Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir etkinlik sayfası! Elektriklenme konusu hem çok zevkli hem de biraz kafa karıştırıcı olabilir ama bu deneyi adım adım yorumladığımızda her şeyin ne kadar mantıklı olduğunu göreceksiniz. Haydi, “Sonuçları Yorumlayalım” bölümündeki soruları birlikte cevaplayalım.
Soru 1: Deneyin 2. basamağında çubuklar birbirini çekti mi?
Hayır, deneyin 2. basamağında çubuklar arasında gözle görülür bir itme ya da çekme kuvveti oluşmaz.
Açıklaması:
Adım 1: Deneyin bu aşamasında ne ebonit çubuğa ne de cam çubuğa herhangi bir sürtünme işlemi uygulamadık. Bu yüzden her iki çubuk da başlangıçta olduğu gibi nötr haldedir.
Adım 2: Peki, “nötr” olmak ne demekti? Bir cismin içindeki pozitif yük (+) sayısı ile negatif yük (-) sayısının birbirine eşit olması demektir. Yani cismin net bir yükü yoktur.
Adım 3: Nötr cisimler birbirlerine elektriksel bir kuvvet (itme veya çekme) uygulamazlar. Bu nedenle ebonit ve cam çubuğu birbirine yaklaştırdığımızda herhangi bir hareket gözlemlemeyiz.
Soru 2: Deneyin 3. basamağında ebonit çubuklar birbirini nasıl etkiledi?
Deneyin 3. basamağında, birbirine yaklaştırılan iki ebonit çubuk birbirini iter.
Açıklaması:
Adım 1: Deneyde bize verilen bilgiye göre (Görsel 7.10’a bakabilirsin), ebonit çubuğu yün kumaşa sürttüğümüzde, yün kumaştan ebonit çubuğa negatif yükler, yani elektronlar geçer. Bu yüzden ebonit çubuğumuz negatif (-) yüklenmiş olur.
Adım 2: Bu adımda hem düzenekte asılı olan ebonit çubuğu hem de elimizdeki diğer ebonit çubuğu yün kumaşa sürtüyoruz. Bu demek oluyor ki, elimizde iki tane negatif (-) yüklü ebonit çubuk var.
Adım 3: Elektriklenmenin en temel kurallarından birini hatırlayalım:
Aynı cins elektrik yükleri birbirini iter. (+ ile + iter, – ile – iter)
Adım 4: Her iki çubuk da negatif (-) yüklü olduğu için, bu temel kural gereği birbirlerini itecekler ve düzenekte asılı olan çubuk, yaklaştırdığımız çubuktan uzaklaşacaktır.
Soru 3: Deneyin 4. basamağında çubuklar birbirini nasıl etkiledi?
Deneyin 4. basamağında, cam çubuk ile ebonit çubuk birbirini çeker.
Açıklaması:
Adım 1: Düzenekte yün kumaşa sürtülmüş olan ebonit çubuğumuz hala duruyor. Bir önceki sorudan hatırlayacağımız gibi bu çubuk negatif (-) yüklü.
Adım 2: Bu sefer elimize cam çubuğu alıp ipek kumaşa sürtüyoruz. Kitabımızdaki bilgiye göre (Görsel 7.11’e bakabilirsin), cam çubuk ipek kumaşa sürtüldüğünde, cam çubuktan ipek kumaşa negatif yük (elektron) geçişi olur. Elektron kaybeden cam çubuk pozitif (+) yükle yüklenir.
Adım 3: Şimdi elimizde pozitif (+) yüklü bir cam çubuk ve düzenekte asılı negatif (-) yüklü bir ebonit çubuk var. Yani zıt yüklü iki cismimiz oldu.
Adım 4: Elektriklenmenin diğer temel kuralını hatırlayalım:
Zıt cins elektrik yükleri birbirini çeker. (+ ile – çeker)
Adım 5: Bu kurala göre, pozitif (+) yüklü cam çubuk, negatif (-) yüklü ebonit çubuğu kendine doğru çekecektir.
Umarım bu açıklamalar konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Gördüğün gibi, hangi cismin hangi kumaşa sürtüldüğünde neyle yüklendiğini bildiğimizde ve “aynı yükler iter, zıt yükler çeker” kuralını unutmadığımızda bu tür soruları çözmek çok kolay! Başarılar dilerim.