Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersinde ek-fiiller konusunu tekrar edeceğiz. Ek-fiiller, basit zamanlı bir fiili birleşik zamanlı yapmak veya isim soylu sözcükleri yüklem yapmak için kullanılır. Bu etkinlikte biz fiillere gelen ek-fiilleri bulacağız ve hangi kipin üzerine geldiklerini belirleyeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!
1. Yağmur yağarsa trafik sıkışır.
Bu cümlede bize zaten örnek verilmiş. “Yağmak” fiiline önce “-ar” (geniş zaman) kipi gelmiş, sonra da “-sa” (şart kipi) ek-fiili eklenmiş. Yani yağmurun yağma eylemi geniş zamanda gerçekleşirse, trafik sıkışır diye bir şart belirtilmiş.
Sonuç:
yağ-ar-sa (geniş zamanın şartı)
2. Güneşten gözlerim kamaşmıştı.
Şimdi sıra bu cümlede! “Kamaşmak” fiilini görüyoruz. Bu fiile önce “-mış” eki gelmiş. Bu ek, duyulan geçmiş zamanı anlatır, yani olayı başkasından duymuşuz ya da sonradan fark etmişiz gibi bir anlam katar. Sonra da bu “duyulan geçmiş zaman” kipinin üzerine “-tı” eki gelmiş. İşte bu “-tı” eki, bizim ek-fiilimiz. Ek-fiilin “hikaye” çekimidir bu. Yani olayı geçmişte gerçekleşmiş bir durum olarak anlatıyoruz.
Sonuç:
kamaş-mış-tı (duyulan geçmiş zamanın hikayesi)
3. İyi bir puan alsaydım hayvanat bahçesine gidecektik.
Bu cümlede fiilimiz “almak”. “Almak” fiiline önce “-sa” kipi gelmiş. Bu ek, bir şartı belirtir. Yani “eğer iyi bir puan alsaydım” diyor. Sonra bu “şart kipi”nin üzerine “-ydı” ek-fiili gelmiş. “-ydı” da ek-fiilin hikaye çekimidir. Yani bir şartın geçmişte gerçekleşme ihtimali olduğunu ama gerçekleşmediğini anlatıyor.
Sonuç:
al-say-dı-m (şart kipinin hikayesi)
4. Zayıflamak için çok spor yapmışmış.
Buradaki fiilimiz “yapmak”. “Yapmak” fiiline önce “-mış” eki gelmiş. Bu, duyulan geçmiş zaman kipidir, değil mi? Yani başkasından duymuşuz veya sonradan öğrenmişiz. Sonra bir kez daha “-mış” eki gelmiş gibi görünen “-mış” eki var. İşte bu ikinci “-mış“, ek-fiilimizdir ve ek-fiilin “rivayet” çekimidir. Yani olayı başkasından duyduğumuzu veya sonradan öğrendiğimizi vurguluyor.
Sonuç:
yap-mış-mış (duyulan geçmiş zamanın rivayeti)
5. Boş zamanlarında bol bol kitap okumalıydın.
Bu cümlede “okumak” fiilini görüyoruz. Fiile önce “-malı” eki gelmiş. “-malı” eki, gereklilik kipidir. Yani bir şeyin yapılması gerektiğini ifade eder. Sonra bu “gereklilik kipi”nin üzerine “-ydın” ek-fiili gelmiş. “-ydı” ek-fiilimizin hikaye çekimidir. Yani geçmişte yapılması gereken bir şeyin yapılmadığını anlatıyor.
Sonuç:
oku-malı-ydı-n (gereklilik kipinin hikayesi)
6. Eskiden her sabah spor yapardım.
“Yapmak” fiiline önce “-ar” eki gelmiş. Bu, geniş zaman kipidir. Yani her zaman yapılan bir eylemi anlatır. Sonra bu “geniş zaman” kipinin üzerine “-dı” ek-fiili gelmiş. “-dı” eki, ek-fiilin hikaye çekimidir. Bu da geçmişte düzenli olarak yapılan bir eylemi hikaye eder gibi anlatır.
Sonuç:
yap-ar-dı-m (geniş zamanın hikayesi)
7. Geceleri gizlice kitap okurmuş.
Burada “okumak” fiiline önce “-ur” eki gelmiş. Bu da geniş zaman kipidir, değil mi? Sonra bu “geniş zaman” kipinin üzerine “-muş” ek-fiili gelmiş. “-muş” ek-fiilin rivayet çekimidir. Yani başkasından duyduğumuz veya sonradan öğrendiğimiz bir bilgiyi, geçmişte düzenli olarak yapılan bir eylem olarak anlatıyoruz.
Sonuç:
oku-r-muş (geniş zamanın rivayeti)
8. Her gün kırk dakika yürüyüş yapacakmış.
Fiilimiz “yapmak”. Bu fiile önce “-acak” eki gelmiş. Bu, gelecek zaman kipidir. Yani eylemin gelecekte gerçekleşeceğini belirtir. Sonra da bu “gelecek zaman” kipinin üzerine “-mış” ek-fiili gelmiş. “-mış” ek-fiilin rivayet çekimidir. Bu da gelecekte yapılacak bir eylemi başkasından duyduğumuzu veya sonradan öğrendiğimizi ifade eder.
Sonuç:
yap-acak-mış (gelecek zamanın rivayeti)
9. Teyzem çok güzel börek açardı.
Son cümlemize geldik! “Açmak” fiiline önce “-ar” eki gelmiş. Bu, geniş zaman kipidir. Sonra da bu “geniş zaman” kipinin üzerine “-dı” ek-fiili gelmiş. “-dı” ek-fiilin hikaye çekimidir. Yani teyzenin geçmişte düzenli olarak börek açtığını, bir alışkanlığını anlatıyoruz.
Sonuç:
aç-ar-dı (geniş zamanın hikayesi)
Harikasınız çocuklar! Ek-fiilleri ve birleşik zamanlı fiilleri çok güzel anladığınıza eminim. Unutmayın, pratik yaptıkça her şey daha da kolaylaşacak!