Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz. Bugün sizlerle enerji dönüşümleri ve çevre bilimi ile ilgili çok güzel sorular çözeceğiz. Gönderdiğiniz görseldeki test sorularını şimdi adım adım, hep birlikte analiz edelim ve cevaplayalım. Hazırsanız, başlayalım!
1. Soru: Aşağıdaki görselde su döngüsü sırasında gerçekleşen bazı olaylar numaralanarak gösterilmiştir. Görsele göre hangi olaylar atmosferdeki su buharının artmasına neden olur?
Çözüm:
Merhaba arkadaşlar, bu soruyu çözmek için su döngüsünün adımlarını ve görseldeki numaraların ne anlama geldiğini iyi bilmemiz gerekiyor. Hadi görsele yakından bakalım.
- 1 numaralı olay: Deniz, göl gibi su birikintilerindeki suyun, Güneş’in ısısıyla gaz haline geçerek gökyüzüne yükselmesidir. Bu olaya biz buharlaşma diyoruz. Buharlaşma, havadaki su buharı miktarını artırır.
- 2 numaralı olay: Bitkilerin yapraklarından su buharı çıkarmasıdır. Bu olayın adı terlemedir. Tıpkı bizim terlememiz gibi, bitkiler de bu yolla fazla suyu dışarı atar ve bu da atmosferdeki su buharını artırır.
- 3 numaralı olay: Gökyüzündeki su buharının soğuk hava ile karşılaşıp tekrar küçük su damlacıklarına veya buz kristallerine dönüşmesidir. Bu olaya yoğuşma denir ve bulutları oluşturur. Sonrasında ise bu damlacıklar yeryüzüne yağmur, kar gibi yağış olarak düşer. Yağış, atmosferdeki su buharını azaltır.
- 4 numaralı olay: Yağışla yeryüzüne inen suyun toprağın altına sızması veya yüzeyden akarak nehirlere, göllere karışmasıdır. Buna yüzey akışı veya sızma deriz. Bu olayın atmosferdeki su buharı miktarına doğrudan bir etkisi yoktur.
Soru bizden atmosferdeki su buharını arttıran olayları istiyor. Yukarıdaki açıklamalarımıza göre 1 (buharlaşma) ve 2 (terleme) olayları havadaki su buharını artırır.
Bu yüzden doğru seçenek 1 ve 2’nin olduğu seçenektir.
Sonuç: C) 1 ve 2
2. Soru: Oksijen ve karbon döngüsü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Çözüm:
Bu soruda oksijen ve karbon döngüsü hakkındaki bilgilerimizi tazeleyeceğiz. Şıkları tek tek inceleyelim ve doğru olanı bulalım.
- A) Karbon döngüsünde bitkiler fotosentez yaparak atmosfere karbondioksit verir.
Bu ifade yanlıştır. Unutmayın, bitkiler fotosentez yaparken atmosferden karbondioksit alırlar ve bize yaşam için gerekli olan oksijeni verirler. Yani tam tersi bir durum söz konusu.
- B) Karbon döngüsünde ayrıştırıcılar rol alır.
Bu ifade doğrudur. Ayrıştırıcılar (bakteriler, mantarlar gibi) ölen bitki ve hayvanları çürüterek parçalar. Bu sırada yaptıkları solunum ile bu canlıların yapısındaki karbonu tekrar karbondioksit olarak atmosfere verirler. Bu yüzden döngünün çok önemli bir parçasıdırlar.
- C) Fosil yakıtların yanması için karbondiokside ihtiyaç vardır.
Bu ifade yanlıştır. Yanma olaylarının gerçekleşmesi için oksijen gazına ihtiyaç vardır, karbondiokside değil. Karbondioksit genellikle yangın söndürücü olarak kullanılır.
- D) Oksijen döngüsünde bitkilerdeki oksijen, besin zinciri sayesinde diğer canlılara aktarılır.
Bu ifade yanlıştır. Canlılar, yaşamları için gerekli olan oksijeni besin zinciriyle değil, solunum yoluyla doğrudan atmosferden alırlar. Bitkilerdeki oksijen, besinlerin (glikoz gibi) yapısında bulunur ama bu, solunum için kullandığımız gaz halindeki oksijen değildir.
Gördüğümüz gibi, doğru olan tek ifade B şıkkında verilmiştir.
Sonuç: B) Karbon döngüsünde ayrıştırıcılar rol alır.
3. Soru: Ekolojik ayak izi ile ilgili,
I. İnsanların doğaya bıraktığı izin bir göstergesidir.
II. Sadece insanların ekolojik ayak izi hesaplanır.
III. Bireylerin ulaşımda, toplu taşıma araçlarını tercih etmesi ekolojik ayak izinin azalmasını sağlar.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Ekolojik ayak izi, bizim yaşam tarzımızın doğa üzerindeki etkisini ölçen bir kavramdır. Şimdi öncülleri bu bilgiyle değerlendirelim.
- I. İnsanların doğaya bıraktığı izin bir göstergesidir.
Evet, bu ifade doğrudur. Ekolojik ayak izi, tükettiğimiz kaynakları üretmek ve oluşturduğumuz atıkları yok etmek için ne kadar verimli toprağa ve suya ihtiyacımız olduğunu gösterir. Kısacası doğadaki etkimizdir.
- II. Sadece insanların ekolojik ayak izi hesaplanır.
Bu ifade yanlıştır. Sadece bireylerin değil; bir ailenin, bir okulun, bir şehrin, hatta bir ülkenin ekolojik ayak izi hesaplanabilir. Bu yüzden “sadece insanların” demek doğru olmaz.
- III. Bireylerin ulaşımda, toplu taşıma araçlarını tercih etmesi ekolojik ayak izinin azalmasını sağlar.
Bu ifade de doğrudur. Herkesin tek tek kendi arabasını kullanması yerine, çok sayıda insanın aynı anda otobüs veya metro gibi toplu taşıma araçlarını kullanması, kişi başına düşen enerji tüketimini ve karbon salınımını azaltır. Bu da ekolojik ayak izimizi küçültür.
Bu durumda I ve III numaralı ifadeler doğru oluyor.
Sonuç: B) I ve III
4. Soru: Küresel ısınmanın sonuçlarının gösterildiği bir posterde aşağıdaki görsellerden hangisine yer verilemez?
Çözüm:
Küresel ısınma, Dünya’nın ortalama sıcaklığının artmasıdır ve bunun çevre üzerinde pek çok olumsuz sonucu vardır. Soru bizden bu olumsuz sonuçlardan biri olmayan görseli bulmamızı istiyor.
Adım 1: Şıklardaki görselleri küresel ısınmanın sonuçları açısından değerlendirelim.
- A) Buzulların erimesi: Küresel ısınmanın en bilinen sonuçlarından biridir. Artan sıcaklıklar kutuplardaki ve dağlardaki buzulları eritir. Bu posterde kesinlikle yer alabilir.
- B) Seller ve su baskınları: Eriyen buzullar deniz seviyesini yükseltir. Ayrıca küresel ısınma, aşırı yağışlar gibi şiddetli hava olaylarını artırarak sellere neden olabilir. Bu da bir sonuçtur ve posterde yer alabilir.
- C) Şiddetli fırtınalar ve şimşekler: Küresel ısınma, iklim dengesini bozarak kasırga, fırtına gibi aşırı hava olaylarının daha sık ve daha şiddetli yaşanmasına yol açar. Bu da posterde yer alabilecek bir sonuçtur.
- D) Sağlıklı ve yemyeşil bir orman: Bu görsel, sağlıklı bir ekosistemi temsil ediyor. Ormanlar, karbondioksiti emerek küresel ısınmayla savaşan en önemli dostlarımızdır. Dolayısıyla sağlıklı bir orman, küresel ısınmanın bir sonucu değil, tam tersine küresel ısınmanın önlenmesine yardımcı olan bir unsurdur. Küresel ısınma orman yangınları ve kuraklık gibi sonuçlara yol açarak ormanlara zarar verir.
Adım 2: Bu durumda, küresel ısınmanın sonuçlarını anlatan bir postere sağlıklı bir orman fotoğrafı koymak anlamlı olmaz.
Sonuç: D)
5. Soru: Emin Bey, kış dönemine hazırlık amacıyla evinde aşağıdaki uygulamaları yapıyor.
- Evin dış kapısına kapının otomatik olarak kapanmasını sağlayan bir sistem yerleştiriyor.
- Kalorifer peteklerinin içini temizleyerek ısının oda içinde daha kolay yayılmasını sağlıyor.
- Pencerelerin etrafına ısı akışını engellemek için sünger bant geçiriyor.
Emin Bey’in yaptığı bu uygulamalar sonucunda aşağıdaki durumlardan hangisinin gerçekleşmesi beklenemez?
Çözüm:
Öncelikle Emin Bey’in ne yapmaya çalıştığını anlayalım. Yaptığı bütün bu hazırlıklar (kapıyı kapalı tutmak, petekleri temizlemek, pencereleri yalıtmak) evin ısısını korumak ve ısıtma sistemini daha verimli kullanmak içindir. Kısacası enerji tasarrufu yapmaya çalışıyor.
Şimdi bu tasarrufun sonuçlarını düşünelim:
- A) Aylık doğal gaz faturasında azalma: Ev daha iyi ısındığı ve ısıyı daha az kaybettiği için kombiyi daha az yakacaktır. Bu da doğal gaz faturasının düşmesini sağlar. Bu beklenen bir durumdur.
- B) Ekolojik ayak izinde büyüme: Ekolojik ayak izi, doğaya verdiğimiz zararın bir ölçüsüdür. Enerji tasarrufu yapmak, daha az fosil yakıt (doğal gaz gibi) tüketmek anlamına gelir. Bu da doğaya daha az zarar vermek demektir. Dolayısıyla ekolojik ayak izinin küçülmesi gerekir, büyümesi değil. Bu durum beklenemez.
- C) Enerji tüketiminde azalma: Emin Bey’in yaptığı her şey doğrudan daha az enerji tüketmeyi amaçlıyor. Bu beklenen bir durumdur.
- D) Hava kirliliğinde azalma: Daha az doğal gaz yakmak, atmosfere daha az zararlı gaz salınması demektir. Bu da hava kirliliğinin azalmasına katkı sağlar. Bu da beklenen bir durumdur.
Soru bizden “beklenemez” olanı bulmamızı istediği için, doğru cevap B şıkkıdır. Çünkü enerji tasarrufu yapmak ekolojik ayak izini büyütmez, küçültür.
Sonuç: B) Ekolojik ayak izinde büyüme
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!