Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, gönderdiğin bu “Enerji Dönüşümleri ve Çevre Bilimi” testini birlikte adım adım, kolayca anlayacağın bir şekilde çözelim. Fen Bilimleri dersinin en zevkli konularından biridir bu, haydi başlayalım!
***
1. Soru: Aşağıdaki canlılardan hangisi besin zincirinin ilk basamağında yer alır?
Merhaba, bu soruyu çözmek için önce besin zincirinin ne olduğunu hatırlamamız gerekiyor. Besin zinciri, enerjinin bir canlıdan diğerine aktarılma yoludur ve her zaman bir üretici canlı ile başlar. Üretici canlılar, kendi besinini kendileri üreten, genellikle fotosentez yapan canlılardır. Yani bitkilerdir!
Şimdi şıklara bakalım ve hangisinin üretici olduğunu bulalım:
- A) Koyun: Koyun bir hayvandır ve ot yiyerek beslenir. Yani bir tüketicidir.
- B) Mantar: Mantarlar, bitki veya hayvan değildir. Onlar ölü organizmaları parçalayarak beslenen ayrıştırıcılardır.
- C) Papatya: Papatya bir çiçektir, yani bir bitkidir. Güneş ışığını kullanarak kendi besinini üretir. İşte bu bir üreticidir!
- D) Kedi: Kedi de bir hayvandır ve diğer canlıları yiyerek beslenir. O da bir tüketicidir.
Adım 1: Besin zincirinin ilk basamağında her zaman üretici bir canlının (bitkinin) yer aldığını hatırla.
Adım 2: Şıklardaki canlılardan hangisinin bir üretici olduğunu bul. Papatya bir bitki olduğu için üreticidir.
Bu yüzden doğru cevabımız C seçeneğidir.
***
2. Soru: Aşağıdaki görsel bir besin zincirine aittir. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Bu soruda bize bir besin ağı verilmiş. Besin ağındaki oklar, enerjinin hangi canlıdan hangi canlıya geçtiğini gösterir. Yani okun çıktığı canlı, okun gittiği canlı tarafından yeniliyor demektir. Bize yanlış olan ifadeyi soruyor, dikkat edelim.
Önce görseli dikkatlice inceleyelim:
- Çayır (ot) bir üreticidir.
- Çekirge, çayır yediği için 1. dereceden tüketicidir.
- Fare, hem çayır yiyor hem de çekirge yiyor. Bu yüzden hem 1. dereceden hem de 2. dereceden tüketici olabilir. Görselde ok çekirgeden fareye doğru olduğu için, fare çekirgeyi yiyor, yani 2. dereceden tüketicidir.
- Yılan, fareyi yediği için 3. dereceden tüketicidir.
- Atmaca, hem yılanı hem de fareyi yiyor. Bu durumda besin zincirinin en tepesindedir.
- Şapkalı mantar ise tüm bu canlılar öldüğünde onları ayrıştıran bir ayrıştırıcıdır.
Şimdi şıkları tek tek kontrol edelim:
Adım 1: Şıkları Değerlendirme
a) Fare, yılanın besinidir.
Görsele baktığımızda fareden yılana doğru bir ok görüyoruz. Bu, yılanın fareyi yediği anlamına gelir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
b) Fare, 1. dereceden tüketicidir.
Görselde, ok çekirgeden fareye doğru gidiyor. Bu demektir ki fare, çekirgeyi yiyor. Çekirge ot yediği için 1. dereceden tüketiciydi. Çekirgeyi yiyen fare ise 2. dereceden tüketici olur. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
c) Biyolojik birikimin en fazla olduğu canlı atmacadır.
Biyolojik birikim, doğada çözünmeyen zehirli maddelerin besin zincirinde yukarı doğru çıktıkça artmasıdır. Atmaca bu besin ağının en tepesinde olduğu için biyolojik birikim en fazla onda olur. Bu ifade doğrudur.
d) Çayır sayısının azalması diğer canlıların da sayısının azalmasına neden olur.
Çayır, bu besin ağının temelidir, yani üreticisidir. Eğer çayır azalırsa onu yiyen çekirgeler ve fareler aç kalır, onların sayısı azalır. Onlarla beslenen yılan ve atmaca da besin bulmakta zorlanır ve onların da sayısı azalır. Bu ifade doğrudur.
Adım 2: Yanlış İfadeyi Bulma
Yaptığımız incelemeye göre B şıkkındaki ifade, görseldeki besin ağına uymuyor.
Sonuç olarak yanlış olan ifade B seçeneğidir.
***
3. Soru: Aynı ekoloji piramidinde bulunan K, L, M ve N canlıları hakkında aşağıdaki bilgiler veriliyor. Buna göre canlıların ekoloji piramidindeki dizilimi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Bu soruda verilen ipuçlarını kullanarak bir ekoloji piramidi oluşturacağız. Unutma, piramidin en altında üreticiler, üst katlarda ise sırasıyla tüketiciler yer alır. Ayrıştırıcılar ise her basamakta görev aldığı için genellikle piramidin yanında gösterilir.
Adım 1: Verilen Bilgileri Yorumlama
- “M canlısı kendi besinini üretir.”
Bu bilgi bize M’nin bir üretici olduğunu söylüyor. Üreticiler piramidin en alt basamağında, yani tabanında yer alır. - “K canlısı otçul beslenmektedir.”
Otçul demek, üreticilerle beslenen canlı demektir. Yani K canlısı, M’yi yiyor. Bu durumda K, 1. dereceden tüketici olur ve piramitte M’nin hemen üzerinde yer alır. - “K canlısının sayısı artarsa N canlısının da sayısı artar.”
Bu durum, av-avcı ilişkisini gösterir. Bir canlının sayısı artınca, onunla beslenen canlının da besini bollaşır ve sayısı artar. Demek ki N canlısı, K canlısı ile besleniyor. Bu durumda N, 2. dereceden tüketici olur ve piramitte K’nin üzerinde yer alır. - “L canlısı ölmüş organizmaların çürüyüp toprağa karışmasında görev alır.”
Bu işi yapan canlılara ayrıştırıcı diyoruz. Ayrıştırıcılar, piramidin her basamağındaki canlılar öldüğünde devreye girerler ve bu yüzden piramidin yanında ayrı bir yerde gösterilirler.
Adım 2: Piramidi Oluşturma ve Şıklarla Karşılaştırma
Elde ettiğimiz bilgilere göre piramidi oluşturalım:
En Üst: N (2. Dereceden Tüketici)
Orta: K (1. Dereceden Tüketici)
En Alt: M (Üretici)
Yan Taraf: L (Ayrıştırıcı)
Bu sıralamaya uyan şıkkı aradığımızda, D seçeneğinin tam olarak bizim oluşturduğumuz piramitle aynı olduğunu görüyoruz.
Doğru cevap D şıkkıdır.
***
4. Soru: Ekoloji piramidinde aşağıdan yukarıya doğru gidildikçe,
I. Birey sayısı
II. Biyolojik birikim
III. Vücut büyüklüğü
verilenlerden hangileri azalır?
Bu soruda ekoloji piramidinin özelliklerini hatırlamamız gerekiyor. Piramidin altından üstüne doğru çıktıkça bazı şeyler artar, bazıları ise azalır. Soru bizden azalanları bulmamızı istiyor.
Adım 1: Piramitte Yukarı Çıkıldıkça Değişen Özellikleri Hatırlama
- Birey Sayısı: Piramidin en altında milyonlarca ot varken, en üstünde sadece birkaç kartal olabilir. Yani yukarı doğru çıkıldıkça birey sayısı genellikle azalır.
- Biyolojik Birikim: Zehirli maddeler vücutta birikir ve besin zinciriyle üst basamaklara aktarılır. Bu yüzden en üstteki canlıda zehirli madde birikimi en fazladır. Yani yukarı doğru çıkıldıkça biyolojik birikim artar.
- Vücut Büyüklüğü: Genellikle piramidin üst basamaklarındaki canlıların vücutları, alt basamaklardakilerden daha büyüktür (Örneğin; ot < çekirge < kurbağa < yılan). Yani yukarı doğru çıkıldıkça vücut büyüklüğü genellikle artar.
Adım 2: Azalan Özelliği Bulma
Şimdi maddeleri tekrar kontrol edelim:
I. Birey sayısı → Azalır.
II. Biyolojik birikim → Artar.
III. Vücut büyüklüğü → Genellikle Artar.
Soru bizden azalanları istediğine göre, bu özelliklerden sadece “Birey Sayısı” azalmaktadır. Yani I. madde.
Bu durumda doğru cevap “Yalnız I” yani A seçeneğidir.
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim