Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir ünite tekrarı için bu soruları birlikte çözelim. Fen Bilimleri dersinde öğrendiklerimizi pekiştirmek için bu harika bir fırsat! Hadi başlayalım, her soruyu adım adım, tane tane anlatarak çözeceğim. Anlamadığınız bir yer olursa hiç çekinmeyin, tekrar üzerinden geçeriz.
Soru 6: Elif ve Mert rüzgârın oluşumunu göstermek için özdeş mumlar ile aşağıdaki düzenekleri oluşturuyor. Düzeneekteki mum alevlerinin hareket yönüne göre rüzgârın yönünü tespit ediyorlar. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
Haydi bu deneyi birlikte yorumlayalım. Rüzgârın nasıl oluştuğunu hatırlayalım: Rüzgâr, daima yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru hareket eden hava akımıdır.
- Peki, yüksek ve alçak basınç nasıl oluşur? Isınan hava genleşir, hafifler ve yükselir. Yükselen havanın olduğu yerde alçak basınç alanı oluşur. Yani sıcak bölgeler alçak basınç alanlarıdır.
- Soğuyan hava ise yoğunlaşır, ağırlaşır ve alçalır. Alçalan havanın olduğu yerde yüksek basınç alanı oluşur. Yani soğuk bölgeler yüksek basınç alanlarıdır.
Şimdi düzeneklere bu gözle bakalım:
Adım 1: Elif’in düzeneğini inceleyelim.
L bölgesinde 3 mum, K bölgesinde ise 1 mum var. Bu demek oluyor ki L bölgesi, K bölgesinden daha sıcak. Bu durumda L bölgesi alçak basınç, K bölgesi ise yüksek basınç alanıdır. Rüzgâr K’den L’ye, yani 1 yönünde eser. Mum alevinin de 1 yönüne doğru eğildiğini görüyoruz.
Adım 2: Mert’in düzeneğini inceleyelim.
M bölgesinde 2 mum, N bölgesinde ise 1 mum var. Yani M bölgesi, N bölgesinden daha sıcak. Bu durumda M bölgesi alçak basınç, N bölgesi ise yüksek basınç alanıdır. Rüzgâr N’den M’ye doğru, yani 1 yönünde eser. Zaten N’deki mum alevinin de M’ye doğru eğildiğini görüyoruz.
Adım 3: Şıkları değerlendirelim.
- A) K bölgesinde alçak basınç alanı görülür. Bu ifade yanlıştır. K bölgesi daha soğuk olduğu için yüksek basınç alanıdır.
- B) Elif’in düzeneğinde rüzgâr, 1 yönünde eser. Bu ifade doğrudur. Rüzgâr yüksek basınç olan K’den, alçak basınç olan L’ye doğru (1 yönünde) eser.
- C) Mert’in düzeneğinde rüzgâr, 2 yönünde eser. Bu ifade yanlıştır. Rüzgâr yüksek basınç olan N’den, alçak basınç olan M’ye doğru (1 yönünde) eser. Alevin yönü de bunu gösteriyor. Ancak soru bize hangisi yanlıştır diye soruyor. Bir saniye, soruyu tekrar okuyalım… Mum alevlerinin hareketine göre rüzgarın yönü tespit ediliyor diyor. Mert’in düzeneğinde alev 2 yönüne doğru eğilmiş. Bu durumda rüzgar N’den M’ye, yani 2 yönüne doğru esiyor. Şıkta da 2 yönünde eser diyor. Bu durumda C şıkkı düzeneğe göre doğru oluyor. Tekrar bakalım. Ah, oklar kafamı karıştırmış. 1 yönü sağa, 2 yönü sola doğru. Mert’in düzeneğinde rüzgar N’den M’ye yani sola doğru, yani 2 yönünde esiyor. O zaman C şıkkı da doğru.
- D) N bölgesinde hava sıcaklığı, M bölgesine göre daha azdır. Bu ifade doğrudur. Çünkü N’de 1, M’de 2 mum var.
Şimdi şıkları tekrar dikkatlice kontrol edelim. K bölgesi soğuk olduğu için yüksek basınç alanıdır. Ama A şıkkı “alçak basınç alanı görülür” diyor. Bu kesinlikle yanlış bir bilgi. Diğer şıklar deney düzeneklerine göre doğru ifadeler içeriyor.
Doğru Cevap: A) K bölgesinde alçak basınç alanı görülür.
Soru 7: Yeryüzüne yakın yerlerdeki su buharının daha soğuk nesneler üzerinde yoğunlaşması sonucu oluşan su damlacıklarıdır. Verilen ifade aşağıdaki hava olaylarından hangisinin tanımıdır?
Bu soruda bize bir hava olayının tanımı verilmiş ve ne olduğunu bulmamız isteniyor. Tanımı anahtar kelimelere ayırarak inceleyelim:
Adım 1: Tanımı analiz edelim.
- Yeryüzüne yakın yerlerde gerçekleşiyor. Yani gökyüzünde değil.
- Su buharı, yani havadaki gaz halindeki su.
- Soğuk nesneler üzerinde (örneğin bir arabanın camı, bir yaprak gibi).
- Yoğunlaşması sonucu oluşuyor. Yani gaz halden sıvı hale geçiyor.
- Sonuçta oluşan şey su damlacıklarıdır.
Adım 2: Şıkları bu tanıma göre değerlendirelim.
- A) Kar: Gökyüzünde, bulutların içinde su buharının donarak buz kristallerine dönüşmesiyle oluşur. Yeryüzüne yakın ve nesneler üzerinde oluşmaz.
- B) Kırağı: Tıpkı çiy gibi yeryüzüne yakın ve soğuk nesneler üzerinde oluşur. Ancak kırağı, su buharının sıvı hale geçmeden doğrudan donarak buz kristallerine dönüşmesidir. Tanımda “su damlacıkları” dediği için bu da değil.
- C) Çiy: Havadaki su buharının, yeryüzüne yakın soğuk nesneler üzerinde yoğunlaşarak su damlacıklarına dönüşmesidir. Tanımla birebir uyuşuyor!
- D) Yağmur: Gökyüzünde, bulutlardaki su damlacıklarının birleşip ağırlaşarak yeryüzüne düşmesidir. Yeryüzüne yakın oluşmaz.
Doğru Cevap: C) Çiy
Soru 8: İklim ile ilgili,
I. Kesin sonuçlar içerir.
II. İklimi inceleyen bilim dalına klimatoloji denir.
III. Dar alanda görülen ve kısa sürede değişen hava olaylarıdır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Bu soruda iklimin özelliklerini doğru bilip bilmediğimiz ölçülüyor. İklim ve hava olayları arasındaki farkı hatırlayalım.
Adım 1: Verilen öncülleri tek tek inceleyelim.
- I. Kesin sonuçlar içerir. İklim, bir bölgede çok uzun yıllar (30-35 yıl gibi) boyunca gözlemlenen hava olaylarının ortalamasıdır. Bu nedenle değişkenliği azdır ve sonuçları nettir. Örneğin, “Akdeniz Bölgesi’nin iklimi yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlıdır” ifadesi kesin bir ifadedir. Hava durumu gibi “yarın yağmur yağabilir” gibi tahmini değildir. Bu yüzden bu ifadeyi doğru kabul ediyoruz.
- II. İklimi inceleyen bilim dalına klimatoloji denir. Bu, doğrudan bir tanım ve kesinlikle doğrudur. İklim bilimine klimatoloji, bu alanda çalışan bilim insanına ise klimatolog denir.
- III. Dar alanda görülen ve kısa sürede değişen hava olaylarıdır. Bu tanım iklime değil, hava olaylarına aittir. Örneğin, Ankara’da sabah güneşli olan hava, öğleden sonra aniden yağmurlu olabilir. Bu, kısa sürede ve dar bir alanda gerçekleşen bir hava olayıdır. İklim ise geniş bölgeleri kapsar ve uzun sürelidir. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
Adım 2: Doğru olan ifadeleri belirleyelim.
Yaptığımız analize göre I. ve II. ifadeler doğrudur.
Doğru Cevap: C) I ve II
Soru 9: Aşağıdaki görselde Dünya’nın Güneş etrafındaki konumlarından biri ile A ve B şehirlerinin yerleri gösterilmiştir.
Buna göre,
I. A şehrinde yaz mevsimi yaşanmaya başlar.
II. B şehrinde geceler gündüzlerden uzundur.
III. Güneş ışınları B şehrine, A şehrine göre daha fazla ısı enerjisi aktarır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Görseli dikkatlice inceleyelim. Dünya’nın ekseninin eğik olduğunu ve Kuzey Yarım Küre’nin (A şehrinin olduğu yer) Güneş’e doğru dönük olduğunu görüyoruz.
Adım 1: Görseldeki konumu yorumlayalım.
Dünya’nın Kuzey Yarım Küre’si Güneş’e doğru eğik olduğunda, bu yarım küre Güneş ışınlarını daha dik açıyla alır. Bu durum, bu bölgede yaz mevsiminin yaşandığı anlamına gelir. Bu konum 21 Haziran tarihini temsil eder. Güney Yarım Küre (B şehrinin olduğu yer) ise Güneş’ten uzağa doğru eğik olduğu için Güneş ışınlarını daha eğik açıyla alır ve burada kış mevsimi yaşanır.
Adım 2: Öncülleri bu bilgiye göre değerlendirelim.
- I. A şehrinde yaz mevsimi yaşanmaya başlar. A şehri Kuzey Yarım Küre’de ve Güneş’e dönük. Bu yüzden burada yaz mevsimi yaşanır. Bu ifade doğrudur.
- II. B şehrinde geceler gündüzlerden uzundur. B şehri Güney Yarım Küre’de ve kış mevsimini yaşıyor. Kış mevsiminde geceler gündüzlerden daha uzun olur. Bu ifade de doğrudur.
- III. Güneş ışınları B şehrine, A şehrine göre daha fazla ısı enerjisi aktarır. Bu ifade yanlıştır. Çünkü A şehri (yaz) ışınları daha dik aldığı için daha fazla ısınır ve daha fazla ısı enerjisi alır. B şehri (kış) ise ışınları eğik aldığı için daha az ısı enerjisi alır.
Adım 3: Doğru olan ifadeleri bulalım.
Değerlendirmemize göre I ve II numaralı ifadeler doğrudur.
Doğru Cevap: C) I ve II
Soru 10: Bir bölgenin iklimi çeşitli etkiler sonucu zamanla değişiklik gösterebilir. İklimde meydana gelen bu değişikliklerin tümüne iklim değişikliği adı verilir. Uzmanlar günümüzdeki bir buz dağının geçmişte çok daha büyük olduğunu ileri sürmektedir. Görseldeki değişime bakarak,
I. Günümüzde deniz seviyesi geçmişe oranla yükselmiştir.
II. Bu değişim iklim değişikliğinin bir sonucudur.
III. Bu değişim ile ortalama hava sıcaklığının yükseldiği anlaşılmaktadır.
yorumlarından hangileri yapılabilir?
Bu soruda bize küresel iklim değişikliğinin bir kanıtı olan buzulların erimesi gösterilmiş. Bu görselden ve verilen bilgiden hangi sonuçları çıkarabileceğimizi bulacağız.
Adım 1: Görseli ve bilgiyi yorumlayalım.
Görselde, geçmişte çok büyük olan bir buz dağının günümüzde eriyerek küçüldüğünü görüyoruz. Metinde de bu durumun “iklim değişikliği” ile ilgili olduğu belirtiliyor. Buzulların erimesinin temel sebebi nedir? Tabi ki küresel ısınma, yani ortalama hava sıcaklıklarının artmasıdır.
Adım 2: Öncülleri bu yoruma göre değerlendirelim.
- I. Günümüzde deniz seviyesi geçmişe oranla yükselmiştir. Karalar üzerindeki buzullar eridiğinde, ortaya çıkan su okyanuslara ve denizlere karışır. Bu da deniz seviyesinin yükselmesine neden olur. Buz dağının erimesi, deniz seviyesinin yükseldiği yorumunu yapmamızı sağlar. Bu yorum yapılabilir.
- II. Bu değişim iklim değişikliğinin bir sonucudur. Sorunun metninde zaten bu durumun iklim değişikliği ile ilgili olduğu açıkça belirtilmiş. Bu yorum yapılabilir.
- III. Bu değişim ile ortalama hava sıcaklığının yükseldiği anlaşılmaktadır. Kocaman bir buz dağının erimesinin en mantıklı sebebi, havanın eskisinden daha sıcak olmasıdır. Yani ortalama sıcaklıklar artmıştır. Bu yorum da kesinlikle yapılabilir.
Adım 3: Yapılabilecek yorumları belirleyelim.
Gördüğümüz gibi, verilen görsel ve bilgiden her üç yorumu da mantıklı bir şekilde çıkarabiliyoruz.
Doğru Cevap: D) I, II ve III
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, fen bilimleri mantık ve gözlem üzerine kuruludur. Soruları dikkatlice okuyup bildiklerinizle birleştirdiğinizde çözemeyeceğiniz soru yoktur. Başarılar dilerim