Merhaba sevgili öğrencim, ben Türkçe öğretmeniniz. Şimdi seninle birlikte bu sayfadaki soruları adım adım, güzelce inceleyelim ve çözelim. Hazırsan başlayalım!
5. Etkinlik
“Sonra başlamış tırmanmaya dağlara doğru
Bulutları koyun gibi gütmüş,
Okşayıp otları yaylalarda
Büyütmüştür.”
a) Şair, şiirinin yukarıdaki bölümünü rüzgârın doğaya hangi etkilerinden yola çıkarak yazmıştır? “Rüzgârın doğaya etkileri” konulu araştırmanızdan yola çıkarak açıklayınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu şiirde rüzgârın doğa üzerindeki etkileri çok güzel bir şekilde anlatılmış. Şair, rüzgârı adeta canlı bir varlık gibi düşündürüyor. Şimdi şiirdeki ipuçlarını ve rüzgârın gerçek etkilerini birleştirelim:
- Adım 1: Şiirdeki İfadeleri İnceleyelim
- “Bulutları koyun gibi gütmüş”: Burada rüzgârın bulutları hareket ettirmesi, onları bir yerden başka bir yere taşıması anlatılıyor. Tıpkı bir çobanın koyunlarını gütmesi gibi.
- “Okşayıp otları yaylalarda Büyütmüştür”: Rüzgârın hafif esintisi otları okşuyor, onların büyümesine yardımcı oluyor gibi bir anlam var. Rüzgârın bitkilerin tozlaşmasına, tohumların yayılmasına yardımcı olduğunu düşünürsek, bu ifade aslında rüzgârın doğadaki döngüye katkısını gösteriyor.
- Adım 2: Rüzgârın Gerçek Etkileriyle Karşılaştıralım
- Rüzgâr, bulutların oluşumunda ve hareketinde önemli bir rol oynar. Bulutları bir yerden başka bir yere taşıyarak yağmurun farklı bölgelere düşmesini sağlar. Şiirdeki “bulutları gütmek” ifadesi tam da bu etkiye işaret ediyor.
- Rüzgâr, bitkilerin tozlaşmasında (çiçeklerin üremesinde) ve tohumlarının uzak yerlere taşınmasında çok etkilidir. Bu sayede bitki örtüsü yayılır ve büyür. Şiirdeki “otları okşayıp büyütmek” ifadesi, rüzgârın bitki yaşamına olan bu olumlu katkısını mecazi bir dille anlatıyor.
Sonuç:
Şair, rüzgârın bulutları hareket ettirme ve yağmur döngüsüne katkı sağlama etkisiyle, aynı zamanda bitkilerin tozlaşması ve tohumlarının yayılması yoluyla doğanın büyümesine ve canlanmasına yardımcı olma etkilerinden yola çıkarak bu şiiri yazmıştır. Rüzgârı, doğayı besleyen, ona can veren şefkatli bir güç olarak görmüş.
b) Şiirin bu dörtlüğünde hangi anlam vardır? İşaretleyiniz.
Çözüm:
Şiirdeki ifadelere dikkat edelim: “başlamış”, “gütmüş”, “okşayıp”, “büyütmüştür.” Bu fiiller, rüzgârın yaptığı işleri kesin bir şekilde, olmuş bitmiş ya da gerçekleşen eylemler olarak anlatıyor. Şair, rüzgârın bu işleri yaptığına inanıyor ve bunu bize bir gerçeklik olarak sunuyor. Burada bir ihtimal, bir beklenti ya da bir varsayım yok.
- Olasılık: Bir şeyin olma ihtimali. (Belki olur.)
- Kesinlik: Bir şeyin mutlaka olduğu veya olacağı. (Oldu, olacak.)
- Beklenti: Bir şeyin olmasını ummak. (Umarım olur.)
- Varsayım: Bir şeyi geçici olarak doğru kabul etmek. (Diyelim ki böyle oldu.)
Şiirdeki anlatım, rüzgârın bu işleri yaptığını kesin bir dille ifade ediyor. Bu yüzden cevabımız “Kesinlik” olmalı.
Sonuç:
☐ Olasılık
☒ Kesinlik
☐ Beklenti
☐ Varsayım
c) Şiirin bu dörtlüğünde hangi söz sanatları yer almaktadır? Yazınız.
Çözüm:
Şiirde bazı kelime ve ifadeler, okuyucunun zihninde canlandırmalar yapmasına yardımcı olur ve metne güzellik katar. Bunlara söz sanatları deriz. Şimdi şiiri tekrar okuyup hangi sanatların olduğunu bulalım:
- Adım 1: “Bulutları koyun gibi gütmüş” ifadesini inceleyelim.
- Burada bulutlar “koyun”a benzetilmiş. “Gibi” edatını kullanarak yapılan bu benzetmeye benzetme (teşbih) denir.
- Ayrıca, rüzgâra “gütmek” gibi bir çobanın yapacağı insan özelliği verilmiş. İnsan dışındaki varlıklara insan özelliklerinin verilmesine kişileştirme (teşhis) denir.
- Adım 2: “Okşayıp otları yaylalarda Büyütmüştür” ifadesini inceleyelim.
- Rüzgârın otları “okşaması” da yine insana özgü bir eylemdir. Rüzgârın böyle şefkatli bir hareket yapması, ona insan özelliği katıyor. Bu da yine kişileştirme (teşhis) sanatına örnektir.
Sonuç:
Şiirin bu dörtlüğünde kişileştirme (teşhis) ve benzetme (teşbih) söz sanatları yer almaktadır.
6. Etkinlik
“Rüzgâr” başlıklı dinleme metninin tamamlamış olduğunuz beş etkinliğinden hareketle aşağıda verilen öz değerlendirme formunu doldurarak performansınızı değerlendiriniz.
Çözüm:
Bu bölüm, dinleme etkinliğini tamamladıktan sonra kendini değerlendirmen içindir. Ben senin bu etkinlikleri başarıyla yaptığını varsayarak dolduruyorum. Sen de kendi durumuna göre işaretleyebilirsin.
| Maddeler | Evet | Kısmen | Hayır |
| Dinlediğim metinde geçen bilmediğim kelimelerin anlamını bağlamdan hareketle tahmin ettim. | ☒ | ☐ | ☐ |
| Dinlediğim metne yönelik sorulan soruları cevapladım. | ☒ | ☐ | ☐ |
| Dinlediğim metinde kullanılan söz sanatlarını belirledim. | ☒ | ☐ | ☐ |
| Dinlediğim metnin konusunu belirledim. | ☒ | ☐ | ☐ |
| Dinlediğim metne farklı bir başlık önerdim. | ☒ | ☐ | ☐ |
Sonuç:
Öz değerlendirme formunu, tüm maddeleri “Evet” olarak işaretleyerek tamamladım. Bu, dinleme metnini iyi anladığını ve ilgili görevleri başarıyla yerine getirdiğini gösterir.
7. Etkinlik
Rüzgârın doğaya etkilerinden yola çıkarak aşağıdaki boş alana bir dörtlük yazınız.
Çözüm:
Şimdi sıra sende! Rüzgârın doğa üzerindeki etkilerini düşünerek, tıpkı yukarıdaki şiir gibi, ama kendi sözlerinle dört mısralık bir şiir yazalım. Rüzgârın ağaçları sallamasını, çiçekleri kokusunu taşımasını ya da yaprakları dans ettirmesini düşünebilirsin.
- Adım 1: Rüzgârın bir etkisini seçelim.
- Ben rüzgârın yaprakları dans ettirmesini ve çiçek kokularını taşımasını seçtim.
- Adım 2: Bu etkiyi anlatan mısralar yazalım.
- İlk iki mısrada rüzgârın ağaçlar üzerindeki etkisini, son iki mısrada ise kokuları taşımasını anlatabilirim.
Sonuç:
Esince rüzgâr, ağaçlar sallanır,
Yapraklar dans eder, birbiriyle oynar.
Çiçeklerin kokusu uzaklara taşınır,
Tüm doğa uyanır, neşe dolar.