Merhaba sevgili öğrencim, fen bilimleri dersimize hoş geldin! Gönderdiğin görseldeki soruları senin için bir öğretmen gözüyle analiz ettim ve şimdi adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğim. Hazırsan başlayalım!
Soru 1: Görseldeki cisim iletken bir tel ile topraklanıyor.
Buna göre,
I. Cisim başlangıçta pozitif yüklüdür.
II. Cisimden toprağa (-) yük geçişi olur.
III. Topraklama bağlantısı bir süre sonra kesilirse cisim nötr olur.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Bu soruda topraklama konusunu ne kadar anladığımızı ölçüyoruz. Topraklama, yüklü bir cismi nötr hale getirmek için toprağa bağlamaktır. Toprak, dev bir elektron (yani negatif yük) deposu gibidir; ihtiyaç olunca elektron verir, fazlalık olunca da elektron alır.
- Adım 1: İlk olarak I. ifadeye bakalım. Görseldeki kürenin içinde “+” işaretleri var. Bu, cismin pozitif yüklü olduğu, yani elektron kaybettiği anlamına gelir. Dolayısıyla I. ifade doğrudur.
- Adım 2: Şimdi II. ifadeyi inceleyelim. Cisim pozitif yüklü olduğu için elektronlara “ihtiyacı var”. Toprak ise çok büyük bir elektron kaynağıdır. Bu yüzden cismi nötrlemek için topraktan cisme doğru negatif yük (elektron) akışı olur. İfadede ise “cisimden toprağa” dediği için II. ifade yanlıştır. Unutma, metallerde hareket eden yükler negatif yüklü elektronlardır, pozitif yükler hareket etmez!
- Adım 3: Son olarak III. ifadeye bakalım. Topraktan cisme yeterince elektron geçtikten sonra cismin pozitif ve negatif yük sayısı eşitlenir ve cisim nötr hale gelir. Bu durumda topraklama bağlantısını kesersek, cisim nötr olarak kalmaya devam eder. Bu yüzden III. ifade de doğrudur.
Sonuç olarak, I ve III numaralı ifadeler doğrudur.
Doğru Cevap: C) I ve III
Soru 2: Aşağıdaki grafikte K, L ve M cisimlerindeki pozitif (+) ve negatif (-) yük miktarı verilmiştir.
Buna göre,
I. K, nötr cisimdir.
II. L, pozitif yüklü cisimdir.
III. M ile L cisimleri yan yana geldiğinde birbirini iter.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için bir cismin ne zaman nötr, pozitif veya negatif yüklü olduğunu ve yüklü cisimlerin birbirini nasıl etkilediğini hatırlamamız gerekiyor.
- Adım 1: I. ifadeye bakalım. K cismi için grafiği inceliyoruz. K’nin 2 tane pozitif (+) yükü ve 2 tane de negatif (-) yükü var. Pozitif ve negatif yük sayıları eşit olduğu için K cismi nötrdür. Yani I. ifade doğrudur.
- Adım 2: II. ifadeye bakalım. L cismi için grafiği inceliyoruz. L’nin 2 tane pozitif (+) yükü, ama 4 tane negatif (-) yükü var. Negatif yük sayısı pozitif yük sayısından fazla olduğu için L cismi negatif yüklüdür. İfadede pozitif yüklü dediği için II. ifade yanlıştır.
- Adım 3: III. ifadeyi inceleyelim. Önce M cisminin yükünü bulalım. M’nin 2 tane pozitif (+) yükü ve 6 tane negatif (-) yükü var. Yani M cismi de negatif yüklüdür. L cismi de negatif yüklüydü. Kuralımız neydi? Aynı cins yükler birbirini iter. Bu nedenle, negatif yüklü M ile negatif yüklü L cisimleri yan yana gelince birbirini itecektir. Dolayısıyla III. ifade doğrudur.
Sonuç olarak, I ve III numaralı ifadeler doğrudur.
Doğru Cevap: C) I ve III
Soru 3: Görseldeki araç;
I. bir cismin yüklü olup olmadığını,
II. cisim yüklü ise yükün cinsi,
III. cisim yüklü ise yük miktarını
özelliklerinden hangilerinin tespitinde kullanılır?
Çözüm:
Görseldeki aracın adı elektroskop. Elektroskop, cisimlerin elektrikle yüklü olup olmadığını, yüklü ise hangi cins yükle yüklü olduğunu anlamamıza yarayan basit bir alettir. Hadi görevlerini tek tek inceleyelim.
- Adım 1: I. ifadeye bakalım. Nötr bir elektroskoba bir cisim yaklaştırdığımızda yaprakları açılıyorsa o cisim yüklüdür. Açılmıyorsa cisim nötrdür. Demek ki elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını tespit edebilir. Bu ifade doğrudur.
- Adım 2: II. ifadeyi inceleyelim. Örneğin negatif (-) yüklü bir elektroskoba, yükünün cinsini bilmediğimiz bir cismi yaklaştıralım. Eğer yapraklar biraz daha açılıyorsa cisim elektroskopla aynı yüklü, yani negatiftir. Eğer yapraklar biraz kapanıyorsa cisim zıt yüklü, yani pozitiftir. Gördüğün gibi, elektroskop bir cismin yükünün cinsini de tespit edebilir. Bu ifade de doğrudur.
- Adım 3: III. ifadeye bakalım. Elektroskop, bir cismin yük miktarını sayısal olarak (örneğin “5 Coulomb” gibi) ölçemez. Sadece yaprakların ne kadar açıldığına bakarak yük miktarının az ya da çok olduğu hakkında bir karşılaştırma yapabiliriz, ancak net bir miktar tespiti yapamayız. Bu yüzden bu ifadeyi genellikle yanlış kabul ederiz. Elektroskop bir ölçüm aleti değil, bir tespit aletidir.
Sonuç olarak, elektroskop I ve II numaralı özellikleri tespit etmek için kullanılır.
Doğru Cevap: B) I ve II
Soru 4: Başlangıçta nötr olan M cam çubuğu ipek kumaşa sürtülüp daha sonra nötr elektroskobun topuzuna dokunduruluyor.
Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Çözüm:
Bu soruda iki önemli olay var: sürtünme ile elektriklenme ve dokunma ile elektriklenme. Adım adım gidelim.
- Adım 1: Sürtünme ile Elektriklenme. Cam çubuk ipek kumaşa sürtüldüğünde, cam çubuktan ipek kumaşa elektron (negatif yük) geçişi olur. Elektron kaybeden cam çubuk pozitif (+) yükle yüklenir. Bu temel bir bilgidir, unutmayalım!
- Adım 2: Dokunma ile Elektriklenme. Pozitif (+) yüklü hale gelen M cam çubuğu, nötr elektroskoba dokunduruluyor. Dokunma ile elektriklenmede, cisimler toplam yükü paylaşırlar ve son durumda ikisi de aynı cins yükle yüklenir. Yani pozitif çubuk, nötr elektroskoba dokununca, elektroskoptan çubuğa doğru elektron geçişi olur. Sonuçta hem cam çubuk hem de elektroskop pozitif (+) yüklenir. Pozitif yüklenen elektroskobun yaprakları da aynı yükle yüklendiği için birbirini iterek açılır.
- Adım 3: Şıkları Değerlendirme.
a) Elektroskobun yaprakları hareket etmez. Yanlış, yüklenme olacağı için yapraklar açılır.
b) Cam çubuk elektroskobu etki ile elektriklemiştir. Yanlış, soruda “dokunduruluyor” dediği için bu olay dokunma ile elektriklenmedir. Etki ile elektriklenmede cisimler birbirine değmez.
c) Cam çubuk kumaşa sürtüldüğünde negatif (-) yük ile yüklenir. Yanlış, öğrendiğimiz gibi cam çubuk ipek kumaşa sürtülünce pozitif (+) yüklenir.
d) Son durumda elektroskop ile cam çubuk aynı yükle yüklenir. Doğru! Dokunma ile elektriklenmenin temel kuralı budur. Her ikisi de pozitif (+) yükle yüklenmiştir.
Doğru Cevap: D) Son durumda elektroskop ile cam çubuk aynı yükle yüklenir.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim