Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz görseldeki soruları sizin için adım adım, kolayca anlayacağınız bir dille çözeceğim. Haydi başlayalım!
Soru 1: Güneş ışınlarının yere düşme açısı ile gölge boyu ters orantılıdır. Görsel 1.10’da Kuzey Yarım Küre’deki bir bölgede bulunan ağacın P ile gösterilen gölgesi 21 Aralık tarihine aittir. Acaba R ve S ile gösterilen gölgeler hangi tarihlere aittir?
Harika bir soru! Bu soruyu çözmek için Güneş’in gökyüzündeki konumunu ve gölge boyuyla olan ilişkisini hatırlamamız gerekiyor. Unutmayın, Güneş ne kadar tepedeyse (yani ışınları ne kadar dik geliyorsa) gölgemiz o kadar kısa olur. Güneş ne kadar eğik bir konumdaysa (yani ışınları ne kadar eğik geliyorsa) gölgemiz de o kadar uzun olur.
Çözüm:
- Adım 1: Verilen Bilgiyi Analiz Edelim
Soruda bize ağacın Kuzey Yarım Küre’de olduğu söyleniyor. Bu çok önemli bir ipucu! Ayrıca, en uzun gölgenin, yani P gölgesinin, 21 Aralık tarihinde oluştuğu belirtilmiş. Bu mantıklı mı? Evet, çünkü 21 Aralık, Kuzey Yarım Küre için kış mevsiminin başlangıcıdır (kış gündönümü). Bu tarihte Güneş ışınları en eğik açıyla gelir ve bu yüzden de yılın en uzun öğle vakti gölgesi oluşur.
- Adım 2: En Kısa Gölgeyi Bulalım (S Gölgesi)
Madem en uzun gölge en eğik açıda oluşuyor, o zaman en kısa gölge de Güneş ışınlarının en dik geldiği tarihte oluşmalıdır. Kuzey Yarım Küre’ye Güneş ışınlarının en dik geldiği tarih hangisidir? Elbette 21 Haziran! Bu tarih yaz mevsiminin başlangıcıdır (yaz gündönümü). Bu yüzden görseldeki en kısa gölge olan S, 21 Haziran tarihine aittir.
- Adım 3: Ortanca Gölgeyi Bulalım (R Gölgesi)
Geriye P (en uzun) ve S (en kısa) gölgelerinin arasında bir uzunluğa sahip olan R gölgesi kaldı. Bu gölge de Güneş ışınlarının ne en dik ne de en eğik geldiği, yani ara bir açıyla geldiği tarihlerde oluşur. Bu tarihler gece ve gündüz süresinin eşit olduğu ekinoks tarihleridir: 21 Mart ve 23 Eylül. Görseldeki Güneş’in yörüngesine baktığımızda 23 Eylül tarihi gösteriliyor. Bu nedenle R ile gösterilen gölge 23 Eylül tarihine aittir. (21 Mart’ta da benzer uzunlukta bir gölge oluşurdu).
Sonuç:
Kısacası, gölgelerin ait olduğu tarihler şunlardır:
- P Gölgesi: 21 Aralık (En uzun gölge)
- R Gölgesi: 23 Eylül (Ortanca gölge)
- S Gölgesi: 21 Haziran (En kısa gölge)
Örnek Soru: Yanda K şehrinde yere dik saplanan bir çubuğun gölge boyunun öğle vakti yıl içindeki değişim grafiği verilmiştir. Buna göre K şehrinin Dünya üzerindeki konumu nerededir?
Bu da çok güzel bir grafik okuma ve yorumlama sorusu. Grafikler bize birçok bilgiyi bir arada verir, hadi bu grafiğin dilini çözelim!
Çözüm:
- Adım 1: Grafikteki En Önemli İpucunu Bulalım
Grafiğe dikkatlice baktığımızda, 21 Aralık tarihinde gölge boyunun sıfır (0) olduğunu görüyoruz. Bir cismin gölgesinin öğle vaktinde sıfır olması ne anlama gelir? Bu, Güneş ışınlarının o cisme tam tepeden, yani 90 derecelik dik bir açıyla geldiği anlamına gelir. Bu çok özel bir durumdur!
- Adım 2: Güneş Işınlarının Ne Zaman ve Nereye Dik Düştüğünü Hatırlayalım
Fen Bilimleri derslerimizden hatırlayacağımız üzere, Güneş ışınları yıl boyunca sadece dönenceler arasına dik düşebilir.
- 21 Haziran’da: Kuzey Yarım Küre’deki Yengeç Dönencesi‘ne dik düşer.
- 21 Aralık’ta: Güney Yarım Küre’deki Oğlak Dönencesi‘ne dik düşer.
- 21 Mart ve 23 Eylül’de:Ekvator‘a dik düşer.
- Adım 3: Bilgileri Birleştirelim ve Sonuca Ulaşalım
Grafiğimizde gölge boyu 21 Aralık‘ta sıfır olduğuna göre, bu tarihte Güneş ışınları K şehrine dik açıyla gelmiş demektir. Yukarıdaki bilgimize göre 21 Aralık’ta Güneş ışınları nereye dik düşüyordu? Evet, Oğlak Dönencesi‘ne! Oğlak Dönencesi de Güney Yarım Küre‘de yer alır.
- Adım 4: Sağlamasını Yapalım
Grafiğe göre 21 Haziran’da gölge boyu en uzun. K şehri Güney Yarım Küre’de olduğuna göre 21 Haziran’da kış mevsimini yaşar. Kışın Güneş ışınları eğik açıyla geleceği için gölge boyunun en uzun olması çok mantıklı. Demek ki bulduğumuz sonuç doğru!
Sonuç:
K şehrinde 21 Aralık tarihinde öğle vakti gölge boyu sıfır olduğu için, K şehri Güney Yarım Küre’de, Oğlak Dönencesi üzerindedir.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden tekrar sorun. Başarılar dilerim!