Merhaba sevgili öğrencilerim! Gelin, bu ünite sonu sorularını birlikte adım adım çözelim ve “Basit Makineler” konusunu ne kadar iyi anladığımızı görelim. Her soruyu dikkatlice okuyup, mantığını kavrayarak cevaplayacağız. Hazırsanız, başlayalım!
A. Aşağıdaki aletlerin hangi tür kaldıraç türüne örnek olarak verilebileceğini altlarına yazalım.
Kaldıraçları hatırlayalım: Destek, yük ve kuvvetin konumuna göre üç tür kaldıraç vardı.
- Desteğin arada olduğu kaldıraç: Kuvvetten kazanç da olabilir, kayıp da olabilir. (Örnek: Makas, pense, tahterevalli)
- Yükün arada olduğu kaldıraç: Her zaman kuvvetten kazanç vardır. (Örnek: El arabası, gazoz açacağı)
- Kuvvetin arada olduğu kaldıraç: Her zaman kuvvetten kayıp, yoldan kazanç vardır. (Örnek: Maşa, cımbız, tenis raketi)
Şimdi görselleri bu bilgilere göre inceleyelim:
1. El arabası:
Adım 1: El arabasında tekerleğin olduğu yer, sistemin etrafında döndüğü noktadır, yani destektir.
Adım 2: İçine koyduğumuz taşlar veya kum yüktür.
Adım 3: Arabayı kaldırmak için kollarına uyguladığımız güç ise kuvvettir.
Sonuç: Sıralama Destek – Yük – Kuvvet şeklinde olduğu için bu, yükün arada olduğu bir kaldıraç türüdür.
2. Ceviz kıracağı:
Adım 1: İki kolun birleştiği menteşeli kısım destek noktasıdır.
Adım 2: Kırmak istediğimiz ceviz yüktür.
Adım 3: Kollarını sıktığımız yer kuvvet uyguladığımız noktadır.
Sonuç: Sıralama yine Destek – Yük – Kuvvet şeklinde olduğu için bu da yükün arada olduğu bir kaldıraç türüdür.
3. Maşa:
Adım 1: Maşanın birleşik olan arka ucu destek noktasıdır.
Adım 2: Kömürü veya salatayı tuttuğumuz uç kısım yüktür.
Adım 3: Maşayı ortasından sıkarak uyguladığımız güç kuvvettir.
Sonuç: Sıralama Destek – Kuvvet – Yük şeklinde olduğu için bu, kuvvetin arada olduğu bir kaldıraç türüdür.
4. Makas:
Adım 1: İki metal parçayı bir arada tutan vida destek noktasıdır.
Adım 2: Kesmek istediğimiz kağıt veya kumaş yüktür.
Adım 3: Parmaklarımızı geçirdiğimiz halkalara uyguladığımız güç kuvvettir.
Sonuç: Sıralama Kuvvet – Destek – Yük şeklinde olduğu için bu, desteğin arada olduğu bir kaldıraç türüdür.
B. Aşağıda verilen aletlerden hangilerinin kuvvetten kazanç sağladığını belirleyelim ve başlarındaki kutucukları işaretleyelim.
Unutmayın ki bir basit makinede kuvvetten kazanç olması için, uyguladığımız kuvvetin, kaldırdığımız veya hareket ettirdiğimiz yükten daha az olması gerekir. Genellikle yükün arada olduğu kaldıraçlar ve desteğin arada olduğu bazı kaldıraçlar (kuvvet kolu yük kolundan uzunsa) kuvvetten kazanç sağlar. Kuvvetin arada olduğu kaldıraçlarda ise her zaman kuvvetten kayıp vardır.
- 1. Gazoz açacağı: Yükün arada olduğu bir kaldıraçtır. Kuvvetten kazanç sağlar. (İşaretlenmeli)
- 2. Pense: Desteğin arada olduğu bir kaldıraçtır ve genellikle tutma kolları (kuvvet kolu), sıkıştırma ucundan (yük kolu) daha uzundur. Kuvvetten kazanç sağlar. (İşaretlenmeli)
- 3. Tornavida: Vidayı sıkarken bir çıkrık gibi davranır. Kalın sapına kuvvet uygularız ve ince ucuyla iş yaparız. Kuvvetten kazanç sağlar. (İşaretlenmeli)
- 4. Cımbız: Kuvvetin arada olduğu bir kaldıraçtır. Kuvvetten kazanç sağlamaz, yoldan kazanç sağlar. (İşaretlenmemeli)
- 5. Ceviz kıracağı: Yükün arada olduğu bir kaldıraçtır. Kuvvetten kazanç sağlar. (İşaretlenmeli)
- 6. Tenis raketi: Kuvvetin arada olduğu bir kaldıraçtır (bilek destek, kol kuvvet, top yük). Kuvvetten kazanç sağlamaz. (İşaretlenmemeli)
- 7. Makas: Desteğin arada olduğu bir kaldıraçtır ve genellikle kuvvet kolu yük kolundan uzundur. Kuvvetten kazanç sağlar. (İşaretlenmeli)
- 8. Maşa: Kuvvetin arada olduğu bir kaldıraçtır. Kuvvetten kazanç sağlamaz. (İşaretlenmemeli)
- 9. El arabası: Yükün arada olduğu bir kaldıraçtır. Kuvvetten kazanç sağlar. (İşaretlenmeli)
Sonuç: İşaretlenmesi gereken kutucuklar 1, 2, 3, 5, 7 ve 9 numaralı aletlerdir.
C. Aşağıdaki aletlerden yapısında birden çok basit makine kullanılanları işaretleyelim.
Yapısında birden fazla basit makine türü (kaldıraç, makara, eğik düzlem, vida, kama, çıkrık, dişli çark) bulunduran makinelere bileşik makine denir. Şimdi görselleri bu gözle inceleyelim.
- 1. Araba motoru: İçerisinde sayısız basit makine vardır. Dişli çarklar, vidalar, pistonlar (kaldıraç gibi çalışır), miller (çıkrık gibi)… Bu kesinlikle bir bileşik makinedir. (İşaretlenmeli)
- 2. Olta: Oltanın kendisi bir kaldıraçtır. Misinayı sardığımız mekanizma ise bir çıkrıktır. Dolayısıyla yapısında birden çok basit makine bulunur. (İşaretlenmeli)
- 3. Balta: Baltanın keskin ucu bir kamadır (bir tür eğik düzlem). Sapı ise savururken bir kaldıraç gibi kullanılır. Bu da bir bileşik makinedir. (İşaretlenmeli)
- 4. Vinç: Vinçler, bileşik makinelerin en güzel örneklerindendir. Yükü kaldırmak için makaralar, ipi sarmak için çıkrık, uzun koluyla bir kaldıraç ve içinde de dişli çarklar bulunur. (İşaretlenmeli)
Sonuç: Gördüğümüz gibi, resimdeki tüm aletler (1, 2, 3 ve 4) yapısında birden çok basit makine barındıran bileşik makinelerdir. Hepsi işaretlenmelidir.
Umarım açıklamalar anlaşılır olmuştur. Unutmayın, fen bilimleri etrafımızdaki dünyayı anlamanın en eğlenceli yoludur! Başarılar dilerim.