Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok önemli iki etkinliği birlikte çözeceğiz. Hem şiirle ilgili cümleleri eşleştirecek hem de fiilleri doğru kiplerle ve kişilerle çekimlemeyi öğreneceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!
4. Etkinlik
Metinden alınan aşağıdaki cümleleri, anlamca aynı doğrultuda olan cümlelerle eşleştiriniz.
Bu etkinlikte, sol taraftaki cümlelerin anlamını dikkatlice okuyup, sağ taraftaki cümlelerden anlamca en yakın olanı bulup eşleştireceğiz. Tıpkı bir yapbozun parçalarını birleştirmek gibi düşünebilirsiniz.
Adım 1: Sol taraftaki ilk cümleyi okuyalım ve ne demek istediğini anlayalım.
Şiir, koskoca bir duygunun anlatımıdır.
Bu cümle bize şiirin, içimizdeki büyük duyguları ifade etme biçimi olduğunu söylüyor. Şimdi sağ taraftaki cümlelere bakalım, hangisi buna en yakın anlamda?
- Şiirde daha çok hissettiklerimizi, duygularımızı ifade ederiz.
- Şiir, adımızı sonsuza kadar yaşatır.
- Şiir devasa duyguları kelimelerle ifade etmektir.
- Şiir insana yeni bakış açıları kazandırır.
- Şiir, kalbimizi anlatan bir kitaptır.
Bence “koskoca bir duygu” ile “devasa duygular” birbirini çok iyi tamamlıyor. Yani ilk eşleştirmemiz bu.
Eşleştirme: Şiir, koskoca bir duygunun anlatımıdır. ↔ Şiir devasa duyguları kelimelerle ifade etmektir.
Adım 2: Sol taraftaki ikinci cümleye geçelim.
Şiir, hissetmektir.
Şiirin temelinde hissetmek, duygulanmak olduğunu anlıyoruz. Sağ taraftaki cümlelerden hangisi duygularla ilgiliydi?
- Şiirde daha çok hissettiklerimizi, duygularımızı ifade ederiz.
- Şiir, adımızı sonsuza kadar yaşatır.
- Şiir devasa duyguları kelimelerle ifade etmektir.
- Şiir insana yeni bakış açıları kazandırır.
- Şiir, kalbimizi anlatan bir kitaptır.
Evet, “hissetmek” kelimesi doğrudan bu cümlede geçiyor ve anlamı destekliyor.
Eşleştirme: Şiir, hissetmektir. ↔ Şiirde daha çok hissettiklerimizi, duygularımızı ifade ederiz.
Adım 3: Üçüncü cümlemizi inceleyelim.
Şiir, yeni ufuklar perdelemeyi amaçlar.
“Yeni ufuklar perdelemek” demek, yeni şeyler keşfetmek, farklı bakış açıları kazanmak demektir. Sağdaki cümlelerde buna benzer bir ifade arayalım.
- Şiirde daha çok hissettiklerimizi, duygularımızı ifade ederiz.
- Şiir, adımızı sonsuza kadar yaşatır.
- Şiir devasa duyguları kelimelerle ifade etmektir.
- Şiir insana yeni bakış açıları kazandırır.
- Şiir, kalbimizi anlatan bir kitaptır.
“Yeni ufuklar perdelemek” ile “yeni bakış açıları kazandırmak” aynı anlama geliyor, değil mi?
Eşleştirme: Şiir, yeni ufuklar perdelemeyi amaçlar. ↔ Şiir insana yeni bakış açıları kazandırır.
Adım 4: Son cümlemize geldik.
Şiir, yüreğin bilimidir.
“Yüreğin bilimi” ifadesi, şiirin insan ruhunu, kalbini anlatan bir şey olduğunu söylüyor. Geriye kalan cümlelere bakalım.
- Şiirde daha çok hissettiklerimizi, duygularımızı ifade ederiz.
- Şiir, adımızı sonsuza kadar yaşatır.
- Şiir devasa duyguları kelimelerle ifade etmektir.
- Şiir insana yeni bakış açıları kazandırır.
- Şiir, kalbimizi anlatan bir kitaptır.
Evet, “yüreğin bilimi” ile “kalbimizi anlatan bir kitap” ifadeleri birbirine çok yakın anlamlar taşıyor.
Eşleştirme: Şiir, yüreğin bilimidir. ↔ Şiir, kalbimizi anlatan bir kitaptır.
Harika! Tüm eşleştirmeleri tamamladık. Bir cümle sağ tarafta boşta kaldı, bu da bazen böyle sorularda olabilen bir durumdur. Önemli olan sol taraftaki cümlelerin doğru anlamdaşını bulmaktı.
Sonuç:
- Şiir, koskoca bir duygunun anlatımıdır. ↔ Şiir devasa duyguları kelimelerle ifade etmektir.
- Şiir, hissetmektir. ↔ Şiirde daha çok hissettiklerimizi, duygularımızı ifade ederiz.
- Şiir, yeni ufuklar perdelemeyi amaçlar. ↔ Şiir insana yeni bakış açıları kazandırır.
- Şiir, yüreğin bilimidir. ↔ Şiir, kalbimizi anlatan bir kitaptır.
—
5. Etkinlik
Tabloda mastar hâlinde verilen fiilleri, belirtilen kip ve kişiye göre çekimleyiniz.
Bu etkinlikte fiillerin çekimlenmesini yapacağız. Yani fiil köklerine, istenen kip (zaman veya dilek) ve kişi eklerini ekleyeceğiz. Unutmayın, her kipin ve kişinin kendine özel bir eki vardır.
Adım 1: İlk sıradaki fiil “söylemek” ve çekimi zaten verilmiş, ama biz yine de nasıl olduğunu hatırlayalım.
- Fiil: söylemek
- Kip: gelecek zaman kipi (-ecek, -acak)
- Kişi: 2. tekil kişi (-sin)
- Çekimli Fiil: söyleyeceksin
Açıklama: “Söyle-” fiil köküne gelecek zaman eki “-ecek” ve 2. tekil kişi eki “-sin” eklenmiş. Aradaki “y” sesi ise kaynaştırma harfi.
Adım 2: İkinci fiilimize geçelim: “yerleşmek”.
- Fiil: yerleşmek
- Kip: geniş zaman kipi (-r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür)
- Kişi: 2. çoğul kişi (-siniz)
- Çekimli Fiil: yerleşirsiniz
Açıklama: “Yerleş-” fiil köküne geniş zaman eki “-ir” ve 2. çoğul kişi eki “-siniz” eklenmiş. Geniş zaman eki, fiil kökünün son harfine göre değişir.
Adım 3: Sıradaki fiil “anlamak”.
- Fiil: anlamak
- Kip: bilinen geçmiş zaman kipi (-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü)
- Kişi: 3. tekil kişi (eki yoktur, boş bırakılır)
- Çekimli Fiil: anladı
Açıklama: “Anla-” fiil köküne bilinen geçmiş zaman eki “-dı” eklenmiş. 3. tekil kişinin özel bir şahıs eki olmadığı için sadece zaman eki ile çekimlenir.
Adım 4: Dördüncü fiilimiz “hatırlamak”.
- Fiil: hatırlamak
- Kip: istek kipi (-a, -e)
- Kişi: 1. tekil kişi (-yım, -yim)
- Çekimli Fiil: hatırlayayım
Açıklama: “Hatırla-” fiil köküne istek kipi eki “-a” ve 1. tekil kişi eki “-yım” eklenmiş. Aradaki “y” harfi kaynaştırma harfidir.
Adım 5: Beşinci fiilimiz “yazılmak”.
- Fiil: yazılmak
- Kip: gereklilik kipi (-malı, -meli)
- Kişi: 1. çoğul kişi (-yız, -yiz)
- Çekimli Fiil: yazılmalıyız
Açıklama: “Yazıl-” fiil köküne gereklilik kipi eki “-malı” ve 1. çoğul kişi eki “-yız” eklenmiş. Yine “y” kaynaştırma harfi kullanılmış.
Adım 6: Sıradaki fiil “ayrılmak”.
- Fiil: ayrılmak
- Kip: emir kipi (3. tekil: -sın, 3. çoğul: -sınlar)
- Kişi: 3. çoğul kişi (-sınlar)
- Çekimli Fiil: ayrılsınlar
Açıklama: “Ayrıl-” fiil köküne doğrudan 3. çoğul kişi emir eki olan “-sınlar” eklenmiş.
Adım 7: Son fiilimiz “istemek”.
- Fiil: istemek
- Kip: şart kipi (-sa, -se)
- Kişi: 1. tekil kişi (-m)
- Çekimli Fiil: istesem
Açıklama: “İste-” fiil köküne şart kipi eki “-se” ve 1. tekil kişi eki “-m” eklenmiş.
Harika bir iş çıkardınız! Fiilleri doğru kiplerle ve kişilerle çekimlemeyi öğrenmek, Türkçeyi daha doğru ve etkili kullanmanızı sağlayacak. Unutmayın, bol bol pratik yaparak bu konuyu daha da pekiştirebilirsiniz.
Sonuç:
- söylemek + gelecek zaman kipi + 2. tekil kişi →söyleyeceksin
- yerleşmek + geniş zaman kipi + 2. çoğul kişi →yerleşirsiniz
- anlamak + bilinen geçmiş zaman kipi + 3. tekil kişi →anladı
- hatırlamak + istek kipi + 1. tekil kişi →hatırlayayım
- yazılmak + gereklilik kipi + 1. çoğul kişi →yazılmalıyız
- ayrılmak + emir kipi + 3. çoğul kişi →ayrılsınlar
- istemek + şart kipi + 1. tekil kişi →istesem