. Soru: Aşağıdaki araçlardan hangisinde elektrik enerjisi diğerlerinden farklı bir enerji türüne dönüşür?
Bu soruda bizden, şıklardaki aletlerin elektrik enerjisini hangi enerji türüne çevirdiğini bulmamız ve farklı olanı işaretlememiz isteniyor. Haydi hepsini tek tek inceleyelim.
Adım 1: A şıkkındaki robotu inceleyelim. Robotlar, elektrik enerjisini kullanarak yürürler, kollarını oynatırlar. Yani elektrik enerjisini temel olarak hareket (kinetik) enerjisine dönüştürürler. (Tabii biraz da ışık ve ses çıkarabilirler ama asıl amaç harekettir.)
Adım 2: B şıkkındaki elektrikli ısıtıcıya bakalım. Adı üstünde, bu aletin amacı odayı ısıtmaktır. Elektrik enerjisini doğrudan ısı enerjisine dönüştürür. Etrafına yaydığı sıcaklık bunun en büyük kanıtı.
Adım 3: C şıkkındaki vantilatöre bakalım. Vantilatörün pervaneleri dönerek bize serinlik verir. Yani, elektrik enerjisini pervanelerin dönmesi için hareket (kinetik) enerjisine çevirir.
Adım 4: D şıkkındaki mikseri inceleyelim. Mikser de kek çırparken veya hamur yoğururken döner. Yani o da elektrik enerjisini hareket (kinetik) enerjisine dönüştürür.
Adım 5: Şimdi sonuçları karşılaştıralım. Robot, vantilatör ve mikser elektrik enerjisini hareket enerjisine dönüştürürken, elektrikli ısıtıcı ısı enerjisine dönüştürüyor. Bu durumda farklı olan ısıtıcıdır.
Sonuç: Doğru cevap B şıkkıdır.
2. Soru: Görseli verilen güç santrali ile ilgili olarak;
I. Suyun hareket enerjisinden yararlanılarak elektrik enerjisi üretilir.
II. Kurulduğu bölgelerdeki insanlara iş imkânı sağlar.
III. Uzun bir süreç sonunda kurulduğu bölgedeki canlı çeşitliliğini artırır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Bu soruda bize bir baraj, yani Hidroelektrik Santrali (HES) görseli verilmiş. Bu santralle ilgili verilen ifadelerin doğruluğunu kontrol edeceğiz.
Adım 1: Birinci ifadeyi (I) değerlendirelim. Barajlarda yüksekte biriktirilen su, kapaklar açılınca aşağı doğru büyük bir hızla akar. Bu akan suyun hareket enerjisi, türbinleri döndürür ve bu dönme hareketi jeneratörler sayesinde elektrik enerjisine çevrilir. Yani bu ifade doğrudur.
Adım 2: İkinci ifadeyi (II) değerlendirelim. Barajlar çok büyük yapılardır. Hem inşaat sırasında hem de daha sonra işletme aşamasında yüzlerce, hatta binlerce insana iş imkânı doğar. Mühendisler, işçiler, teknisyenler burada çalışır. Dolayısıyla bu ifade de doğrudur.
Adım 3: Üçüncü ifadeyi (III) değerlendirelim. Barajlar yapıldıkları nehrin doğal akışını engeller. Bu durum, balıkların göç yollarını kapatır, nehrin etrafındaki doğal yaşam alanlarını sular altında bırakır. Bu yüzden barajlar, kuruldukları bölgedeki canlı çeşitliliğini (biyoçeşitliliği) genellikle artırmaz, tam tersine azaltır. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
Adım 4: Doğru olan ifadeleri bulduk: I ve II. Şıklara baktığımızda bu ikisini içeren seçeneği bulmalıyız.
Sonuç: Doğru cevap B şıkkıdır.
3. Soru: Ayhan pil, iletken tel ve bardak kullanarak aşağıdaki düzeneği hazırlıyor. Buna göre Ayhan’ın düzeneği ile ilgili,
I. Düzenekte elektrik enerjisi ısı enerjisine dönüşür.
II. Ayhan su ısıtıcısını modellemiştir.
III. Bir süre sonra su ısınır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Görselde basit bir elektrik devresi görüyoruz. Pilden çıkan enerji, iletken telden geçerek suyun içindeki sarmal tele ulaşıyor. Hadi bu düzeneği yorumlayalım.
Adım 1: Birinci ifadeyi (I) inceleyelim. Elektrik akımı bir telden geçerken, telin direncinden dolayı tel ısınır. Bu olay, elektriğin ısıya dönüştüğünü gösterir. Tıpkı bir tost makinesinin veya ampulün ısınması gibi. Dolayısıyla, devredeki elektrik enerjisi, telde ısı enerjisine dönüşür. Bu ifade doğrudur.
Adım 2: İkinci ifadeyi (II) inceleyelim. Su ısıtıcıları (kettle) nasıl çalışır? Elektriği alırlar, içindeki rezistans (direnç teli) sayesinde ısıya dönüştürürler ve bu ısıyı suya aktararak suyu ısıtırlar. Ayhan’ın düzeneği de tam olarak bu prensiple çalışıyor. Yani Ayhan, çok basit bir su ısıtıcısı modeli yapmıştır. Bu ifade de doğrudur.
Adım 3: Üçüncü ifadeyi (III) inceleyelim. Mademki tel ısınıyor (1. ifade) ve bu düzenek bir su ısıtıcısı gibi çalışıyor (2. ifade), o zaman teldeki ısı enerjisi etrafındaki suya geçecektir. Isı alan suyun sıcaklığı da bir süre sonra artacaktır. Yani su ısınır. Bu ifade de doğrudur.
Adım 4: Gördüğümüz gibi, I, II ve III numaralı ifadelerin hepsi doğru.
Sonuç: Doğru cevap D şıkkıdır.
4. Soru: Verilen şekilleri inceleyen Hasan, aşağıdakilerden hangisini çıkaramaz?
Bu soruda dikkat etmemiz gereken kelime “çıkaramaz“. Yani şıklardan üç tanesi görselden anlaşılabilecek, bir tanesi ise anlaşılamayacak. Görselde bir ampul ve bir floresan lambanın enerjiyi nasıl dönüştürdüğü gösterilmiş.
Adım 1: A şıkkını inceleyelim: “Ampulün elektriği ısı ve ışık enerjisine dönüştürdüğünü”. Görsele baktığımızda, ampulden hem “%95 ısı” hem de “%5 ışık” çıktığını gösteren oklar var. Demek ki bu bilgiye görselden ulaşabiliyoruz. Bu ifadeyi çıkarabiliriz.
Adım 2: B şıkkını inceleyelim: “Floresanın enerji verimliliğinin daha fazla olduğunu”. Verimlilik, harcanan enerjiyle ne kadar istediğimiz işi yaptığımızdır. Lambalarda istediğimiz iş ışıktır. Ampul %5 ışık verirken, floresan %75 ışık veriyor. Floresan, aynı enerjiyi çok daha verimli bir şekilde ışığa çevirmiş. Bu ifadeyi de çıkarabiliriz.
Adım 3: C şıkkını inceleyelim: “Ampulde ısı enerjisinin daha fazla oluştuğunu”. Ampulde oluşan ısı %95, floresanda oluşan ısı ise %25. %95, %25’ten çok daha büyük bir değer. Demek ki ampulde daha fazla ısı oluşuyor. Bu ifadeyi de çıkarabiliriz.
Adım 4: D şıkkını inceleyelim: “Floresanda filamen bulunmadığını”. Filamen, ampulün içinde parlayan ince teldir. Görsel bize sadece enerji dönüşüm yüzdelerini veriyor. Lambaların içinde ne olduğu, hangi parçalardan yapıldığı hakkında hiçbir bilgi sunmuyor. Evet, floresan lambalarda ampuldeki gibi bir filamen yoktur ama bu bilgi görselden çıkarılamaz. Bu bilgi, bizim ön bilgimizdir.
Adım 5: Soru bizden hangisini çıkaramayacağımızı soruyordu. D şıkkındaki bilgiye görselden ulaşamadık.
Sonuç: Doğru cevap D şıkkıdır.
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Başarılar dilerim