Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle beraber “Hokka ile Kalem” adlı metnimizdeki bazı kelimelerin anlamlarını tahmin edeceğiz. Hazırsan, tek tek sorulara bakalım ve metinden ipuçları bularak doğru kelimeleri bulalım. Unutma, kelimelerin anlamlarını tahmin ederken metnin tamamındaki bağlam çok önemlidir. Hadi başlayalım!
1. Aşağıda, metinde geçen bazı kelimelerin anlamları verilmiştir. Anlamlarından hareketle bu kelimeleri tahmin ederek karşılarına yazınız.
Şimdi her bir tanıma dikkatlice bakalım ve metinde geçen hangi kelimeyle eşleştiğini bulalım:
Adım 1: İlk tanımı inceleyelim.
Metal, cam veya topraktan yapılmış, içine mürekkep vb. şeyler konulan küçük kap.
Bu tanım, içine mürekkep konulan küçük bir kabı anlatıyor. Metnimizin başlığına bakarsak, “Hokka ile Kalem” diye geçiyor. Hokka, zaten eski zamanlarda mürekkep konulan kaba verilen addır. Yani bu tanım direkt olarak hokka kelimesine ait.
Cevap: Hokka
Adım 2: İkinci tanımı inceleyelim.
Hava, su ve buharı ısıtmak veya soğutmak suretiyle meydana gelen sıcaklığı veya soğukluğu yayan, böylece ısıtma ve soğutmada kullanılan cihaz.
Metinde, “Bir kalorifer radyatörü, bugün, mangalın, sobanın biçim değiştirmiş değil midir?” cümlesi geçiyor. Burada bahsedilen ve ısıtma-soğutmada kullanılan cihaz, tam da bu tanıma uyan radyatör kelimesidir. “Kalorifer radyatörü” bir bütün, ama cihazın kendisi “radyatör” olarak adlandırılır.
Cevap: Radyatör
Adım 3: Üçüncü tanımı inceleyelim.
Birçok emek ve tehlikeli uğraşma pahasına erişilen mutlu sonuç, galibiyet, galebe, zafer.
Metnin sonuna doğru, “Hokka ile kalemin, düşünce ile insanın dirsek vermesi, her çağda yeni yengiler yaratacaktır.” cümlesi var. Burada geçen “yengiler” kelimesi, “yengi”nin çoğuludur. Yengi, zafer, galibiyet anlamlarına gelir. Bu da tanımımızla birebir örtüşüyor.
Cevap: Yengi
Adım 4: Dördüncü tanımı inceleyelim.
Tükenmez kalem.
Metinde “Bugün hokka kullanılmıyor artık… Ama gene bir biçim değiştirmiş olarak var. “Tükenmez”den macunlaştırılmış mürekkeptir hokka.” cümlesi geçiyor. Burada “Tükenmez” büyük harfle yazılmış, sanki özel bir isim gibi. Ancak metnin genelinde hokka ve kalemin değişimi anlatılıyor. Günümüzde mürekkebi içinde olan, kolay kolay bitmeyen kalemlere “tükenmez kalem” deriz. Metindeki “Tükenmez” kelimesi, hokkanın modern dünyada dönüştüğü mürekkebin kaynağını anlatırken, bitmeyen, sürekli olan bir şeyi çağrıştırır. Bu nedenle, bu tanıma en uygun kelime metinde geçen Tükenmez kelimesidir, modern bir yazım aracını simgeler.
Cevap: Tükenmez
Adım 5: Beşinci tanımı inceleyelim.
Kendine özgü bir özellik taşıyan zaman parçası, dönem, devir.
Metinde “hokka çağımızda“, “makine çağı“, “atom çağı“, “uzay çağı“, “kalem çağı” gibi birçok yerde “çağ” kelimesi geçiyor. Bu kelime, belirli bir dönemi, zaman parçasını ifade eder ve tanıma tam olarak uyar.
Cevap: Çağ
Adım 6: Altıncı tanımı inceleyelim.
Bütün varlıkların içinde bulunduğu sonsuz boşluk, feza, mekân.
Metinde “uzay çağı atom çağı…” ifadesi geçiyor. Uzay kelimesi, yıldızların, gezegenlerin ve tüm varlıkların içinde bulunduğu o engin, sonsuz boşluğu ifade eder. Bu tanım da direkt olarak uzay kelimesini işaret ediyor.
Cevap: Uzay
Umarım bu açıklamalarla kelimeleri daha iyi anlamışsındır. Metin okumak ve kelimelerin anlamlarını bağlamdan çıkarmak, Türkçe dersinin en önemli becerilerinden biridir. Tebrikler!