8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ata Yayınları Sayfa 46
Harika bir konu! DNA’nın yapısı, fen bilimlerinin en temel ve en keyifli konularından biridir. Hemen gönderdiğin görseldeki bilgileri bir öğretmen gözüyle analiz edip sana adım adım açıklayayım.
Görselde doğrudan çözmemiz gereken bir soru bulunmuyor, ancak konunun en önemli noktalarını soru-cevap şeklinde öğrenmemiz için harika bir fırsat! Ben de bu sayfadaki bilgileri sana soru haline getirip cevaplayacağım. Böylece konuyu tam olarak anlamış olacaksın. Haydi başlayalım!
Soru 1: Görseldeki metin ve şemalara göre, canlıların genetik bilgisini taşıyan DNA molekülünün yapı birimi nedir ve bu yapı birimi hangi üç temel kısımdan oluşur?
Çözüm: Sevgili öğrencim, bu sorunun cevabı aslında Görsel 2.10’da çok güzel bir şekilde gösterilmiş. DNA, tıpkı bir binanın tuğlalardan oluşması gibi, daha küçük yapı birimlerinden meydana gelir.
Adım 1: DNA’nın en küçük yapı birimine nükleotid adını veriyoruz. DNA zincirleri, milyonlarca nükleotidin bir araya gelmesiyle oluşur.
Adım 2: Her bir nükleotid ise üç farklı parçadan oluşur. Bunları aklımızda “Fosfat, Şeker ve Baz” yani P, D ve Organik Baz olarak kodlayabiliriz.
- P ile gösterilen Fosfat
- D ile gösterilen Deoksiriboz Şekeri (DNA’ya ismini veren şekerdir bu!)
- A, T, G veya C harfleriyle gösterilen Azotlu Organik Baz
Adım 3: Bir nükleotide ismini veren kısım, içerdiği organik bazın çeşididir. Örneğin, içinde Adenin bazı varsa ona Adenin Nükleotidi, Guanin bazı varsa ona Guanin Nükleotidi deriz. Yani DNA’da 4 çeşit nükleotid bulunur.
Soru 2: DNA’nın çift zincirli sarmal yapısında, nükleotidler karşılıklı olarak nasıl eşleşir? Bu eşleşmenin özel bir kuralı var mıdır?
Çözüm: Elbette özel bir kuralı var! DNA’da nükleotidler rastgele eşleşmezler. Tıpkı bir fermuarın dişlileri gibi, birbirine uyumlu olanlar karşı karşıya gelir. Bu kuralı Görsel 2.11’de net bir şekilde görebiliriz.
Adım 1: DNA’nın karşılıklı zincirlerinde her zaman Adenin (A) nükleotidinin karşısına Timin (T) nükleotidi gelir.
Adım 2: Benzer şekilde, her zaman Guanin (G) nükleotidinin karşısına da Sitozin (C) nükleotidi gelir.
Sonuç: Bu kural asla değişmez. Kısaca eşleşme kuralı şöyledir:
- A = T (Adenin, Timin ile eşleşir)
- G = C (Guanin, Sitozin ile eşleşir)
Unutma, bu kural sayesinde bir DNA zincirinin dizilimini bilirsek, karşısındaki zincirin dizilimini de kolayca bulabiliriz!
Soru 3: Görsel 2.11’de kesikli çizgiyle çevrelenmiş yapı nedir ve bu yapının karşısında hangi nükleotid yer almalıdır?
Çözüm: Bu soru, öğrendiğimiz iki bilgiyi birleştirmemizi istiyor. Hem nükleotidin yapısını tanımalıyız hem de eşleşme kuralını hatırlamalıyız.
Adım 1: İlk olarak kesikli çizgi içindeki yapıya bakalım. İçinde bir Fosfat (P), bir Deoksiriboz şekeri (D) ve bir de Guanin bazı (G) görüyoruz. Bu üçlü bir araya gelince ne oluyordu? Evet, doğru bildin! Bu bir Guanin nükleotididir.
Adım 2: Şimdi eşleşme kuralını hatırlayalım. Guanin nükleotidinin karşısına her zaman hangi nükleotid gelirdi? Harikasın! Tabii ki Sitozin nükleotidi.
Sonuç:
Görselde kesikli çizgiyle gösterilen yapı bir Guanin nükleotididir ve karşısında da görüldüğü gibi bir Sitozin nükleotidi (Sitozin bazı, deoksiriboz şekeri ve fosfattan oluşan yapı) bulunmaktadır.