Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz.
Bugün sizlerle gönderdiğiniz görseldeki soruları birlikte çözeceğiz. Bu sorular, bitkilerin harika dünyasını, yani fotosentez ve solunum olaylarını ne kadar iyi anladığımızı ölçüyor. Hazırsanız, kağıt ve kalemlerinizi hazırlayın, adım adım ilerleyelim!
***
Soru 1: Aşağıdaki görselde fotosentez olayı temsili olarak gösterilmiştir. Buna göre, görselde 1, 2 ve 3 ile gösterilen yerlere gelmesi gereken ifadeler hangisinde doğru verilmiştir?
Çözüm:
Haydi bu güzel şemayı birlikte inceleyelim. Bu şema, bitkilerin kendi yemeklerini nasıl yaptığını, yani fotosentez olayını anlatıyor. Tıpkı bir yemek tarifi gibi, fotosentezin de malzemeleri (girenler) ve ortaya çıkan ürünleri (çıkanlar) vardır.
- Adım 1: Görselde 1 numara ile gösterilen ok, Güneş’ten bitkiye doğru geliyor. Bitkilerin fotosentez yapabilmesi için en temel enerji kaynağı nedir? Elbette Güneş’ten gelen ışık enerjisidir. O halde 1 numaralı kutucuğa “Işık” gelmelidir.
- Adım 2: 2 numaralı ok, bitkinin yaprağından havaya doğru bir gazın çıktığını gösteriyor. Fotosentez sonucunda bitkiler, biz canlıların yaşaması için çok önemli olan bir gaz üretirler. Bu gaz oksijendir. Demek ki 2 numaralı kutucuğa “Oksijen” yazmalıyız.
- Adım 3: 3 numaralı ok ise havadan yaprağa doğru giren bir gazı temsil ediyor. Bitkiler, besin üretmek için havadan hangi gazı alırlar? Evet, bizim solunumla dışarı verdiğimiz karbondioksit gazını alırlar. O zaman 3 numaralı kutucuğa da “Karbondioksit” gelmelidir.
Şimdi bulduklarımızı şıklarda arayalım:
1 – Işık
2 – Oksijen
3 – KarbondioksitBu sıralama A) şıkkında doğru olarak verilmiştir.
Sonuç: Doğru Cevap A şıkkıdır.
***
Soru 2: Oksijenli solunum ile ilgili olarak,
I. Besinlerden oksijen kullanılarak enerji elde edilmesidir.
II. İnsan kas hücreleri sadece oksijenli solunum yapar.
III. Çok hücreli canlılarda mitokondride gerçekleşir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Bu soruda oksijenli solunum hakkındaki bilgilerimizi tazeleyeceğiz. Oksijenli solunum, canlıların besinleri oksijenle yakarak enerji (ATP) üretmesi olayıdır. Şimdi öncülleri tek tek inceleyelim.
- Adım 1 (I. ifade):“Besinlerden oksijen kullanılarak enerji elde edilmesidir.” Bu ifade, oksijenli solunumun tanımıdır. Besinleri (glikoz gibi) oksijenle parçalarız ve yaşamamız için gerekli enerjiyi üretiriz. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
- Adım 2 (II. ifade):“İnsan kas hücreleri sadece oksijenli solunum yapar.” Bu ifadeye dikkat etmeliyiz! Kaslarımız normalde oksijenli solunum yapar. Ancak çok yoğun spor yaptığımızda (mesela hızlı koştuğumuzda) kaslarımıza yeterli oksijen gitmeyebilir. Bu durumda kaslarımız, kısa bir süreliğine oksijensiz solunum (laktik asit fermantasyonu) da yapar. Bu yüzden yoruluruz. “Sadece” kelimesi bu ifadeyi yanlış yapıyor.
- Adım 3 (III. ifade):“Çok hücreli canlılarda mitokondride gerçekleşir.” Evet, bu bilgi de kesinlikle doğru! Mitokondri, hücrelerimizin “enerji santrali” olarak bilinir ve oksijenli solunumun büyük bir kısmı burada gerçekleşir. Bu ifade doğrudur.
Sonuç olarak, I. ve III. ifadeler doğru, II. ifade ise yanlıştır.
Sonuç: Doğru Cevap C (I ve III) şıkkıdır.
***
Soru 3: Işık renginin fotosentez hızına etkisini araştırmak isteyen bir öğrenci hangi düzenekleri kullanmalıdır? (Bitkiler özdeştir.)
Çözüm:
Bu bir kontrollü deney sorusu. Unutmayalım ki, kontrollü deneylerde neyin etkisini araştırıyorsak sadece onu değiştiririz. Diğer bütün şartları aynı tutarız ki deney sonucunu sadece o değiştirdiğimiz şeyin etkilediğinden emin olalım.
- Adım 1: Deneyin Amacını Belirleyelim: Amacımız ne? Işık renginin fotosentez hızına etkisini bulmak. O zaman değiştireceğimiz tek şey (bağımsız değişken) ışığın rengi olmalıdır.
- Adım 2: Sabit Tutulması Gerekenleri Bulalım: Işık rengi dışındaki her şey (kontrol edilen değişkenler) aynı olmalı. Nedir bunlar?
- Bitkinin türü (soruda özdeş olduğu söylenmiş)
- Sıcaklık
- Verilen su miktarı ve sulama sıklığı
- Toprak miktarı, saksı boyutu vb.
- Adım 3: Şıkları İnceleyelim:
a) Sarı ışık – Sarı ışık. Işık renkleri aynı. Ama sulama sıklığı farklı (haftada 1 kez – haftada 3 kez). Bu deneyde ışık renginin etkisini araştıramayız.
b) Sarı ışık – Mor ışık. Işık renkleri farklı, istediğimiz gibi. Ama sulama sıklığı da farklı (haftada 3 kez – haftada 1 kez). İki şey birden değiştiği için bu deney de olmaz.
c) Sarı ışık – Mor ışık. Işık renkleri farklı, güzel. Ama sıcaklıklar da farklı (10°C – 25°C). İki değişken olduğu için bu deney de doğru sonucu vermez.
d) Sarı ışık – Mor ışık. Işık renkleri farklı. Peki diğer şartlar?
- Sıcaklık: İkisi de 25°C (Aynı)
- Sulama: İkisi de haftada 1 kez 100 ml su (Aynı)
İşte bu! Sadece araştırmak istediğimiz ışık rengi farklı, diğer tüm koşullar aynı. Bu düzenek, amacımıza ulaşmak için en doğru olanıdır.
Sonuç: Doğru Cevap D şıkkıdır.
***
Soru 4: Bitkilerde fotosentez ve solunum ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Çözüm:
Bu soru, iki önemli olayı karıştırmamamızı istiyor: fotosentez ve solunum.
- Adım 1: Fotosentezi Hatırlayalım: Fotosentez, bitkinin besin üretmesidir ve bunun için ışık enerjisi şarttır. Yani bir bitki sadece ışık varken, yani gündüzleri fotosentez yapabilir.
- Adım 2: Solunumu Hatırlayalım: Solunum, tüm canlılar gibi bitkilerin de ürettikleri besinleri yakarak enerji elde etmesidir. Canlılık devam ettiği sürece enerjiye ihtiyaç vardır. Bu yüzden solunum gece-gündüz, 7/24 devam eden bir olaydır.
- Adım 3: Şıkları Değerlendirelim:
a) Bitki, gece ve gündüz fotosentez yapar. Yanlış. Gece ışık olmadığı için fotosentez yapamaz.
b) Bitki, gece ve gündüz solunum yapar. Doğru. Solunum, bitkinin yaşaması için sürekli devam eder.
c) Bitki, gündüz sadece solunum, gece solunum ve fotosentez yapar. Yanlış. Tam tersi bilgiler içeriyor. Gündüz hem solunum hem fotosentez yapar, gece ise sadece solunum yapar.
d) Bitki, gündüz sadece fotosentez, gece solunum ve fotosentez yapar. Yanlış. Bitki gündüzleri solunum da yapar. Ayrıca gece fotosentez yapamaz.
Unutmayın, bitkiler gündüzleri hem yemek yapar (fotosentez) hem de enerji harcar (solunum). Geceleri ise sadece hazır yemeği harcar (solunum).
Sonuç: Doğru Cevap B şıkkıdır.
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Aklınıza takılan bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim