8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ata Yayınları Sayfa 80
Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben sizin 8. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeninizim. Gönderdiğiniz görseldeki 2. Ünite sonu sorularını şimdi birlikte, adım adım ve anlayacağınız bir dilde çözeceğiz. Haydi başlayalım!
A. Aşağıda verilen cümlelerdeki boşlukları uygun ifadelerle dolduralım.
1. Soru: Bir nükleotid ……………….., ……………….. ve ……………….. meydana gelir.
Çözüm:
Bir nükleotidin yapısını hatırlayalım. DNA’mızın en küçük yapı taşı olan nükleotidler üç temel kısımdan oluşur. Bunlar; bir fosfat, bir deoksiriboz şekeri ve bir organik bazdır. Bu üçü bir araya gelerek bir nükleotidi oluşturur.
Doğru Cevap: Bir nükleotid fosfat, deoksiriboz şekeri ve organik bazdan meydana gelir. (Bu üç kelimenin sırası değişebilir, sorun olmaz.)
2. Soru: DNA’da adenin nükleotidinin karşısına ……………….. nükleotidi gelir.
Çözüm:
DNA’mız çift sarmal bir yapıya sahiptir ve bu sarmallardaki nükleotidler belirli bir kurala göre eşleşir. Bu kuralı unutmayalım: Adenin (A) her zaman Timin (T) ile, Guanin (G) ise her zaman Sitozin (C) ile eşleşir. Bu yüzden Adenin’in karşısına her zaman timin gelir.
Doğru Cevap: DNA’da adenin nükleotidinin karşısına timin nükleotidi gelir.
3. Soru: Canlıların genetik yapısında meydana gelen değişime ……………….. denir.
Çözüm:
DNA’da meydana gelen ani ve kalıcı değişimlere biz mutasyon diyoruz. Bu değişimler bazen faydalı, bazen zararlı olabilirken bazen de hiçbir etki göstermeyebilir. Örneğin van kedisinin gözlerinin farklı renkte olması bir mutasyon sonucudur.
Doğru Cevap: Canlıların genetik yapısında meydana gelen değişime mutasyon denir.
4. Soru: Baskın alelle birlikte olduğunda fenotipte etkisini göstermeyen alele ……………….. alel adı verilir.
Çözüm:
Kalıtımda bazı genler “baskın” (dominant), bazıları ise “çekinik”tir (resesif). Baskın bir alel (örneğin ‘A’) varken, çekinik alel (örneğin ‘a’) kendi özelliğini dış görünüşte, yani fenotipte gösteremez. Ancak iki çekinik alel yan yana geldiğinde (‘aa’ gibi) kendi özelliğini gösterebilir. Bu yüzden baskın alelin yanında etkisiz kalan alele çekinik alel denir.
Doğru Cevap: Baskın alelle birlikte olduğunda fenotipte etkisini göstermeyen alele çekinik alel adı verilir.
5. Soru: Bir canlı veya hücrenin genetik kopyasının oluşturulmasına ……………….. denir.
Çözüm:
Bir canlının genetik olarak birebir aynısının üretilmesi işlemine klonlama adı verilir. Ünlü koyun Dolly’yi hatırlarsınız, kendisi bu yöntemin en bilinen örneklerinden biridir.
Doğru Cevap: Bir canlı veya hücrenin genetik kopyasının oluşturulmasına klonlama denir.
6. Soru: Aynı türe ait canlılar arasındaki farklılık ……………….. olarak adlandırılır.
Çözüm:
Çevremize baktığımızda aynı tür olmamıza rağmen hepimizin birbirinden farklı olduğunu görürüz. İnsanların parmak izlerinin, göz renklerinin, saç şekillerinin farklı olması gibi durumlara tür içi çeşitlilik, yani varyasyon denir.
Doğru Cevap: Aynı türe ait canlılar arasındaki farklılık varyasyon olarak adlandırılır.
7. Soru: Bir canlının DNA’sındaki genin başka bir canlıya aktarılmasına ……………….. denir.
Çözüm:
Biyoteknolojinin önemli bir alanıdır bu. Bir canlıdan alınan bir genin, başka bir canlının DNA’sına eklenmesi işlemine gen aktarımı denir. Örneğin, bitkilere soğuğa dayanıklılık geni aktarılması bu yönteme bir örnektir.
Doğru Cevap: Bir canlının DNA’sındaki genin başka bir canlıya aktarılmasına gen aktarımı denir.
B. Aşağıdaki bezelyelerde çiçek rengi ile ilgili yapılan bir çaprazlama verilmiştir. Çaprazlama sonucu 1. kuşakta oluşabilecek bezelyelerin genotip ve fenotip oranını gösteren grafikleri aşağıdaki boşluklara çizelim. (Bezelyelerde mor çiçek rengi aleli (M) beyaz çiçek rengi aleline (m) baskındır.)
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için adım adım ilerleyelim. Bu tür soruları çözerken Punnett Karesi yöntemini kullanmak işimizi çok kolaylaştırır.
Önce bize verilen bilgilere bakalım:
- Mor çiçek aleli (M) baskın.
- Beyaz çiçek aleli (m) çekinik.
- Çaprazlanan bezelyeler: Mor çiçekli (Genotipi: Mm) ve Beyaz çiçekli (Genotipi: mm).
Adım 1: Çaprazlamayı Yapalım (Punnett Karesi)
Punnett karesi, olası yavruların genotiplerini bulmamızı sağlayan bir tablodur. Bir ebeveynin alellerini (M ve m) tablonun üstüne, diğer ebeveynin alellerini (m ve m) ise tablonun yanına yazarız.
m m
+------+------+
M | Mm | Mm |
+------+------+
m | mm | mm |
+------+------+
Adım 2: Genotip Oranını Bulalım
Şimdi tabloda ortaya çıkan sonuçlara bakalım. Toplam 4 ihtimal var:
- Mm (Heterozigot) -> 2 tane
- mm (Homozigot çekinik) -> 2 tane
Bu sonuçları yüzde olarak ifade edelim:
- Mm genotipi: (2/4) = 1/2 = %50
- mm genotipi: (2/4) = 1/2 = %50
Adım 3: Fenotip Oranını Bulalım
Fenotip, canlının dış görünüşüdür. Genotiplere bakarak fenotipleri belirleyelim. Unutmayalım, ‘M’ aleli baskın!
- Mm genotipli bezelyeler: İçinde baskın ‘M’ aleli olduğu için Mor Çiçekli olurlar. -> %50
- mm genotipli bezelyeler: İki çekinik alel yan yana olduğu için Beyaz Çiçekli olurlar. -> %50
Adım 4: Grafikleri Çizelim
Şimdi bulduğumuz bu yüzde oranlarına göre bize verilen boş grafiklerin üzerine sütunları çizeceğiz.
Genotip Grafiği:
- Yatay eksene genotip çeşitlerini yazarız: Mm ve mm.
- Dikey eksen oranı (%) gösterir.
- Mm genotipi için %50’ye kadar uzanan bir sütun çizeriz.
- mm genotipi için de yine %50’ye kadar uzanan bir sütun çizeriz. İki sütunun boyu eşit olmalı.
Fenotip Grafiği:
- Yatay eksene fenotip çeşitlerini yazarız: Mor Çiçek ve Beyaz Çiçek.
- Dikey eksen oranı (%) gösterir.
- Mor Çiçek fenotipi için %50’ye kadar uzanan bir sütun çizeriz.
- Beyaz Çiçek fenotipi için de yine %50’ye kadar uzanan bir sütun çizeriz. Bu iki sütunun boyu da eşit olmalı.
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!