Harika bir etkinlik yapmışsınız çocuklar! DNA modeliniz çok güzel görünüyor. Şimdi gelin, bu model üzerinden sorduğumuz soruları birlikte adım adım, keyifli bir şekilde cevaplayalım. Unutmayın, Fen Bilimleri aslında bir bulmaca gibidir ve biz de şimdi bu bulmacanın parçalarını birleştireceğiz.
Soru 1: Modelde D ve P harfleri hangi molekülleri temsil eder?
Bu soruyu cevaplamak için DNA’nın yapısını bir merdivene benzettiğimizi hatırlayalım. Bu merdivenin kenarlarında, yani o uzun zincirlerde neler vardı?
Adım 1: Etkinliğimizde, bakır teller DNA’nın iki uzun zincirini oluşturuyor. Bu zincirlerin üzerinde sürekli tekrar eden iki temel yapı bulunur: Fosfat ve Deoksiriboz Şekeri.
Adım 2: Etkinlikte size keçeli kalemle çubuğun tel dışındaki kısmına P, telin iç kısmındaki bölgeye ise D yazmanızı söyledik. Bu harfler, temsil ettikleri moleküllerin baş harfleridir.
Adım 3: Bu durumda;
- P harfi:Fosfat molekülünü,
- D harfi:Deoksiriboz Şekeri‘ni temsil eder.
Sonuç: Modelimizdeki P harfi Fosfat‘ı, D harfi ise Deoksiriboz Şekeri‘ni simgelemektedir. Bu ikisi birlikte DNA’nın omurgasını, yani merdivenin kenarlarını oluşturur.
Soru 2: Modelde farklı renkteki pastel boyalar hangi molekülleri temsil eder?
Şimdi de merdivenimizin basamaklarına odaklanalım. Bu basamaklar nelerden oluşuyordu?
Adım 1: DNA merdiveninin basamaklarını oluşturan özel moleküllere Organik Baz adını veriyorduk. Hatırlarsanız, DNA’da dört çeşit organik baz vardı.
Adım 2: Modelimizde karıştırma çubuklarının ortalarını farklı renklere boyadık. Mavi, kırmızı, mor ve yeşil gibi… Bu farklı renklerin her biri, işte bu dört farklı organik bazdan birini temsil ediyor.
Adım 3: Bu bazlar şunlardı:
- Adenin
- Timin
- Guanin
- C(S)itozin
Sonuç: Modeldeki farklı renkteki pastel boyalar, DNA’nın yapı taşı olan dört çeşit Organik Bazı (Adenin, Timin, Guanin, Sitozin) temsil etmektedir.
Soru 3: Çubuklardaki boyaların farklı renkte olmaları ve belirli bir kurala göre boyanmalarının nedeni ne olabilir?
Bu soru en can alıcı nokta! Neden her renk her renkle eşleşmiyor da, etkinlikte “bir çubuğun yarısını mavi, diğer yarısını kırmızıya” boyayın gibi özel bir kural var?
Adım 1: DNA’daki organik bazlar rastgele bir şekilde karşı karşıya gelmezler. Onların arasında çok önemli ve hiç değişmeyen bir kural vardır. Buna “baz eşleşme kuralı” diyoruz.
Adım 2: Bu kurala göre;
- Adenin (A) bazının karşısına her zamanTimin (T) bazı gelir.
- Guanin (G) bazının karşısına her zamanSitozin (C) bazı gelir.
Bunu aklınızda tutmak için “Atatürk-Türkiye, Galatasaray” gibi şifreler kullanabilirsiniz.
Adım 3: Modelimizde bir çubuğun yarısını mavi, diğer yarısını kırmızı boyamamızın sebebi de işte bu kuralı göstermektir. Eğer mavi renk Adenin’i temsil ediyorsa, kırmızı renk kesinlikle Timin’i temsil etmelidir. Aynı şekilde, mor renk Guanin’i temsil ediyorsa, yeşil renk de Sitozin’i temsil etmelidir.
Sonuç: Boyaların farklı renklerde olması dört farklı organik bazı temsil etmesi, belirli bir kurala göre boyanmaları ise DNA’daki organik bazların belirli bir kurala göre (A karşısına T, G karşısına C) eşleştiğini göstermek içindir. Bu, genetik şifremizin doğru bir şekilde kopyalanabilmesi için hayati bir kuraldır.