Harika bir çalışma! Sevgili öğrencilerim, gelin şimdi bu soruları birlikte adım adım, tane tane çözelim. Fen Bilimleri dersinin en keyifli konularından biri olan asitler ve bazlar konusunu pekiştirelim.
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazalım.
1. Bazların tatları ekşidir.
Çözüm: (Y)
Sevgili arkadaşlar, bu ifade yanlıştır. Hatırlayalım, limon gibi ekşi tada sahip olanlar asitlerdir. Bazların tatları ise genellikle acıdır ve ele kayganlık hissi verirler (sabun gibi düşünebilirsiniz).
2. Portakal suyunun pH değeri 7’den küçüktür.
Çözüm: (D)
Bu ifade doğrudur. Portakal, sitrik asit içeren bir meyvedir. Asitlerin pH değeri 0 ile 7 arasında olduğu için portakal suyunun da pH değeri 7’den küçüktür.
3. Asit yağmurları tarihî yapılara zarar verir.
Çözüm: (D)
Kesinlikle doğru. Tarihî yapılar genellikle mermer gibi kireçli taşlardan yapılır. Asit yağmurları bu taşlarla tepkimeye girerek onları aşındırır ve tarihî eserlere büyük zararlar verir.
4. Asitler, metallerle tepkimeye girdiğinde gaz çıkışı görülür.
Çözüm: (D)
Bu da doğru bir bilgidir. Asitler, birçok metalle (örneğin çinko, demir, magnezyum) tepkimeye girdiğinde Hidrojen (H₂) gazı açığa çıkarır. Bu, asitlerin önemli bir kimyasal özelliğidir.
5. Tuz ruhu (HCl) kuvvetli bir bazdır.
Çözüm: (Y)
Bu ifade yanlıştır. Tuz ruhu, kimyasal adıyla Hidroklorik Asit (HCl), adından da anlaşılacağı gibi kuvvetli bir asittir, baz değildir.
6. Maddelerin asit mi, baz mı olduğunu anlamak için belirteç kullanılır.
Çözüm: (D)
Evet, bu ifade doğrudur. Turnusol kâğıdı, fenolftalein, metil oranj gibi maddelere belirteç veya indikatör diyoruz. Bu maddeler, asit ve bazlarla temas ettiğinde renk değiştirerek bize maddenin cinsi hakkında bilgi verir.
7. Bazların sulu çözeltileri elektrik akımını iletmez.
Çözüm: (Y)
Bu ifade yanlıştır. Tıpkı asitler gibi, bazlar da suda iyonlarına ayrışarak çözünürler. Bu iyonlar sayesinde sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
8. Bazlar, sulu çözeltilerine OH⁻ iyonu verir.
Çözüm: (D)
Bu, bazların en temel tanımıdır ve ifade doğrudur. Bir madde suya atıldığında ortama Hidroksit iyonu (OH⁻) veriyorsa o madde bazdır. Asitler ise Hidrojen iyonu (H⁺) verir.
9. pH’si 11 olan bir madde, mavi turnusol kâğıdının rengini kırmızı yapar.
Çözüm: (Y)
Bu ifade yanlıştır. pH’si 7’den büyük olan maddeler bazdır. Dolayısıyla pH’si 11 olan bir madde bazdır. Bazlar, kırmızı turnusol kâğıdını maviye çevirir, mavi turnusol kâğıdına ise etki etmezler. Rengini kırmızı yapanlar asitlerdir.
10. Kırmızı lahana suyu doğal asit baz ayıracıdır.
Çözüm: (D)
Evet, bu da doğru bir bilgidir. Kırmızı lahana suyu, pH değerine göre farklı renkler alır. Bu özelliği sayesinde evde bile yapabileceğimiz doğal bir belirteçtir.
B. Aşağıdaki asit ve bazların sistematik adları ile yaygın adlarını eşleştirelim.
Çözüm:
Bu soruda, günlük hayatta kullandığımız isimlerle bilimsel isimleri bir araya getireceğiz. Bu eşleştirmeler çok önemlidir, mutlaka öğrenelim.
- a) Zaç yağı ➔ 4) Sülfürik asit (H₂SO₄)
- b) Kezzap ➔ 3) Nitrik asit (HNO₃)
- c) Sud kostik ➔ 2) Sodyum hidroksit (NaOH)
- ç) Sönmüş kireç ➔ 1) Kalsiyum hidroksit (Ca(OH)₂)
- d) Tuz ruhu ➔ 5) Hidroklorik asit (HCl)
Unutmayın, bu yaygın isimler ve formülleri sınavlarda sıkça karşımıza çıkar. Bu yüzden bir kenara not almanızda fayda var!
C. Aşağıdaki kutularda pH dereceleri verilmiş olan maddelerin asit mi, yoksa baz mı olduğunu verilen boşluklara yazalım.
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için pH cetvelini hatırlamamız yeterli. Kuralımız çok basit:
- Eğer pH değeri 7’den küçükse madde ASİT‘tir.
- Eğer pH değeri 7’den büyükse madde BAZ‘dır.
- Eğer pH değeri tam olarak 7 ise madde NÖTR‘dür.
Şimdi bu kurala göre boşlukları dolduralım:
a) pH: 3,1 ……………………. Asit(Çünkü 7’den küçük)
b) pH: 7,6 ……………………. Baz(Çünkü 7’den büyük)
c) pH: 8,9 ……………………. Baz(Çünkü 7’den büyük)
ç) pH: 1,3 ……………………. Asit(Çünkü 7’den küçük)
d) pH: 11,3 …………………… Baz(Çünkü 7’den büyük)
e) pH: 6,4 ……………………. Asit(Çünkü 7’den küçük)
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Bu konuları tekrar etmeyi unutmayın. Aklınıza takılan bir şey olursa her zaman sorabilirsiniz. Başarılar dilerim!