Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle, karşımızdaki metinlerden anlam çıkarıp, anlatım özelliklerini belirleyeceğimiz harika bir Türkçe dersi yapacağız. Hazırsanız ilk sorumuzla başlayalım!
5. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde hangi anlam ilişkisinin yer aldığını belirleyerek cümlelere verilen numaraları uygun kutucuğun başına yazınız.
Şimdi tek tek cümlelerimizi inceleyelim ve hangi anlam ilişkisi olduğunu bulalım:
- 1. Kendimi iyi hissetmediğim için yataktan kalkamıyorum.
Bu cümlede, yataktan kalkamamanın bir nedeni var: kendini iyi hissetmemesi. Yani bir şeyin nedenini ve sonucunu görüyoruz.
Cevap:Neden-sonuç
- 2. Sana bin kere dengeli beslenmenin önemi anlattım ama sen yine bildiğini okudun.
“Bin kere” ifadesi, aslında o kadar çok anlatılmadığı halde, çok anlatıldığını vurgulamak için kullanılmış. Yani, bir şeyi olduğundan çok daha fazla gösterme durumu var.
Cevap:Abartma
- 3. Yemekleri ayırt etmeden yersen daha hızlı büyürsün ve boyun daha hızlı uzar.
Burada, daha hızlı büyümenin ve boyun uzamasının bir şartı var: yemekleri ayırt etmeden yemek. Eğer bu şart gerçekleşirse, sonuç da gerçekleşir.
Cevap:Koşul
- 4. Hastalıklarla karşı dirençli olmak için et, buğday ve ceviz tüketiyor.
Et, buğday ve ceviz tüketmesinin bir amacı var: hastalıklarla karşı dirençli olmak. Yani bir şeyi yapma amacı ve bu amacın sonucu belirtilmiş.
Cevap:Amaç-sonuç
- 5. B vitamini sindirim sistemini düzene sokarken C vitamini yaraları iyileştirir ve dişleri güçlendirir. Her ikisi de mikroplarla savaşarak hastalanmamızı önler.
Bu cümlede, B vitamini ile C vitamininin farklı görevleri ve ortak bir özelliği (mikroplarla savaşma) anlatılmış. İki farklı şeyin özelliklerini karşılaştırıyoruz.
Cevap:Karşılaştırma
- 6. Bazı besinlerin, pişirilme sonrası besin değeri azalır. Özellikle C vitamini zengini olan besinlerin çiğ tüketilmesi tavsiye edilir. Mesela çilek C vitamini bakımından zengin olmasına karşın, çilek reçelindeki vitamin oranı daha düşüktür.
C vitamini zengini besinlerin çiğ tüketilmesinin nedenini açıklarken, buna bir örnek verilmiş: çilek. “Mesela çilek…” diyerek konuyu somutlaştırmış.
Cevap:Örneklendirme
- 7. Sadece patates kızartması ve makarna yediğine inanamıyorum!
Bu cümlede, konuşan kişinin bir duruma karşı duyduğu şaşkınlık, hayret veya tepki açıkça belli oluyor. Bir duygu ifade edilmiş.
Cevap:Duygu belirten ifade
Şimdi de bu anlam ilişkilerini uygun kutucuklara yerleştirelim:
- Karşılaştırma: 5
- Abartma: 2
- Benzetme: (Bu cümleler arasında benzetme ilişkisi olan bir ifade yok.)
- Duygu belirten ifade: 7
- Örneklendirme: 6
- Neden-sonuç: 1
- Amaç-sonuç: 4
- Koşul: 3
***
6. Etkinlik
Aşağıdaki paragrafta anlatım biçimlerinden hangisinin kullanıldığını tespit ederek yazınız.
Ağır ağır kalktım ve birden denizde, hemen yanımızda, bir ışık gördüm. Haykırdım, cevap verdiler. Bu, bizi arayan bir kayıkçı. Otel sahibi tedbirsizliğimizden anlamıştı. Kurtulmuştuk. Bizi salımızdan aldılar ve Saint-Martin’e götürdüler.
Sevgili öğrencilerim, bu paragrafı okuduğumuzda ne görüyoruz? Bir olay anlatılıyor, değil mi? “Kalktım”, “gördüm”, “haykırdım”, “cevap verdiler”, “kurtulmuştuk”, “aldılar”, “götürdüler” gibi fiiller, birbiri ardına gerçekleşen olayları, yani bir hikayeyi anlatıyor. Karakterin başından geçenler, bir akış içinde sunulmuş. Bu tür bir anlatıma, yani bir olayın, durumun ya da yaşantının zaman sırasına göre anlatıldığı anlatım biçimine öyküleyici anlatım denir.
Eğer bir şeyi tanıtsaydı veya bilgi verseydi açıklayıcı, bir yerin ya da kişinin özelliklerini gözümüzde canlandıracak şekilde anlatsaydı betimleyici, bir düşünceyi kanıtlamaya çalışsaydı tartışmacı anlatım olurdu. Ama burada bir olay anlatıldığı için cevabımız:
Cevap:Öyküleyici anlatım