Harika sorular! Hadi gel, bu soruları birlikte adım adım, bir öğrencinin en iyi anlayacağı şekilde çözelim. Fen Bilimleri dersini daha da seveceksin, eminim!
Soru 5: Fotosentez hızına etki eden faktörler ile ilgili bir deney yapan öğrenci aşağıdaki deney düzeneğini hazırlıyor.
Buna göre öğrencinin yaptığı deneyde bağımsız değişken aşağıdakilerden hangisidir?
A) Su miktarı
B) Işık rengi
C) Sıcaklık
D) Karbondioksit miktarı
Çözüm:
Merhaba sevgili öğrencim, bu soruyu çözmek için önce “bağımsız değişken” ne demek onu hatırlayalım. Bir deneyde, bizim bilerek ve isteyerek değiştirdiğimiz, “Acaba bu şeyi değiştirirsem sonuç nasıl etkilenir?” diye merak ettiğimiz değişkene bağımsız değişken deriz. Şimdi deney düzeneklerine bu gözle bakalım.
- Adım 1: İki deney düzeneğini karşılaştıralım. İkisinde de neler aynı, neler farklı bulalım.
- Işık: İki düzenekte de sarı ışık kullanılmış. Yani ışık rengi aynı.
- Su: İkisine de haftada 3 kez 100 mL su veriliyor. Yani su miktarı da aynı.
- Bitki: İki düzenekte de aynı tür bitki kullanıldığını varsayıyoruz.
- Sıcaklık: İşte burada bir fark var! Birinci düzenek 15°C, ikinci düzenek ise 25°C. Gördüğün gibi, sıcaklıklar farklı.
- Adım 2: Deneyi yapan öğrenci, sıcaklığın fotosentez hızını nasıl etkilediğini merak etmiş ve bu yüzden sadece sıcaklığı değiştirmiş. Diğer her şeyi (su, ışık rengi vb.) aynı tutmuş ki deneyin sonucu sadece sıcaklık farkından kaynaklansın.
- Adım 3: Deneyde bizim bilerek değiştirdiğimiz şey sıcaklık olduğuna göre, bu deneyin bağımsız değişkeni de sıcaklık olur.
Sonuç: Doğru cevap C) Sıcaklık seçeneğidir.
Soru 6: Yandaki düzenek ile ilgili,
I. Fare ve bitki solunum yapmaktadır.
II. Ortam aydınlık hâle getirilirse bitki fotosentez yapabilir.
III. Düzeneekteki farenin bir süre sonra ölmesi beklenir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Bu soruda bir fanus içindeki bitki ve farenin yaşamsal faaliyetlerini inceleyeceğiz. Unutma, canlıların yaşaması için gerekli olan bazı şeyler var! Hadi öncülleri tek tek inceleyelim.
- Adım 1 (I. ifade): “Fare ve bitki solunum yapmaktadır.”
Solunum, canlıların enerji üretmek için oksijen kullanıp karbondioksit açığa çıkardığı bir olaydır. Hem hayvanlar (fare) hem de bitkiler gece gündüz demeden sürekli solunum yaparlar. Dolayısıyla bu ifade doğrudur. - Adım 2 (II. ifade): “Ortam aydınlık hâle getirilirse bitki fotosentez yapabilir.”
Fotosentez için ne gerekiyordu? Işık, su ve karbondioksit. Düzeneğimizde su (nemli toprak) ve karbondioksit (farenin ve bitkinin solunumuyla üretilen) var. Eksik olan tek şey ışık. Çünkü düzenek “karanlık ortamda”. Eğer ortamı aydınlatırsak, bitki fotosentez yapmaya başlayabilir. Bu ifade de doğrudur. - Adım 3 (III. ifade): “Düzeneekteki farenin bir süre sonra ölmesi beklenir.”
Fanus kapalı bir sistem. İçerideki hava sınırlı. Fare ve bitki, solunum yapmak için sürekli içerideki oksijeni tüketiyor. Ortam karanlık olduğu için bitki fotosentez yapıp yeni oksijen üretemiyor. Bu durumda bir süre sonra fanusun içindeki oksijen tükenecek ve oksijensiz kalan fare ne yazık ki ölecektir. Bu ifade de doğrudur.
Sonuç: Gördüğümüz gibi I, II ve III numaralı ifadelerin hepsi doğru. Bu yüzden doğru cevap D) I, II ve III seçeneğidir.
Soru 7: Yukarıda verilen düzenekte;
I. balık sayısını azaltmak,
II. ışık kaynağını yeşil ışık veren başka bir kaynak ile değiştirmek,
III. suyun sıcaklığını 25 °C’a çıkarmak
işlemlerinden hangileri uygulanırsa bitkinin fotosentez hızı artar?
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
Çözüm:
Bu soruda amacımız su bitkisinin fotosentez hızını artırmak. Yani bitkinin “daha çok” fotosentez yapmasını sağlamak. Fotosentezi hızlandıran etkenleri düşünerek şıkları değerlendirelim.
- Adım 1 (I. işlem): “balık sayısını azaltmak”
Balıklar solunum yaparak suya karbondioksit (CO₂) verirler. Karbondioksit ise bitkinin fotosentez yapmak için kullandığı bir gazdır. Eğer balık sayısını azaltırsak, sudaki karbondioksit miktarı da azalır. Bu durum bitkinin fotosentez hızını artırmaz, tam tersine yavaşlatır. O yüzden bu işlem işimize yaramaz. - Adım 2 (II. işlem): “ışık kaynağını yeşil ışık veren başka bir kaynak ile değiştirmek”
Bitkiler neden yeşil görünür? Çünkü yapraklarındaki klorofil pigmenti, yeşil ışığı yansıtır ve diğer renklerdeki (özellikle mor ve kırmızı) ışığı daha çok emer. Bitki, yansıttığı ışığı fotosentezde pek kullanamaz. Bu yüzden yeşil ışık altında fotosentez hızı oldukça düşük olur. Sarı ışık yerine yeşil ışık kullanmak fotosentez hızını azaltır. Bu da istediğimiz bir şey değil. - Adım 3 (III. işlem): “suyun sıcaklığını 25 °C’a çıkarmak”
Fotosentez, enzimlerin görev aldığı kimyasal bir olaydır. Enzimler genellikle çok soğukta yavaş çalışır. Düzenekteki su sıcaklığı 5°C, yani oldukça soğuk. Sıcaklığı 25°C gibi daha ideal bir seviyeye çıkarmak, enzimlerin daha hızlı çalışmasını sağlar ve bu da fotosentez hızını artırır. İşte aradığımız işlem bu!
Sonuç: Fotosentez hızını artıran tek işlem III numaralı işlemdir. Bu nedenle doğru cevap B) Yalnız III seçeneğidir.
Soru 8: Hurda kâğıt, tekrar kâğıt imalatında kullanıldığında hava kirliliği %75–94, su kirliliği %35, su kullanımı %45 azaltılır. Böylece ekonomiye katkıda bulunur. Ayrıca bir ton atık kâğıdın kâğıt hamuruna katılması, 4 ton odunun belki de en az on senede yetişebilecek 12 cm çapında 20 ağacın kesilmesini önlemiş olur.
Bu bilgilerden yola çıkılarak geri dönüşümün faydaları ile ilgili;
I. Çevre kirliliğinin artmasını engeller.
II. Doğal kaynakların gelecek nesillere aktarılmasını sağlar.
III. Aile ve ülke ekonomisine olumlu katkı sağlar.
çıkarımlarından hangileri yapılabilir?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Bu soruda bize verilen metni dikkatlice okuyup bu metinden hangi sonuçları çıkarabileceğimizi bulmamız isteniyor. Metindeki ipuçlarını takip edelim!
- Adım 1 (I. çıkarım): “Çevre kirliliğinin artmasını engeller.”
Metne bakalım. “hava kirliliği %75–94, su kirliliği %35 … azaltılır” diyor. Hava ve su kirliliğini azaltmak, çevre kirliliğinin artmasını engellemek demektir. O zaman bu çıkarım doğrudur. - Adım 2 (II. çıkarım): “Doğal kaynakların gelecek nesillere aktarılmasını sağlar.”
Doğal kaynaklarımız nelerdir? Örneğin ağaçlar ve su. Metinde “su kullanımı %45 azaltılır” ve “20 ağacın kesilmesini önlemiş olur” ifadeleri var. Ağaçları ve suyu korumak, bu kaynakları gelecek nesiller için saklamak anlamına gelir. O zaman bu çıkarım da doğrudur. - Adım 3 (III. çıkarım): “Aile ve ülke ekonomisine olumlu katkı sağlar.”
Metinde açıkça “Böylece ekonomiye katkıda bulunur” cümlesi geçiyor. Bu da geri dönüşümün ülke ekonomisine faydalı olduğunu gösteriyor. Bu çıkarım da doğrudur.
Sonuç: Metinden yola çıktığımızda her üç çıkarımın da doğru olduğunu görüyoruz. O halde doğru cevap D) I, II ve III seçeneğidir.