Merhaba sevgili öğrencim, Fen Bilimleri dersimize hoş geldin! Gönderdiğin görseldeki soruları senin için bir öğretmen gözüyle inceledim ve şimdi adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğim. Hazırsan başlayalım!
1. Soru: Aşağıda bir kimyasal tepkime modeli verilmiştir. Bu tepkimeyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Görselde 80g olarak giren bir madde, X ve 64g olarak çıkan bir maddeye dönüşüyor. Giren madde 1 kırmızı ve 2 yeşil atomdan oluşuyor. Çıkan maddeler ise 2 yeşil atomdan oluşan X molekülü ve 1 kırmızı atomdan oluşan 64g’lık madde.
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için kimyasal tepkimelerin temel kurallarını hatırlamamız gerekiyor. Hadi şıkları tek tek inceleyelim:
- A) Tepkimede toplam atom sayısı korunmuştur.
Adım 1: Tepkimeye giren maddelere bakalım. 1 tane kırmızı, 2 tane de yeşil atom var. Toplamda 3 atom girmiş.
Adım 2: Tepkimeden çıkan ürünlere bakalım. X molekülünde 2 yeşil atom, diğer maddede ise 1 kırmızı atom var. Toplamda yine 3 atom çıkmış. Giren atom sayısı çıkan atom sayısına eşit. Yani bu ifade doğru.
- B) Tepkimede atomlar arasındaki bağlar kopmuş yeni bağlar oluşmuştur.
Adım 1: Başlangıçta kırmızı ve yeşil atomlar birbirine bağlıydı. Tepkime sonunda ise yeşil atomlar kendi aralarında yeni bir bağ kurarak X molekülünü oluşturmuş, kırmızı atom ise tek başına kalmış. Bu da demek oluyor ki eski bağlar kopmuş, yeni bağlar kurulmuş. Bu ifade de doğru.
- C) Tepkimede X ile gösterilen yere 16 g yazılmalıdır.
Adım 1: Kimyasal tepkimelerde kütle korunur. Yani tepkimeye giren maddelerin toplam kütlesi, tepkimeden çıkan maddelerin toplam kütlesine eşit olmalıdır.
Adım 2: Girenlerin kütlesi = 80 g. Çıkanların kütlesi = X + 64 g.
Adım 3: Eşitliği yazalım: 80 g = X + 64 g. Buradan X’i bulmak için 80’den 64’ü çıkarmalıyız. 80 – 64 = 16 g. Demek ki X’in kütlesi 16 grammış. Bu ifade de doğru.
- D) Tepkimede atom cinsi değişmiştir.
Adım 1: Tepkimeye giren atomların cinsine bakalım: Kırmızı ve yeşil atomlar.
Adım 2: Tepkimeden çıkan atomların cinsine bakalım: Yine kırmızı ve yeşil atomlar. Unutma, kimyasal tepkimelerde atomların cinsi ve sayısı asla değişmez, sadece atomlar arasındaki bağlar değişir ve yeni maddeler oluşur. Kırmızı atom, altına veya başka bir şeye dönüşmez. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Soru bizden yanlış olan ifadeyi istediği için doğru cevap D seçeneğidir.
2. Soru: Aşağıda, doğada gerçekleşen iki farklı olay tanecik modeli ile gösterilmiştir. Verilen olaylar ile ilgili olarak, I, II, III ifadelerinden hangileri doğrudur?
Görselde K ve L olayları var. K olayında yeşil ve mavi moleküller birleşerek yeni yapıda moleküller oluşturuyor. L olayında ise kırmızı ve yeşil moleküllerden oluşan bir karışım sadece ayrılıyor, moleküllerin yapısı değişmiyor.
Çözüm:
Bu soruda kimyasal ve fiziksel değişimleri ayırt etmemiz gerekiyor. Hadi olayları ve öncülleri inceleyelim.
Adım 1: Olayları Analiz Edelim
- K Olayı: Farklı renkteki atomlardan oluşan moleküller bir araya gelip yepyeni bir molekül oluşturmuş. Atomlar arasındaki bağlar kopmuş ve yeni bağlar kurulmuş. Bu bir kimyasal değişimdir.
- L Olayı: Başlangıçta karışık halde duran kırmızı ve yeşil moleküller, olay sonunda sadece birbirinden ayrılmış. Moleküllerin kendi iç yapısı hiç değişmemiş. Bu bir fiziksel değişimdir (karışımın ayrılması gibi).
Adım 2: Öncülleri Değerlendirelim
- I. K olayında iki çeşit madde tepkimeye girmiştir.
Evet, tepkimeye giren maddelere baktığımızda, biri tamamen yeşil atomlardan, diğeri de tamamen mavi atomlardan oluşan iki farklı çeşit madde görüyoruz. Bu ifade doğrudur.
- II. L olayında maddenin sadece dış görünüşü değişmiştir.
L olayının bir fiziksel değişim olduğunu söylemiştik. Fiziksel değişimlerde maddenin kimliği, yani iç yapısı değişmez, sadece hal, şekil veya görünüm gibi özellikleri değişir. Bu ifade de doğrudur.
- III. L olayında molekül sayısı azalmıştır.
Hadi sayalım! Başlangıçta 2 tane kırmızı molekül ve 4 tane yeşil molekül var. Toplam 6 molekül. Olayın sonunda yine 2 kırmızı molekül ve 4 yeşil molekül var. Toplam yine 6 molekül. Molekül sayısı değişmemiş. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
Sonuç: I ve II numaralı ifadeler doğru olduğu için doğru cevabımız B seçeneğidir.
3. Soru: Sevim içinde bakır tel olan erlenmeyere sülfürik asidi döküp erlenmeyerin ağzına bir balon geçiriyor. Bir süre sonra erlenmeyerin ağzındaki balonun şiştiğini gözlemliyor. Sevim’in deneyiyle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Çözüm:
Bu deneyde bir asit (sülfürik asit) ile bir metalin (bakır tel) tepkimesi gözlemleniyor. Balonun şişmesi, bu tepkime sonucunda bir gaz çıktığının en büyük kanıtıdır. Gaz çıkışı da kimyasal bir tepkime olduğunu gösterir.
- A) Sülfürik asit ve bakır tel arasında kimyasal tepkime gerçekleşmiştir.
Evet, gaz çıkışı ve balonun şişmesi, maddelerin özelliklerinin değiştiğini ve yeni bir maddenin (gaz) oluştuğunu gösterir. Bu kesinlikle bir kimyasal tepkimedir. Bu ifade doğru.
- B) Bakır tel özelliğini kaybetmiştir.
Kimyasal tepkimelerde tepkimeye giren maddeler kendi özelliklerini kaybederek yepyeni maddelere dönüşürler. Bakır tel de tepkimeye girdiği için artık eski bakır tel değildir, yapısı değişmiştir. Bu ifade doğru.
- C) Balonun şişmesini sağlayan madde tepkime sonucu oluşmuştur.
Balon gaz sayesinde şişer. Bu gaz da asit ve metalin tepkimesi sonucu ortaya çıkan yeni bir üründür. Dolayısıyla bu ifade doğru.
- D) Balonun şişmesini sağlayan maddenin kimyasal yapısı, bakır ve sülfürik asitle aynıdır.
İşte bu ifade kimyasal tepkimenin mantığına tamamen ters! Kimyasal tepkimede oluşan yeni ürünlerin (burada gaz) kimyasal yapısı, tepkimeye giren maddelerden (bakır ve sülfürik asit) tamamen farklıdır. Eğer aynı olsaydı, bu bir kimyasal tepkime olmazdı. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Sonuç: Soru bizden yanlış olanı bulmamızı istediği için doğru cevap D seçeneğidir.
4. Soru: Bir kimyasal tepkimeye ait tanecik modeli aşağıdaki gibidir. Tanecik modelinde eksik olan kısım soru işareti ile gösterilmiştir. Buna göre, verilen modelde “?” ile gösterilen yere aşağıdakilerden hangisi getirilirse model doğru şekilde tamamlanmış olur?
Görselde tepkimeye girenler: 2 kırmızı atomdan oluşan bir molekül ve 2 yeşil atomdan oluşan bir molekül. Ürünler ise “?” ile gösterilmiş.
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için yine en temel kuralımızı hatırlıyoruz: Kimyasal tepkimelerde atom sayısı ve cinsi korunur!
Adım 1: Giren Atomları Sayalım
Tepkimeye giren maddelere baktığımızda;
- 2 tane kırmızı atom
- 2 tane yeşil atom
olduğunu görüyoruz. Demek ki tepkime sonunda, yani “?” olan yerde de toplamda 2 kırmızı ve 2 yeşil atom bulunmalı.
Adım 2: Şıklardaki Atomları Sayalım
- A) Bu şıkta 1 kırmızı ve 1 yeşil atomdan oluşan iki tane molekül var. Toplamda 2 kırmızı, 2 yeşil atom eder. Bu, girenlerdeki atom sayısı ile aynı! Ayrıca atomlar arasındaki eski bağlar kopmuş, kırmızı ve yeşiller arasında yeni bağlar kurulmuş. Bu mantıklı bir kimyasal tepkime ürünüdür.
- B) Bu şıkta 2 kırmızı atomlu bir molekül ve 2 yeşil atomlu bir molekül var. Bu, tepkimeye giren maddelerin aynısı. Yani hiç tepkime olmamış gibi. Bu yüzden yanlış.
- C) Bu şıkta 2 kırmızı ve 2 yeşil atom var, sayı tutuyor. Ancak atomlar tek ve büyük bir molekül oluşturmuş. Genellikle bu tip basit tepkime modellerinde A şıkkındaki gibi simetrik ve daha basit moleküller oluşur.
- D) Bu şıkta 2 kırmızı ve 2 yeşil atom var, sayı yine tutuyor. Ancak atomlar arasında hiçbir bağ yok, hepsi serbest halde. Kimyasal tepkimelerde genellikle atomlar bağ kurarak yeni moleküller oluşturur, tamamen serbest kalmazlar.
Adım 3: Doğru Cevabı Seçelim
En mantıklı seçenek A şıkkıdır. Çünkü hem atom sayısı ve cinsi korunmuş, hem de giren maddelerdeki atomların bağları kırılarak aralarında yeni bağlar oluşmuş ve iki yeni, özdeş molekül meydana gelmiştir.
Sonuç: “?” ile gösterilen yere A seçeneğindeki model gelmelidir.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!