Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bu soruyu senin için adım adım, tane tane çözeceğim. Böylece konuyu tam olarak pekiştirmiş olacaksın. Haydi başlayalım!
Öncelikle sorunun bizden ne istediğine bakalım. Bize bir tablo verilmiş ve bu tablodaki verileri kullanarak bir soğuma grafiği çizmemiz ve bu grafiğe göre de aşağıda verilen ifadelerin doğru mu (D) yoksa yanlış mı (Y) olduğunu bulmamız isteniyor.
İlk işimiz, tablodaki verileri grafiğe dökmek ve bu grafiği yorumlamak. Bu, işimizin en önemli kısmı!
Grafiği Yorumlayalım:
Grafiği çizdiğimizde veya tablodaki verileri incelediğimizde sıcaklığın iki defa sabit kaldığı yatay çizgiler (platolar) görürüz. Unutma, saf maddelerin hâl değişimi sırasında sıcaklıkları sabit kalır. Bu yatay çizgiler bize hâl değişimini gösterir.
- 0-2. dakika arası: Maddenin sıcaklığı 240°C’den 200°C’ye düşüyor. Madde soğuyor.
- 2-4. dakika arası: Sıcaklık 200°C‘de sabit kalmış. Bu ilk hâl değişimidir. Madde gaz hâlden sıvı hâle geçiyor, yani yoğuşuyor.
- 4-10. dakika arası: Maddenin sıcaklığı 200°C’den 80°C’ye düşüyor. Madde artık tamamen sıvı hâlde ve soğumaya devam ediyor.
- 10-12. dakika arası: Sıcaklık bu sefer de 80°C‘de sabit kalmış. Bu da ikinci hâl değişimidir. Madde sıvı hâlden katı hâle geçiyor, yani donuyor.
- 12-14. dakika arası: Maddenin sıcaklığı 80°C’den 40°C’ye düşüyor. Madde artık tamamen katı hâlde ve soğumaya devam ediyor.
Şimdi bu bilgiler ışığında ifadeleri tek tek değerlendirelim.
1. Madde iki kere hâl değiştirmiştir.
Adım 1: Grafiğimizdeki yatay çizgileri, yani sıcaklığın sabit kaldığı aralıkları bulalım. Bunlar hâl değişiminin yaşandığı anlardır.
Adım 2: Grafiğe baktığımızda 2-4. dakikalar arasında (200°C’de) ve 10-12. dakikalar arasında (80°C’de) olmak üzere sıcaklığın iki defa sabit kaldığını görüyoruz.
Adım 3: Bu, maddenin önce yoğuşarak, sonra da donarak toplamda iki kere hâl değiştirdiği anlamına gelir.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
2. Madde başlangıçta sıvı hâldedir.
Adım 1: Maddenin başlangıç anındaki (0. dakika) sıcaklığına bakalım. Tabloya göre bu sıcaklık 240°C’dir.
Adım 2: Maddenin ilk hâl değişim sıcaklığı (yoğuşma sıcaklığı) 200°C’dir. Başlangıç sıcaklığı olan 240°C, yoğuşma sıcaklığından daha yüksektir.
Adım 3: Bir madde yoğuşma sıcaklığının üzerindeyse gaz hâldedir. Bu yüzden madde başlangıçta gaz hâldedir, sıvı değil.
Sonuç: Bu ifade YANLIŞ (Y)‘tır.
3. Maddenin donma sıcaklığı 80° C’tur.
Adım 1: Donma, maddenin sıvı hâlden katı hâle geçtiği andır ve bu sırada sıcaklık sabit kalır. Grafikte sıcaklığın ikinci kez sabit kaldığı yeri bulalım.
Adım 2: Grafiğe göre, madde 10. ve 12. dakikalar arasında hâl değiştiriyor ve bu esnada sıcaklığı 80°C‘de sabit kalıyor.
Adım 3: Bu sabit sıcaklık, maddenin donma sıcaklığıdır.
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.
4. Madde 14. dakikada katı hâldedir.
Adım 1: Maddenin donma olayının ne zaman bitip tamamen katı hâle geçtiğini bulalım.
Adım 2: Grafiğimize göre donma olayı 10. dakikada başlayıp 12. dakikada bitiyor. Yani madde 12. dakikadan itibaren tamamen katı hâle geçmiştir.
Adım 3: 14. dakika, 12. dakikadan sonra olduğu için, bu anda madde tamamen katı hâldedir ve soğumaya devam etmektedir (sıcaklığı 40°C’ye düşmüştür).
Sonuç: Bu ifade DOĞRU (D)‘dur.