Merhaba sevgili öğrencim,
Gönderdiğin bu güzel Fen Bilimleri etkinliğini birlikte adım adım çözelim. Bu sorular, doğadaki canlılar arasındaki enerji akışını ve beslenme ilişkilerini anlamamız için harika bir fırsat. Hazırsan, haydi başlayalım!
A. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” yazalım.
Öncelikle görseldeki besin ağını dikkatlice inceleyelim. Burada bir Ardıç bitkisi, onu yiyen bir Tavşan, tavşanı yiyen bir Tilki ve tüm bu canlılar öldüğünde onların kalıntılarını ayrıştıran Şapkalı mantar görüyoruz. Bu ilişkileri aklımızda tutarak soruları cevaplayalım.
1. Ardıç üretici canlıdır.
Çözüm: D (Doğru)
Açıklama: Sevgili öğrencim, Ardıç bir bitkidir. Bitkiler, güneş ışığını kullanarak fotosentez yapar ve kendi besinlerini kendileri üretirler. Besin zincirlerinin ilk ve en önemli halkası onlardır. Kendi besinini üretebilen canlılara biz üretici diyoruz. Bu yüzden bu ifade kesinlikle doğrudur.
2. Tavşanın sayısı artarsa tilkinin sayısı azalır.
Çözüm: Y (Yanlış)
Açıklama: Görsele baktığımızda tilkinin tavşanla beslendiğini görüyoruz. Yani tavşan, tilkinin besin kaynağıdır. Eğer ortamdaki besin miktarı (yani tavşan sayısı) artarsa, bu besinle beslenen tilkiler daha kolay yiyecek bulur. Bu durum tilkilerin daha iyi beslenip çoğalmasını sağlar ve sayıları azalmaz, tam tersine artar. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
3. Besin zincirinde üç tane tüketici canlı vardır.
Çözüm: Y (Yanlış)
Açıklama: Besin zincirimiz şu şekilde: Ardıç → Tavşan → Tilki. Bu zincirde kendi besinini üretemeyen ve başka canlılarla beslenenlere tüketici diyoruz.
- Tavşan, ardıç yediği için birincil tüketicidir.
- Tilki, tavşan yediği için ikincil tüketicidir.
Yani bu besin zincirinde 2 tane tüketici vardır. Mantarlar ayrıştırıcıdır ve genellikle bu sıralamaya doğrudan dahil edilmezler. Bu nedenle ifade yanlıştır.
4. Tavşan otçul, tilki etçil beslenmektedir.
Çözüm: D (Doğru)
Açıklama: Tavşan, bir bitki olan ardıçı yiyor. Sadece ot ve bitki yiyen canlılara otçul (herbivor) diyoruz. Tilki ise bir hayvan olan tavşanı yiyor. Sadece et yiyen canlılara ise etçil (karnivor) diyoruz. Bu ifade tam da görseldeki durumu anlatıyor ve doğrudur.
5. Şapkalı mantar, diğer canlıların atıklarının çürüyüp toprağa karışmasında görevlidir.
Çözüm: D (Doğru)
Açıklama: Şapkalı mantarlar, bakteriler gibi canlılar ayrıştırıcılar grubuna girer. Onların görevi, ölen bitki ve hayvanların kalıntılarını, yani organik atıkları parçalayarak toprağa karıştırmaktır. Bu sayede topraktaki mineraller zenginleşir ve üretici bitkiler bu mineralleri tekrar kullanabilir. Bu ifade, ayrıştırıcıların doğadaki o muhteşem görevini çok doğru bir şekilde açıklamış.
B. Aynı ekoloji piramidinde bulunan ve haklarında bilgi verilen P, R, S, Ş ve T canlılarının ekoloji piramidindeki dizilimini görsel üzerinde gösterelim.
Bu soruyu çözmek için bize verilen ipuçlarını bir dedektif gibi kullanalım ve canlıları ekoloji piramidinin doğru basamaklarına yerleştirelim. Unutma, piramidin en altında üreticiler, en üstünde ise son tüketiciler yer alır.
Adım 1: Piramidin temelini, yani en alt basamağını bulalım.
Bize verilen ipuçlarından biri şöyle diyor: “S canlısı kendi besinini üretir.” Kendi besinini üreten canlılar kimlerdi? Tabii ki üreticiler! Üreticiler de ekoloji piramidinin her zaman en alt, en geniş basamağında yer alır.
Öyleyse piramidin en altına S canlısını yerleştirebiliriz.
Adım 2: Piramidin en tepesindeki canlıyı bulalım.
Bir diğer ipucu: “P canlısı biyolojik birikimin en fazla olduğu canlıdır.” Biyolojik birikim, zehirli maddelerin besin zincirinde yukarı doğru çıkıldıkça canlıların vücudunda birikmesidir. Bu birikim en çok, zincirin en tepesindeki canlıda olur.
Bu durumda P canlısı piramidin en tepesinde, yani en üst basamağında olmalıdır.
Adım 3: Aradaki basamakları ipuçlarıyla dolduralım.
Şimdi elimizde R ve Ş canlıları kaldı. İpuçlarına bakalım:
- “R canlısı etçil beslenir.” Bu, R’nin bir hayvan yediğini söylüyor.
- “Ş canlısının sayısı artarsa R canlısının sayısı artar.” Bu en önemli ipucumuz! Bu durum, R’nin Ş ile beslendiğini gösterir. Çünkü av (Ş) artarsa, avcı (R) da daha çok beslenir ve sayısı artar.
Bu durumda besin zinciri …→ Ş → R →… şeklinde olmalıdır. S en alttaydı ve üreticiydi. S’yi yiyen canlı otçul olmalı. Bu durumda Ş, S’yi yiyen otçul (birincil tüketici), R de Ş’yi yiyen etçil (ikincil tüketici) olur. Bu sıralama piramide tam oturuyor!
Adım 4: T canlısı nereye ait?
Son ipucumuz: “T canlısı besin zincirinin her basamağında bulunur.” Besin zincirinin her basamağındaki canlılar öldüğünde onların kalıntılarını parçalayan bir grup vardı, hatırladın mı? Bunlar ayrıştırıcılardı!
O halde T canlısı bir ayrıştırıcıdır. Ayrıştırıcılar piramidin belirli bir basamağında yer almazlar, tüm basamaklarla etkileşim halinde oldukları için genellikle piramidin yanında gösterilirler.
Sonuç:
Tüm bu adımları birleştirdiğimizde ekoloji piramidinin doğru sıralaması aşağıdan yukarıya doğru şu şekilde olur:
P (Üçüncül Tüketici)
R (İkincil Tüketici)
Ş (Birincil Tüketici)
S (Üretici)
T canlısı ise ayrıştırıcı olarak bu basamakların hepsiyle ilişkilidir.
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Harika bir iş çıkardın! Başka sorun olursa çekinmeden sorabilirsin.