8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ata Yayınları Sayfa 60

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Harika bir ünite tekrarı için bu soruları birlikte çözelim. Fen bilimleri dersinde kalıtım konusunun ne kadar zevkli olduğunu bir kez daha göreceksiniz. Şimdi gönderdiğin görseldeki soruları adım adım, anlayacağın bir dilde açıklayarak çözeceğim. Hazırsan başlayalım!

***

Soru 1: Tabloda harflerle temsil edilen bireylerin genotipleri numaralanarak verilmiştir. Numaralanmış olarak verilenlerden hangileri saf döl baskın bireyi temsil eder?

Çözüm:

Bu soruyu çözmek için önce iki önemli kavramı hatırlamamız gerekiyor: saf döl ve baskın gen. Unutma, bu kavramlar kalıtımın temelidir!

• Saf döl (Arı döl veya Homozigot): Bir karakteri kontrol eden iki genin de (alelin de) aynı olması durumudur. Yani harfler ya ikisi de büyük (örneğin AA) ya da ikisi de küçük (örneğin aa) olmalı.
• Baskın Gen: Etkisini her zaman gösteren gendir ve büyük harfle temsil edilir.

Soru bizden “saf döl baskın” olanları bulmamızı istiyor. Yani, iki harfin de aynı ve büyük olduğu genotipleri arıyoruz. Haydi tablodaki genotipleri tek tek inceleyelim:

Adım 1: Tablodaki genotipleri analiz edelim.

• 1. Aa: Bir büyük, bir küçük harf var. Bu melez döl (heterozigot) demektir. Aradığımız bu değil.
• 2. KK: İki harf de aynı ve büyük. Bu tam olarak aradığımız şey: saf döl baskın!
• 3. aa: İki harf de aynı, yani saf döl. Ancak harfler küçük olduğu için bu saf döl çekinik bir bireydir. Aradığımız bu değil.
• 4. MM: İki harf de aynı ve büyük. İşte bir tane daha: saf döl baskın!
• 5. Nn: Bir büyük, bir küçük harf var. Bu da melez döl. Aradığımız bu değil.
• 6. BB: İki harf de aynı ve büyük. Harika, bir tane daha bulduk: saf döl baskın!

Adım 2: Bulduğumuz numaraları karşılaştıralım.

Saf döl baskın olan genotipler 2, 4 ve 6 numaralı olanlardır.

Sonuç:

Şıklara baktığımızda doğru cevabın D) 2, 4 ve 6 olduğunu görüyoruz.

***

Soru 2: Bezelyelerde yeşil tohum zarfı aleli, sarı tohum zarfı aleline baskındır. A, B ve C bezelyeleri kullanılarak aşağıdaki çaprazlamalar yapılmış 1. kuşakta oluşabilecek bezelyelerin fenotip oranları verilmiştir. Bu çaprazlamalara göre A ve C’nin çaprazlaması sonucunda oluşabilecek bezelyelerin saf döl ve melez döl olma ihtimalleri aşağıdakilerden hangisindeki gibi olabilir?

Çözüm:

Bu soruyu çözmek için adeta bir dedektif gibi ipuçlarını takip edeceğiz. Hadi başlayalım!

Adım 1: Harflendirme yapalım.

Soruda yeşil tohum zarfının sarıya baskın olduğu söyleniyor. O zaman harfleri şöyle belirleyelim:

• Y: Yeşil tohum zarfı (Baskın)
• y: Sarı tohum zarfı (Çekinik)

Unutma, bir bezelyenin sarı olabilmesi için genotipinin kesinlikle yy olması gerekir. Yeşil olması için ise YY (saf döl baskın) veya Yy (melez döl) olabilir.

Adım 2: Birinci çaprazlamayı (A x B) analiz edelim.

A (yeşil) ve B (yeşil) bezelyeleri çaprazlanmış ve sonuçta %75 yeşil, %25 sarı bezelye oluşmuş. Bu 3’e 1 oranı bize çok önemli bir ipucu veriyor! İki melez dölün çaprazlanması sonucunda bu oran ortaya çıkar. Yani hem A hem de B bezelyesinin genotipi Yy olmalıdır.

(Sağlamasını yapalım: Yy x Yy çaprazlamasından YY, Yy, Yy, yy genotipleri oluşur. Fenotipleri ise 3 yeşil, 1 sarı olur. Bu da %75’e %25 demektir. Demek ki doğru yoldayız!)

Böylece bulduk: A = Yy ve B = Yy.

Adım 3: İkinci çaprazlamayı (B x C) analiz edelim.

B (yeşil) ve C (sarı) bezelyeleri çaprazlanmış ve sonuçta %50 yeşil, %50 sarı bezelye oluşmuş. B’nin genotipini az önce Yy olarak bulmuştuk. C bezelyesi sarı olduğuna göre genotipi kesinlikle yy‘dir.

(Sağlamasını yapalım: Yy x yy çaprazlamasından Yy, Yy, yy, yy genotipleri oluşur. Fenotipleri ise 2 yeşil, 2 sarı olur. Bu da %50’ye %50 demektir. Harika!)

Böylece C’nin genotipini de bulduk: C = yy.

Adım 4: Soru bizden ne istiyor? A ve C’nin çaprazlanmasını!

Elimizdeki genotipler: A = Yy ve C = yy.

Şimdi bu ikisini çaprazlayalım: Yy x yy

Oluşacak yavruların genotipleri:

• Yy
• Yy
• yy
• yy

Adım 5: Sonuçları yorumlayalım.

Oluşan 4 yavrudan;

• 2 tanesi Yy yani melez döl. Bu, toplamın %50’si eder.
• 2 tanesi yy yani saf döl (çekinik). Bu da toplamın %50’si eder.

Sonuç:

A ve C’nin çaprazlanmasıyla %50 saf döl ve %50 melez döl oluşur. Bu da B) şıkkında verilmiştir.

***

Soru 3: Aşağıdaki şemada eşey kromozomlarının anneden ve babadan yavruya nasıl aktarıldığı gösterilmiştir. Şemaya göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Çözüm:

Cinsiyetin nasıl belirlendiğini gösteren bu şemayı dikkatlice inceleyelim ve şıkları tek tek değerlendirelim.

Adım 1: Şemayı anlayalım.

• Anne: XX kromozomlarına sahiptir. Çocuklarına her zaman X kromozomunu verir.
• Baba: XY kromozomlarına sahiptir. Çocuklarına ya X ya da Y kromozomunu verir.
• Eğer babadan X gelirse, annenin X’i ile birleşir ve XX (kız) olur.
• Eğer babadan Y gelirse, annenin X’i ile birleşir ve XY (erkek) olur.

Adım 2: Şıkları değerlendirelim.

• A) Dişi bireyler X ve Y eşey kromozomunu taşır.
  
  Bu ifade yanlıştır. Şemada da görüldüğü gibi dişi bireyler (anne ve kız çocukları) XX kromozomlarını taşır.
• B) Doğacak bebeğin kız olma ihtimali erkek olma ihtimalinden fazladır.
  
  Bu ifade yanlıştır. Şemada 4 olası sonuç var: XX, XY, XX, XY. Yani 2 kız, 2 erkek. Bu da demek oluyor ki kız olma ihtimali (%50) ile erkek olma ihtimali (%50) birbirine eşittir.
• C) Babadan yavruya sadece Y kromozomu geçebilir.
  
  Bu ifade yanlıştır. Baba, kız çocuklarına X kromozomunu, erkek çocuklarına ise Y kromozomunu verir. Yani her ikisini de verebilir.
• D) Doğacak bebeğin cinsiyetini babadan gelen eşey kromozomu belirler.
  
  Bu ifade doğrudur. Çünkü anne her durumda sadece X kromozomu verebilir. Bebeğin cinsiyetini belirleyen asıl faktör, babadan gelen spermin X mi yoksa Y mi taşıdığıdır.

Sonuç:

Doğru ifade D) şıkkında verilmiştir.

***

Soru 4: Akraba evliliği ile ilgili olarak,

I. Aynı soydan gelen bireyler arasında yapılan evliliktir.

II. Akraba evliliği yapan bireylerin çocukları kesinlikle hasta olur.

III. Akraba evliliği yapan bireylerin çocuklarının kalıtsal hasta olma ihtimali daha fazladır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

Çözüm:

Akraba evliliği, kalıtsal hastalıklar açısından önemli bir konudur. Gelin bu ifadeleri dikkatle inceleyelim.

Adım 1: İfadeleri tek tek analiz edelim.

• I. Aynı soydan gelen bireyler arasında yapılan evliliktir.
  
  Bu ifade doğrudur. Bu, akraba evliliğinin tanımıdır. Dede, nine gibi ortak atalardan gelen kişilerin evlenmesidir.
• II. Akraba evliliği yapan bireylerin çocukları kesinlikle hasta olur.
  
  Bu ifade yanlıştır. Buradaki “kesinlikle” kelimesi çok önemli. Akraba evliliği, kalıtsal hastalıkların ortaya çıkma riskini artırır, ancak her çocuğun hasta olacağı anlamına gelmez. Anne ve baba taşıyıcı olsa bile, çocuğun sağlıklı olma ihtimali de vardır.
• III. Akraba evliliği yapan bireylerin çocuklarının kalıtsal hasta olma ihtimali daha fazladır.
  
  Bu ifade doğrudur. Çünkü aynı soydan gelen insanların genetik yapıları birbirine daha çok benzer. Bu nedenle, ikisinin de aynı çekinik kalıtsal hastalığın genini taşıma olasılığı daha yüksektir. Bu da çocuklarında bu hastalığın görülme ihtimalini artırır.

Adım 2: Doğru ifadeleri belirleyelim.

Yaptığımız analize göre I. ve III. ifadeler doğrudur.

Sonuç:

Doğru cevap I ve III’ü içeren C) şıkkıdır.

Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, fen bilimleri bol tekrar ve soru çözümü ile pekişir. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim