Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz görseldeki soruları sizin için adım adım, tane tane çözeceğim. Böylece konuları çok daha iyi pekiştireceksiniz. Haydi başlayalım!
8. Soru: Negatif yüklü D cismi Şekil 1’deki gibi nötr elektroskoba dokunduruluyor. Pozitif yüklü E çubuğu ise başlangıçta nötr olan elektroskoba yaklaştırıldığında Şekil 2’deki durum oluşuyor. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Bu soruyu çözebilmek için dokunma ile elektriklenme ve etki (tesir) ile elektriklenme arasındaki farkı iyi bilmemiz gerekiyor. Hadi hatırlayalım!
- Dokunma ile elektriklenme: Yüklü bir cisim nötr bir cisme dokunursa, toplam yükü paylaşırlar ve her ikisi de aynı cins yükle yüklenir.
- Etki ile elektriklenme: Yüklü bir cisim nötr bir cisme sadece yaklaştırılırsa, cismin üzerindeki yükleri kutuplaştırır. Yani zıt yükleri kendine çeker, aynı cins yükleri en uzağa iter. Cisim toplamda nötr kalmaya devam eder.
Çözüm:
Adım 1: Şekil 1’i İnceleyelim
Burada negatif (-) yüklü D cismi, nötr elektroskoba dokunduruluyor. Bu bir dokunma ile elektriklenme olayıdır. D cismindeki fazla elektronların bir kısmı elektroskoba geçer. Bu durumda elektroskobun hem topuzu hem de yaprakları negatif (-) yüklenir. Aynı yükler birbirini iteceği için elektroskobun yaprakları açılır.
Adım 2: Şekil 2’yi İnceleyelim
Burada ise pozitif (+) yüklü E çubuğu, nötr elektroskoba yaklaştırılıyor. Bu bir etki ile elektriklenme olayıdır. Pozitif çubuk, elektroskoptaki negatif yükleri (elektronları) kendine doğru, yani topuza çeker. Bu yüzden yapraklarda pozitif (+) yük fazlalığı kalır. Yaprakların ikisi de pozitif yüklendiği için birbirini iter ve açılır.
Adım 3: Şıkları Değerlendirelim
a) Şekil 1’de elektroskobun yaprakları açılır. -> Bu ifade doğrudur. Çünkü dokunma sonucu yapraklar negatif yüklenir ve birbirini iter.
b) Şekil 2’de elektroskop dokunma ile elektriklenir. -> Bu ifade yanlıştır. Şekil 2’de cisim sadece yaklaştırıldığı için etki ile elektriklenme olmuştur.
c) Şekil 1 ve Şekil 2’de elektroskobun yükü aynıdır. -> Bu ifade yanlıştır. Şekil 1’deki elektroskop kalıcı olarak negatif (-) yüklenmiştir. Şekil 2’deki elektroskop ise E çubuğu oradayken kutuplanmıştır ama toplam yükü hala nötrdür.
d) Şekil 1’de elektroskop D çubuğundan farklı yük ile yüklenir. -> Bu ifade yanlıştır. Dokunma ile elektriklenmede cisimler aynı cins yükle yüklenir. D çubuğu negatif olduğu için elektroskop da negatif yüklenir.
Sonuç:
Bu durumda doğru olan seçenek A şıkkıdır.
Doğru Cevap: A
9. Soru: Aslı pervane, özdeş piller, elektrik motoru ve bağlantı kablolarını kullanarak 1. düzeneği, pervane, elektrik motoru, bağlantı kabloları ve ampul kullanarak 2. düzeneği kuruyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Bu soruda enerji dönüşümlerini incelememiz isteniyor. Unutmayın, enerji yok olmaz, sadece bir türden başka bir türe dönüşür!
Çözüm:
Adım 1: 1. Düzeneği Analiz Edelim
Bu düzenekte piller var. Pillerdeki kimyasal enerji, kablolar aracılığıyla elektrik enerjisine dönüşerek motora ulaşır. Elektrik motoru bu enerjiyi kullanarak pervaneyi döndürür, yani hareket (kinetik) enerjisine dönüştürür. Ayrıca motor çalışırken biraz ısınır (ısı enerjisi) ve ses çıkarır (ses enerjisi).
Adım 2: 2. Düzeneği Analiz Edelim
Bu düzenekte pil yok. Pervane (muhtemelen rüzgarla veya elle) döndürülüyor. Yani başlangıçta bir hareket (kinetik) enerjisi var. Bu hareket, elektrik motorunu tersine çalıştırarak bir jeneratör görevi görmesini sağlar ve elektrik enerjisi üretir. Üretilen bu elektrik enerjisi kablolarla ampule iletilir ve ampulde ışık enerjisine ve ısı enerjisine dönüşür.
Adım 3: Şıkları İnceleyelim
a) 1. düzenekte elektrik enerjisi ısı enerjisine dönüşür. -> Bu dönüşüm gerçekleşir ama asıl amaç hareket enerjisi üretmektir. Bu yüzden bu ifade eksik kalır.
b) 2. düzenekte hareket enerjisi önce elektrik, sonra ışık enerjisine dönüşür. -> Bu ifade 2. düzenekteki enerji dönüşüm zincirini tam olarak ve doğru bir şekilde açıklamaktadır. Hareket -> Elektrik -> Işık. Bu ifade doğrudur.
c) Sadece 2. düzenekte pervane döner. -> Bu ifade yanlıştır. 1. düzenekte motor pervaneyi döndürür, 2. düzenekte ise pervane motoru döndürür. Her ikisinde de pervane döner.
d) 1. düzenekte elektrik enerjisi birden fazla farklı enerji türüne dönüşür. -> Bu ifade de doğrudur (hareket, ısı, ses). Ancak B şıkkı, 2. düzeneğin çalışma prensibini çok daha net ve sıralı bir şekilde anlattığı için daha güçlü bir cevaptır. Sorularda genellikle en doğru ve kapsamlı olanı seçeriz.
Sonuç:
En doğru ve net açıklama B şıkkında verilmiştir.
Doğru Cevap: B
10. Soru: K cismi toprak bağlantısı ile bağlandığında (-) yüklerin hareketi aşağıdaki gibi oluyor. Buna göre, I, II, III ifadelerinden hangileri doğrudur?
Bu sorunun anahtarı topraklama konusudur. Topraklama, yüklü bir cismin iletken bir telle toprağa bağlanarak nötr hale getirilmesidir. Dünya (toprak), çok büyük bir iletken olduğu için istediği kadar elektron alabilir veya verebilir.
Çözüm:
Adım 1: Görseli Yorumlayalım
Görselde, K cisminden toprağa doğru bir ok ile (-) yüklerin (elektronların) hareketi gösteriliyor. Elektronlar bir cisimden ayrılıp toprağa gidiyorsa, bu demektir ki o cisimde başlangıçta elektron fazlalığı, yani negatif (-) yük fazlalığı vardır.
Adım 2: Öncülleri Değerlendirelim
I. K cisminde başlangıçta (-) yük fazlalığı vardır. -> Evet, görseldeki elektron akış yönü bize bunu gösteriyor. Eğer cisim pozitif olsaydı, topraktan cisme elektron akışı olurdu. Bu ifade doğrudur.
II. Toprak bağlantısı uzun bir süre sonra kesilirse K cismi nötr hâle gelir. -> Topraklamanın amacı zaten cismi nötrlemektir. K cismindeki fazla elektronlar toprağa akınca, cisimde proton ve elektron sayısı eşitlenir ve cisim nötr olur. Bu ifade doğrudur.
III. K cisminin toprak bağlantısı kesildikten sonra K cismi (+) yüklü bir cisme yaklaştırılırsa cismi iter. -> Toprak bağlantısı kesildiğinde K cisminin nötr olduğunu öğrendik. Nötr cisimler, yüklü cisimler (ister pozitif ister negatif olsun) tarafından her zaman çekilir, asla itilmez. İtme kuvveti sadece aynı cins yükler arasında olur. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
Sonuç:
I ve II numaralı ifadeler doğru, III numaralı ifade ise yanlıştır.
Doğru Cevap: B) I ve II
11. Soru: Termik santraller ile ilgili olarak; I, II, III ifadelerinden hangileri doğrudur?
Bu soru, enerji kaynakları ile ilgili genel kültürümüzü ve bilgilerimizi ölçüyor. Termik santralin ne olduğunu hatırlayalım: Fosil yakıtların (kömür, doğal gaz, petrol) yakılmasıyla elde edilen ısı enerjisiyle suyun buharlaştırıldığı ve bu buharın gücüyle türbinlerin döndürülerek elektrik üretildiği santrallerdir.
Çözüm:
Adım 1: Öncülleri Tek Tek İnceleyelim
I. Yer altı sıcak sularının buhar gücünden yararlanılarak elektrik enerjisi üretilir. -> Bu tanım, termik santrallere değil, jeotermal santrallere aittir. Jeotermal “yer ısısı” demektir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
II. Santralin bacasından çıkan dumanlar hava kirliliğine neden olur. -> Termik santraller fosil yakıt yaktığı için bacalarından karbondioksit, kükürt dioksit gibi zararlı gazlar çıkar. Bu da hava kirliliğine ve asit yağmurlarına sebep olur. Bu ifade doğrudur.
III. Kurulduğu bölgede çalışanlara istihdam sağlar. -> İstihdam, iş imkanı sağlamak demektir. Termik santraller büyük tesislerdir ve kurulumundan işletilmesine kadar birçok mühendise, teknisyene ve işçiye ihtiyaç duyarlar. Dolayısıyla kuruldukları bölgede insanlara iş imkanı sağlarlar. Bu ifade doğrudur.
Sonuç:
II ve III numaralı ifadeler termik santraller için doğru bilgilerdir.
Doğru Cevap: C) II ve III
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!