Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde ek-fiiller konusunu pekiştireceğimiz harika bir etkinlikle karşınızdayım. Ek-fiiller, cümlelerde isim soylu sözcükleri yüklem yapmamızı sağlayan veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapan önemli yardımcılarımızdır. Unutmayın, ek-fiillerin olumsuzu genellikle “değil” kelimesiyle yapılır. Hadi gelin, kitabımızdaki etkinliği adım adım birlikte çözelim ve konuyu daha iyi anlayalım.
Şimdi hazırsanız, ilk sorudan başlayalım:
1. Soru: Çorba, Anadolu sofrasının ilk ikram kâsesidir.
Çözüm:
Bu cümlede, “kâse” bir isimdir. Bu ismi yüklem yapan ek-fiilimiz “dir” ekidir. Görselde de bu ek yuvarlak içine alınmış ve örneği verilmiş. Bu ek-fiili olumsuz yaparken “değil” kelimesini kullanırız.
- Ek-fiil: -dir
- Olumsuz çekimi: Çorba, Anadolu sofrasının ilk ikram kâsesi değildir.
Gördüğünüz gibi, “-dir” ekini kaldırıp yerine “değil” kelimesini getirerek cümleyi olumsuz yaptık. Çok kolay, değil mi?
2. Soru: Tüm yiyecek bu.
Çözüm:
Bu cümlede ek-fiilimiz gizlenmiş durumda! Türkçede bazen “-dir” eki cümlelerde düşebilir ama yine de varlığını hissederiz. Cümleyi tam olarak düşündüğümüzde “Tüm yiyecek budur.” şeklinde olduğunu anlarız. Burada “bu” zamirini yüklem yapan ek-fiilimiz yine “-dir”dir.
- Ek-fiil: (gizli) -dir
- Olumsuz çekimi: Tüm yiyecek bu değildir.
Cümleyi olumsuz yaparken, gizli olan ek-fiilin yerine “değil” kelimesini koyduk. Yani “bu” zamirinden sonra “değildir” kelimesini getirdik.
3. Soru: Yavuz Sultan Selim’in yakın arkadaşı Hasan’mış.
Çözüm:
Bu cümlede “Hasan” bir isim. Bu ismi yüklem yapan ek-fiil “imiş”in kısaltılmış hali olan “-mış” ekidir. Bu ek, başkasından duyduğumuz, sonradan öğrendiğimiz bilgileri anlatırken kullanılır. Yani rivayet ek-fiilidir.
- Ek-fiil: -mış (imiş)
- Olumsuz çekimi: Yavuz Sultan Selim’in yakın arkadaşı Hasan değilmiş.
Burada da “Hasan” isminden sonra “değilmiş” kelimesini getirerek cümleyi olumsuz yaptık. “-mış” ekini “değil” kelimesine ekledik.
4. Soru: İstediği çorbaysa hemen anlarım.
Çözüm:
Bu cümlede “çorba” bir isim. Bu ismi şart anlamıyla yüklem yapan ek-fiil “ise”nin kısaltılmış hali olan “-sa” ekidir. Bu ek-fiil, bir şart bildirmek için kullanılır.
- Ek-fiil: -sa (ise)
- Olumsuz çekimi: İstediği çorba değilse hemen anlarım.
“Çorba” isminden sonra “değilse” kelimesini getirerek cümleyi olumsuz yaptık. Yani “değil” kelimesine “-se” ekini ekledik.
5. Soru: Yavuz Sultan Selim ve Hasan Can o anda kerpiç bir evin kapısı önündedirler.
Çözüm:
Bu cümlede “önünde” kelimesi, yer bildiren bir edat öbeğinin (isim soylu bir ifadenin) sonundaki kelimedir. Bu ifadeyi yüklem yapan ek-fiilimiz “-dirler”dir. Burada “-dir” ek-fiiline “-ler” çoğul eki gelmiştir, çünkü özne çoğuldur (Yavuz Sultan Selim ve Hasan Can).
- Ek-fiil: -dirler
- Olumsuz çekimi: Yavuz Sultan Selim ve Hasan Can o anda kerpiç bir evin kapısı önünde değildirler.
Yine “önünde” kelimesinden sonra “değildirler” kelimesini getirerek cümleyi olumsuz yaptık. Yani “değil” kelimesine “-dirler” ekini ekledik.
Evet sevgili öğrencilerim, gördünüz mü ek-fiillerle cümleleri olumlu veya olumsuz yapmak ne kadar kolaymış! Önemli olan, cümlede isim soylu bir kelimeyi yüklem yapan eki veya fiili birleşik zamanlı yapan eki bulmak ve olumsuzluk için “değil” kelimesini doğru yere yerleştirmek. Umarım bu açıklayıcı çözümler konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!