8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ata Yayınları Sayfa 94
Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte sıvı basıncıyla ilgili bu iki güzel soruyu çözeceğiz. Hadi kağıtları kalemleri hazırlayın, başlıyoruz!
Örnek Soru
Laboratuvar ortamında yapılan bir deneyde cam borunun ucuna plastik bir hortum ve huni geçirildikten sonra huninin bağlı olduğu kısım su dolu kap içerisine daldırılıyor. Bu deneyde huni bağlı plastik hortum 1. durumdan 2. duruma getirildiğinde cam borunun içindeki sıvı seviyesinin arttığı gözlemleniyor.
Yapılan deneyle ilgili olarak,
I. “Sıvı basıncı, sıvının yoğunluğu ile doğru orantılıdır.” hipotezi ispatlanabilir.
II. Bağımsız değişken sıvının derinliğidir.
III. Kontrol edilen değişken sıvının yoğunluğudur.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
Çözüm:
Arkadaşlar, bu tür deney sorularını çözmenin en kolay yolu, deneydeki değişkenleri doğru bir şekilde belirlemektir. Haydi adım adım gidelim.
Unutmayın, bir deneyde üç tür değişken vardır:
- Bağımsız Değişken: Deneyi yapan kişinin bilerek değiştirdiği şeydir.
- Bağımlı Değişken: Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, bizim gözlemlediğimiz sonuçtur.
- Kontrol Edilen (Sabit Tutulan) Değişken: Deney boyunca hiç değiştirilmeyen, sabit bırakılan şeydir.
Adım 1: Deneyde ne yapılıyor?
Görsele baktığımızda, huninin su içindeki konumu değiştiriliyor. 1. durumda huni 3 cm derinlikteyken, 2. durumda 5 cm derinliğe indirilmiş. Yani deneyi yapan kişi, huninin derinliğini değiştirmiş.
Adım 2: Değişkenleri bulalım.
- Deneyde bizim bilerek değiştirdiğimiz şey neydi? Sıvının derinliği. O zaman bağımsız değişkenimiz sıvının derinliğidir. Bu durumda II. yargı doğrudur.
- Peki derinliği değiştirince ne değişti, neyi gözlemledik? Cam borudaki sıvı seviyesinin arttığını, yani sıvı basıncının arttığını gözlemledik. O zaman bağımlı değişkenimiz sıvı basıncıdır.
- Bu deney boyunca hiç değiştirmediğimiz, hep aynı kalan şey ne? Her iki durumda da aynı kap ve aynı sıvı, yani su kullanılmış. Demek ki sıvının yoğunluğu sabit tutulmuş (kontrol edilmiş). O zaman III. yargı da doğrudur.
Adım 3: I. yargıyı inceleyelim.
I. yargıda “Sıvı basıncı, sıvının yoğunluğu ile doğru orantılıdır.” hipotezinden bahsediliyor. Biz bir deneyde neyin etkisini araştırıyorsak, onu değiştirmeliyiz. Yani yoğunluğun basınca etkisini araştırmak isteseydik, derinliği aynı tutup farklı yoğunlukta sıvılar (mesela su ve zeytinyağı) kullanmamız gerekirdi. Ama bu deneyde yoğunluğu sabit tuttuk, derinliği değiştirdik. Dolayısıyla bu deney, yoğunluğun basınca etkisini ispatlamak için uygun değildir. Bu yüzden I. yargı yanlıştır.
Sonuç:
Bu durumda II. ve III. yargılarımız doğru oluyor. Bu da bizi doğru cevaba götürüyor.
Doğru Cevap: D) II ve III
Pekiştiren Soru
1. hipotez: Sıvı basıncı sıvı yoğunluğuna bağlıdır.
2. hipotez: Sıvı basıncı sıvının derinliğine bağlıdır.
3. hipotez: Sıvı basıncı kabın şekline bağlı değildir.
Kemal verilen hipotezleri ispatlamak için şekildeki K, L, M ve N düzeneklerinden uygun olanları kullanacaktır.
Buna göre Kemal 1, 2 ve 3. hipotezleri ispatlamak için hangi düzenekleri kullanmalıdır?
Çözüm:
Harika bir soru daha! Yine aynı mantıkla, yani değişkenleri kontrol etme mantığıyla çözeceğiz. Bir şeyi test etmek istiyorsak sadece onu değiştireceğiz, geri kalan her şey aynı kalacak. Hadi hipotezleri tek tek ele alalım.
Adım 1: 1. Hipotezi (Sıvı basıncı sıvı yoğunluğuna bağlıdır) ispatlayalım.
Bu hipotezi test etmek için ne yapmalıyız? Sıvının yoğunluğunu farklı, ama diğer her şeyi, yani derinliği ve kabın şeklini aynı tutmalıyız.
- Kaplara bakalım: K ve M kaplarının şekilleri aynı (silindir) ve içindeki sıvıların derinlikleri (h) de aynı.
- Farklı olan ne? K kabında Su, M kabında ise Zeytinyağı var. Yani yoğunlukları farklı!
- İşte aradığımızı bulduk! Yoğunluğun etkisini araştırmak için K ve M düzeneklerini kullanmalıyız.
Adım 2: 2. Hipotezi (Sıvı basıncı sıvının derinliğine bağlıdır) ispatlayalım.
Bu sefer de derinliği farklı, ama sıvının cinsi (yoğunluğu) ve kabın şeklini aynı tutmalıyız.
- Kaplara bakalım: K ve L kaplarının ikisi de silindir şeklinde ve ikisinin içinde de Su var.
- Farklı olan ne? K kabındaki suyun derinliği h iken, L kabındaki suyun derinliği daha fazla.
- Tam istediğimiz gibi! Derinliğin etkisini araştırmak için K ve L düzeneklerini kullanmalıyız.
Adım 3: 3. Hipotezi (Sıvı basıncı kabın şekline bağlı değildir) ispatlayalım.
Burada da kabın şeklini farklı, ama sıvının cinsi (yoğunluğu) ve derinliğini aynı tutmalıyız.
- Kaplara bakalım: K ve N kaplarının ikisinin içinde de Su var ve sıvı derinlikleri de aynı (ikisi de h kadar).
- Farklı olan ne? K kabı silindir şeklinde, N kabı ise konik (ağzı daralan) şekilde.
- Harika! Kabın şeklinin basınca etkisinin olmadığını göstermek için K ve N düzeneklerini kullanmalıyız.
Sonuç:
Toparlayacak olursak, Kemal’in kullanması gereken düzenekler şunlardır:
1. Hipotez için: K ve M
2. Hipotez için: K ve L
3. Hipotez için: K ve N
Umarım anlaşılmıştır çocuklar. Unutmayın, kontrollü deney sorularının sırrı, neyi araştırıyorsan sadece onu değiştirmektir. Başarılar dilerim!