Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle birlikte “Doğa ve Evren” temamızdaki bu etkinlikleri adım adım çözeceğiz. Unutma, önemli olan sadece doğru cevabı bulmak değil, aynı zamanda neden o cevabı seçtiğimizi anlamak. Hazır mısın? Başlayalım!
1. Etkinlik
a) Aşağıdaki kelimeleri okuyunuz. Metni dinlerken bu kelimelerin kaçıncı dörtlükte geçtiğini tespit ederek kelimelerin yanına yazınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden bir metni dinlerken bazı kelimelerin şiirin kaçıncı dörtlüğünde geçtiğini bulmamızı istiyorlar. Ancak şu an elimizde dinleyeceğimiz şiir metni bulunmuyor. Bu yüzden kelimelerin kaçıncı dörtlükte geçtiğini belirleyemiyoruz. Ama yine de kelimeleri okuyup ne anlama geldiklerini düşünebiliriz. Eğer şiir elimizde olsaydı, şiiri dikkatlice okur veya dinler, bu kelimeleri gördüğümüz her yerde o dörtlük numarasını kelimenin yanına yazardık.
Şu an için kelimeleri sadece listeleyelim:
- kıraç
- ova
- yayla
- katran
- imdat
- kıyı
- tarla
b) Yukarıdaki kelimeleri, aşağıdaki cümlelerde uygun olan yerlere yerleştiriniz.
Şimdi sıra geldi bu kelimeleri doğru tanımlarıyla eşleştirmeye. Tıpkı bir yapboz gibi, her kelimenin kendine ait bir yeri var. Hadi bulalım!
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
“Organik maddelerden kuru damıtma yoluyla elde edilen; siyah, ağır, is kokulu, suda erimeyen maddeye ………………………. denir.”
Bu tanım, bize hem rengini (siyah), hem kokusunu (is kokulu), hem de özelliklerini (suda erimeyen, kuru damıtma yoluyla elde edilen) veriyor. Bu özelliklere uyan kelime “katran”dır.
Çözüm:
Organik maddelerden kuru damıtma yoluyla elde edilen; siyah, ağır, is kokulu, suda erimeyen maddeye katran denir.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
“Geniş ya da dar düzlüğe ………………………. denirken çevresine göre daha yüksekte bulunan düzlüğe ………………………. denir.”
Burada iki farklı düzlük türünden bahsediliyor. “Geniş ya da dar düzlük” dendiğinde aklımıza ilk gelen yer “ova”dır. “Çevresine göre daha yüksekte bulunan düzlük” ise “yayla”yı ifade eder.
Çözüm:
Geniş ya da dar düzlüğe ova denirken çevresine göre daha yüksekte bulunan düzlüğe yayla denir.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
“Tehlikede olan kişi ya da varlığa yapılan yardıma ………………………. denir.”
Birisi zor durumdayken yardım istediğinde veya yardım ettiğimizde kullandığımız kelime “imdat”tır.
Çözüm:
Tehlikede olan kişi ya da varlığa yapılan yardıma imdat denir.
Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
“Verimsiz veya susuz toprağa ………………………. toprak denir.”
Eğer bir toprakta bitki yetişmiyorsa, kuraksa, ona “kıraç” deriz.
Çözüm:
Verimsiz veya susuz toprağa kıraç toprak denir.
Adım 5: Beşinci cümleyi inceleyelim.
“Kara ile suyun birleştiği yere ………………………. denir.”
Deniz kenarında yürürken bastığımız, suyun karayla buluştuğu yere “kıyı” deriz, değil mi?
Çözüm:
Kara ile suyun birleştiği yere kıyı denir.
Adım 6: Altıncı cümleyi inceleyelim.
“Tarıma elverişli olan, sınırlı ve belirli toprak parçasına ………………………. denir.”
Çiftçilerin ekip biçtiği, ürün yetiştirdiği, belli bir alana sahip toprak parçasına “tarla” denir.
Çözüm:
Tarıma elverişli olan, sınırlı ve belirli toprak parçasına tarla denir.
2. Etkinlik
Dinlediğiniz şiirin, aşağıdaki unsurlardan hangisi üzerine kurulduğunu belirleyip işaretleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu etkinlik de maalesef dinlememiz gereken şiire bağlı. Şiiri dinlemediğimiz için, şairin ne anlatmak istediğini, şiirin ana konusunun ne olduğunu bilemiyoruz. Bu yüzden doğru seçeneği işaretlememiz mümkün değil. Ama yine de seçenekleri bir inceleyelim, eğer şiiri dinlemiş olsaydık nasıl bir yol izleyeceğimizi konuşalım.
Seçenekler:
- Şair, rüzgârın doğaya faydalarını şiir diliyle okura aktarmaya çalışmıştır.
- Şair, rüzgârın nerelerde dolaştığını ona soramamış, şiir boyunca buna yönelik tahminlerde bulunmuştur.
- Şair, rüzgârlı bir günde yaşadığı olayların etkisinden kurtulamamış ve bunları şiire dökmüştür.
Açıklama:
Eğer şiiri dinlemiş olsaydık, şiirin tamamını dikkatlice anlar, şairin bize hangi mesajı vermek istediğini, hangi konuya odaklandığını tespit ederdik. Şiirde rüzgârın iyiliklerinden mi bahsediliyor, yoksa şair rüzgâra bir şeyler mi soruyor, ya da rüzgârlı bir günün şair üzerindeki etkileri mi anlatılıyor? Şiiri anladıktan sonra, bu üç seçenekten şiirin ana fikrini en iyi yansıtanı seçerdik. Şiir olmadığı için maalesef bu adımı atlayamıyoruz.
3. Etkinlik
Dinlediğiniz şiirin konusunu aşağıya yazınız.
Yine şiir olmadan bu soruyu yanıtlamamız imkansız, sevgili öğrencim. Bir şiirin konusunu bulmak için önce şiiri okumamız veya dinlememiz gerekir. Şiirde en çok neyden bahsediliyor, şairin bize ana mesajı ne, şiirde hangi duygu veya olaylar ön planda? İşte bunlar bize şiirin konusunu verir.
Açıklama:
Şiiri dinledikten sonra, şiirde anlatılan temel olayı, durumu, duyguyu veya düşünceyi birkaç cümleyle buraya yazardık. Örneğin, “Şiirin konusu, rüzgârın doğadaki canlandırıcı ve değiştirici etkileridir.” gibi bir ifade kullanabilirdik. Ama şu an şiir elimizde olmadığı için bu kısmı da boş bırakmak zorundayız.
4. Etkinlik
Dinlediğiniz şiire farklı bir başlık öneriniz.
Bu etkinlik de önceki etkinlikler gibi şiire bağlı. Bir şiire yeni bir başlık önerebilmek için önce şiirin ne anlattığını, konusunu ve ana fikrini çok iyi bilmemiz gerekir. Başlık, şiirin içeriğini yansıtmalı, merak uyandırmalı ve şiirle ilgili ipuçları vermelidir.
Açıklama:
Şiiri dinledikten ve konusunu anladıktan sonra, şiirin ana fikrini yansıtan, okuyucunun ilgisini çekecek, belki biraz da şiirsel bir başlık düşünürdük. Örneğin, eğer şiir rüzgârın faydalarından bahsediyorsa, “Doğanın Nefesi Rüzgâr” veya “Görünmez Kanatlar” gibi başlıklar önerebilirdik. Ancak şiir olmadığı için, şu an için yaratıcı bir başlık önerisinde bulunamıyoruz.
Evet sevgili öğrencim, bu etkinliklerde bazı soruları şiir olmadığı için tam olarak yanıtlayamadık ama nasıl yanıtlayacağımızı öğrendik. Önemli olan, karşına çıkan her soruyu dikkatlice okumak, ne istediğini anlamak ve elindeki bilgilerle en doğru çözüme ulaşmaya çalışmaktır. Tebrik ederim, çok güzel çalıştın!