Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersimize hoş geldin! Bugün fiillerin farklı kiplerde ve kişilerde nasıl çekimlendiğini öğreneceğiz. Bu tablodaki boşlukları seninle birlikte dolduracağız. Hazırsan başlayalım!
6. Etkinlik
Tabloda yer alan fiilleri, belirtilen kip ve kişi ile örnekteki gibi çekimleyip yazınız.
1. dökmek
şimdiki zaman kipi, 2. tekil kişi
döküyorsun
Açıklama: Bu örneği zaten bize vermişler. ‘Dökmek’ fiilini şimdiki zaman kipiyle ve ‘sen’ kişisiyle çekimlediğimizde ‘döküyorsun’ oluyor. Ne kadar kolay, değil mi?
2. kullanmak
duyulan geçmiş zaman kipi, 3. çoğul kişi
kullanmışlar
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “kullanmak”.
- Adım 2: Duyulan geçmiş zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin eki “-mış, -miş, -muş, -müş”tür. “Kullanmak” fiiline uygun olan “-mış” ekidir. “Kullanmış”.
- Adım 3: Şimdi de 3. çoğul kişiyi ekleyelim. 3. çoğul kişi “onlar” demektir. Onlar için “-lar, -ler” ekini kullanırız. “Kullanmış” kelimesine “–lar” ekini eklersek “kullanmışlar” olur. Yani, başkasından duyduğumuz bir şeyi “onlar yapmış” der gibi…
3. hayale kapılmak
görülen geçmiş zaman kipi, 1. tekil kişi
hayale kapıldım
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “hayale kapılmak”. Bu bir birleşik fiil.
- Adım 2: Görülen geçmiş zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü”dür. “Kapılmak” fiiline uygun olan “-dı” ekidir. “Kapıldı”.
- Adım 3: Şimdi de 1. tekil kişiyi ekleyelim. 1. tekil kişi “ben” demektir. “Ben” için “-m” ekini kullanırız. “Kapıldı” kelimesine “-m” ekini eklersek “kapıldım” olur. Yani, kendin yaptığın ve gördüğün bir şeyi anlatırken “ben hayale kapıldım” dersin.
4. sevinmek
gelecek zaman kipi, 3. tekil kişi
sevinecek
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “sevinmek”.
- Adım 2: Gelecek zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-acak, -ecek”tir. “Sevinmek” fiiline uygun olan “-ecek” ekidir. “Sevinecek”.
- Adım 3: Şimdi de 3. tekil kişiyi ekleyelim. 3. tekil kişi “o” demektir. “O” için herhangi bir kişi eki gelmez, fiil doğrudan gelecek zaman ekiyle kalır. “Sevinecek” kelimesi böylece çekimlenmiş olur. Yani, “o sevinecek” deriz.
5. çağırmak
geniş zaman kipi, 1. çoğul kişi
çağırırız
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “çağırmak”.
- Adım 2: Geniş zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür”dür. “Çağırmak” fiiline uygun olan “-ır” ekidir. “Çağırır”.
- Adım 3: Şimdi de 1. çoğul kişiyi ekleyelim. 1. çoğul kişi “biz” demektir. “Biz” için “-ız, -iz, -uz, -üz” ekini kullanırız. “Çağırır” kelimesine “-ız” ekini eklersek “çağırırız” olur. Yani, her zaman yaptığımız bir şeyi anlatırken “biz çağırırız” deriz.
6. kaçırmak
gereklilik kipi, 2. çoğul kişi
kaçırmalısınız
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “kaçırmak”.
- Adım 2: Gereklilik kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-malı, -meli”dir. “Kaçırmak” fiiline uygun olan “-malı” ekidir. “Kaçırmalı”.
- Adım 3: Şimdi de 2. çoğul kişiyi ekleyelim. 2. çoğul kişi “siz” demektir. “Siz” için “-sınız, -siniz, -sunuz, -sünüz” ekini kullanırız. “Kaçırmalı” kelimesine “-sınız” ekini eklersek “kaçırmalısınız” olur. Yani, bir şeyin yapılması gerektiğini ifade ederken “siz kaçırmalısınız” deriz.
7. düşünmek
emir kipi, 2. çoğul kişi
düşünün
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “düşünmek”.
- Adım 2: Emir kipinin eki yoktur, fiilin köküne veya gövdesine doğrudan kişi eki gelir.
- Adım 3: Şimdi de 2. çoğul kişiyi ekleyelim. 2. çoğul kişi “siz” demektir. “Siz” için “-ın, -in, -un, -ün” ekini kullanırız. “Düşün” fiiline “-ün” ekini eklersek “düşünün” olur. Yani, birine bir şeyi yapmasını emrederken “siz düşünün” deriz.
8. tadını çıkarmak
şart kipi, 2. çoğul kişi
tadını çıkarırsanız
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “tadını çıkarmak”. Bu birleşik fiilin ana kısmı “çıkarmak”.
- Adım 2: Şart kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-sa, -se”dir. “Çıkarmak” fiiline uygun olan “-sa” ekidir. Ama dikkat! Türkçede bazı fiillerde, özellikle de geniş zaman eki alabilen fiillerde, şart kipiyle çekimlerken geniş zaman ekini de kullanırız. Yani “çıkar” fiil gövdesine önce geniş zaman eki “-ır” gelir, sonra şart kipi “-sa”. Böylece “çıkarırs…” olur.
- Adım 3: Şimdi de 2. çoğul kişiyi ekleyelim. 2. çoğul kişi “siz” demektir. “Siz” için “-nız, -niz, -nuz, -nüz” ekini kullanırız. “Çıkarırsa” kelimesine “-nız” ekini eklersek “çıkarırsanız” olur. Yani, bir şart koşarken veya bir ihtimalden bahsederken “siz tadını çıkarırsanız…” deriz.
9. şaşırmak
istek kipi, 1. çoğul kişi
şaşıralım
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “şaşırmak”.
- Adım 2: İstek kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-a, -e”dir. “Şaşırmak” fiiline uygun olan “-a” ekidir. “Şaşıra”.
- Adım 3: Şimdi de 1. çoğul kişiyi ekleyelim. 1. çoğul kişi “biz” demektir. “Biz” için “-lım, -lim” ekini kullanırız. “Şaşıra” kelimesine “-lım” ekini eklersek “şaşıralım” olur. Yani, bir şeyi birlikte yapmayı önerirken “biz şaşıralım” deriz.
10. bulmak
görülen geçmiş zaman kipi, 2. çoğul kişi
buldunuz
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “bulmak”.
- Adım 2: Görülen geçmiş zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü”dür. “Bulmak” fiiline uygun olan “-du” ekidir. “Buldu”.
- Adım 3: Şimdi de 2. çoğul kişiyi ekleyelim. 2. çoğul kişi “siz” demektir. “Siz” için “-nuz, -niz, -nuz, -nüz” ekini kullanırız. “Buldu” kelimesine “-nuz” ekini eklersek “buldunuz” olur. Yani, bir şeyi görüp yaptığınızı söylerken “siz buldunuz” dersin.
11. götürmek
geniş zaman kipinin olumsuzu, 3. çoğul kişi
götürmezler
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “götürmek”.
- Adım 2: Geniş zaman kipinin olumsuzunu yapalım. Geniş zaman olumsuz eki “-maz, -mez”dir. “Götürmek” fiiline uygun olan “-mez” ekidir. “Götürmez”.
- Adım 3: Şimdi de 3. çoğul kişiyi ekleyelim. 3. çoğul kişi “onlar” demektir. “Onlar” için “-lar, -ler” ekini kullanırız. “Götürmez” kelimesine “-ler” ekini eklersek “götürmezler” olur. Yani, bir şeyi sürekli yapmadıklarını söylerken “onlar götürmezler” deriz.
12. taşınmak
emir kipi, 2. tekil kişi
taşın
Açıklama:
- Adım 1: Fiilimiz “taşınmak”.
- Adım 2: Emir kipinin eki yoktur, fiilin köküne veya gövdesine doğrudan kişi eki gelir.
- Adım 3: Şimdi de 2. tekil kişiyi ekleyelim. 2. tekil kişi “sen” demektir. “Sen” kişisi için emir kipinde herhangi bir ek gelmez, fiil kökü veya gövdesi aynı kalır. “Taşın” kelimesi böylece çekimlenmiş olur. Yani, “sen taşın” deriz.