Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle beraber çok güzel bir Türkçe etkinliği yapacağız. Sana verilen metinleri okuyarak, hangi paragrafta hangi düşünceyi geliştirme yolunun kullanıldığını bulacağız. Hazır mısın?
Önce soruyu dikkatlice okuyalım:
4. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde hangi düşünceyi geliştirme yönteminin kullanıldığını eşleştirerek belirtiniz.
Bu soruda bizden, verilen altı farklı metin parçasının her birinde hangi düşünceyi geliştirme yolunun kullanıldığını bulup, sağdaki listeden doğru olanla eşleştirmemiz isteniyor. Düşünceyi geliştirme yolları, bir yazarın anlattığı konuyu daha anlaşılır, etkili ve inandırıcı kılmak için kullandığı yöntemlerdir. Haydi, her bir metni tek tek inceleyelim!
Adım 1: İlk Paragrafı İnceleyelim
“Teknoloji, insanların ihtiyaç ve isteklerini karşılamak üzere çevreyi geliştiren, değiştiren ve hatta dönüştüren bilgi, beceri, yöntem ve süreçlerin tamamıdır.”
Bu cümleyi okuduğumuzda, teknolojinin ne olduğunu anlatan, onun özelliklerini açıklayan bir ifade görüyoruz. Bir kavramın ne olduğunu, kim olduğunu veya ne işe yaradığını anlatan cümlelere biz tanımlama deriz. Burada da teknolojinin tanımı yapılmış.
Bu yüzden ilk paragrafın eşleştiği düşünceyi geliştirme yolu: Tanımlama
Adım 2: İkinci Paragrafı İnceleyelim
“Eskiden insanlar iletişim kurma konusunda bizim kadar şanslı değillermiş. Bizim gibi teknolojik araçlara sahip olamadıkları için iletişim kurmanın farklı yollarını arayıp durmuşlar.”
Bu paragrafta, eskiden yaşayan insanların iletişim kurma şekilleri ile günümüzdeki iletişim kurma şekilleri arasında bir farklılık olduğunu görüyoruz. Yazar, geçmişteki durumu şimdiki durumla kıyaslıyor, aralarındaki benzerlikleri veya farklılıkları ortaya koyuyor. İki farklı varlık, olay ya da kavramın ortak ve farklı yönlerini belirtmeye karşılaştırma denir.
Bu yüzden ikinci paragrafın eşleştiği düşünceyi geliştirme yolu: Karşılaştırma
Adım 3: Üçüncü Paragrafı İnceleyelim
“Osmanlı döneminde ulaklar, günümüzdeki postacılar gibi bir yerden bir yere haber taşırlardı.”
Bu cümlede “ulaklar” ile “postacılar” arasında bir benzerlik kurulduğunu fark ettin mi? Özellikle “gibi” kelimesi, bir şeyi başka bir şeye benzetmek için kullanılır. Bu tür ifadelerde, zayıf olan bir varlığın ya da kavramın güçlü olan bir varlığa ya da kavrama benzetilmesine benzetme denir. Burada ulakların görevini, daha iyi bildiğimiz postacıların görevine benzeterek açıklamış.
Bu yüzden üçüncü paragrafın eşleştiği düşünceyi geliştirme yolu: Benzetme
Adım 4: Dördüncü Paragrafı İnceleyelim
“Bilgi, kâinattaki mevcut imkânları tanımayı sağlar. Bilgi, bu özelliği ile teknolojik gelişmelere zemin oluşturur. Bilginin artması, teknolojik gelişmelerin hızını artırır. Edward Teller (Edvırd Telır) bu konuda şöyle der: Bugünün bilimi yarının teknolojisidir.”
Bu paragrafın sonunda bir bilim insanının, Edward Teller’ın sözleri alıntı olarak verilmiş. Yazar, anlattığı düşünceyi daha güçlü ve inandırıcı kılmak için alanında uzman, tanınmış bir kişinin sözünü kullanmış. Buna tanık gösterme denir.
Bu yüzden dördüncü paragrafın eşleştiği düşünceyi geliştirme yolu: Tanık Gösterme
Adım 5: Beşinci Paragrafı İnceleyelim
“Teknolojinin yanlış kullanımı, insanlarda psikolojik ve fiziksel sorunlara yol açabilir. Örneğin telefon, tablet ve bilgisayarın başında çok uzun vakit geçirmek dikkat eksikliğine ve konsantrasyon bozukluğuna neden olur. Bilgisayar başında sürekli oyun oynayan bir çocuğun sosyal becerileri de zarar görür.”
Bu paragrafta, teknolojinin yanlış kullanımının olumsuz sonuçları anlatılıyor. Daha sonra bu sonuçlara “örneğin” diyerek somut örnekler verilmiş: telefon, tablet ve bilgisayar başında geçirilen uzun zamanın etkileri. Bir düşünceyi somutlaştırmak ve daha anlaşılır hale getirmek için örnekler vermeye örneklendirme denir.
Bu yüzden beşinci paragrafın eşleştiği düşünceyi geliştirme yolu: Örneklendirme
Adım 6: Altıncı Paragrafı İnceleyelim
“Atatürk Ortaokulu öğrencileri üzerine yapılan bir araştırmada öğrencilerin %40‘ının sokak oyunlarına vakit ayırmadığı, boş zamanlarını dijital oyunlarla değerlendirdikleri tespit edilmiştir. Bu araştırmada sokak oyunu oynayan öğrencilerin Türkçe dersinde gösterdikleri akademik başarının, yalnızca dijital oyun oynayan öğrencilere oranla %10 fazla olduğu da ortaya konulmuştur.”
Bu paragrafta, bir araştırmanın sonuçları sayısal değerlerle (%40, %10) ifade edilmiş. Yazar, anlatmak istediği konuyu daha güvenilir ve somut hale getirmek için araştırmalardan elde edilen sayısal verileri kullanmış. Buna sayısal verilerden yararlanma denir.
Bu yüzden altıncı paragrafın eşleştiği düşünceyi geliştirme yolu: Sayısal Verilerden Yararlanma
Böylece tüm paragrafları eşleştirmiş olduk. Sağdaki listede yer alan “Soyutlama” düşünceyi geliştirme yolu, bu metinlerden hiçbirinde kullanılmamıştır. Bu tür sorular, bazen fazladan bir seçenek içerebilir, bu da dikkatimizi ölçer.
Sonuç:
Aşağıdaki cümlelerde kullanılan düşünceyi geliştirme yöntemleri şunlardır:
Teknoloji, insanların ihtiyaç ve isteklerini karşılamak üzere çevreyi geliştiren, değiştiren ve hatta dönüştüren bilgi, beceri, yöntem ve süreçlerin tamamıdır.
Cevap: Tanımlama
Eskiden insanlar iletişim kurma konusunda bizim kadar şanslı değillermiş. Bizim gibi teknolojik araçlara sahip olamadıkları için iletişim kurmanın farklı yollarını arayıp durmuşlar.
Cevap: Karşılaştırma
Osmanlı döneminde ulaklar, günümüzdeki postacılar gibi bir yerden bir yere haber taşırlardı.
Cevap: Benzetme
Bilgi, kâinattaki mevcut imkânları tanımayı sağlar. Bilgi, bu özelliği ile teknolojik gelişmelere zemin oluşturur. Bilginin artması, teknolojik gelişmelerin hızını artırır. Edward Teller (Edvırd Telır) bu konuda şöyle der: Bugünün bilimi yarının teknolojisidir.
Cevap: Tanık Gösterme
Teknolojinin yanlış kullanımı, insanlarda psikolojik ve fiziksel sorunlara yol açabilir. Örneğin telefon, tablet ve bilgisayarın başında çok uzun vakit geçirmek dikkat eksikliğine ve konsantrasyon bozukluğuna neden olur. Bilgisayar başında sürekli oyun oynayan bir çocuğun sosyal becerileri de zarar görür.
Cevap: Örneklendirme
Atatürk Ortaokulu öğrencileri üzerine yapılan bir araştırmada öğrencilerin %40’ının sokak oyunlarına vakit ayırmadığı, boş zamanlarını dijital oyunlarla değerlendirdikleri tespit edilmiştir. Bu araştırmada sokak oyunu oynayan öğrencilerin Türkçe dersinde gösterdikleri akademik başarının, yalnızca dijital oyun oynayan öğrencilere oranla %10 fazla olduğu da ortaya konulmuştur.
Cevap: Sayısal Verilerden Yararlanma