7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Özgün Yayınları Sayfa 39

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Bugün sizlerle Türkçe dersimizin önemli konularından biri olan fiillerin kip ve kişi eklerini pekiştireceğiz. Karşımızda 7. sınıf seviyesine uygun, fiilleri doğru tanımamızı ve anlamlandırmamızı sağlayacak güzel bir etkinlik var. Hazırsanız, her bir cümleyi dikkatlice inceleyelim ve fiillerin hangi kipi ve hangi kişiyi ifade ettiğini bulalım.

Unutmayın, bir fiilin kipi bize eylemin ne zaman gerçekleştiğini (haber kipleri) veya bir dilek, istek, şart, gereklilik gibi anlamlar taşıdığını (dilek kipleri) gösterir. Kişi ise eylemi kimin yaptığını (ben, sen, o, biz, siz, onlar) belirtir.

Şimdi adım adım her bir cümleyi inceleyelim ve tablomuzu dolduralım:

1. Meryem’in dayısı aba altından sopa göstermiş.

• Bu cümlede fiilimiz “göstermiş”.
• Adım 1: Kipi bulalım. Fiil kökü “göster-” ve üzerine “-miş” eki gelmiş. “-miş” eki, duyulan, öğrenilen veya sonradan fark edilen geçmiş zamanı anlatır. Yani bu bir Duyulan Geçmiş Zaman Kipi‘dir.
• Adım 2: Kişiyi bulalım. Kim göstermiş? “Meryem’in dayısı” göstermiş. Meryem’in dayısı, “o” anlamına gelir. Yani bu, 3. Tekil Kişi‘dir.

Tabloda işaretlenecek yerler: Duyulan Geçmiş Zaman Kipi ve 3. Tekil Kişi.

2. Kendimi hep başkalarından sorumlu hissettim.

• Bu cümlede fiilimiz “hissettim”.
• Adım 1: Kipi bulalım. Fiil kökü “hisset-” ve üzerine “-ti” eki gelmiş. “-ti” eki, eylemin bizzat yaşandığı, görüldüğü geçmiş zamanı anlatır. Yani bu bir Görülen Geçmiş Zaman Kipi‘dir.
• Adım 2: Kişiyi bulalım. Kim hissetti? “Ben” hissettim. Yani bu, 1. Tekil Kişi‘dir.

Tabloda işaretlenecek yerler: Görülen Geçmiş Zaman Kipi ve 1. Tekil Kişi.

3. Yeniliği kabullenmiş görünüyorlar.

• Bu cümlede fiilimiz “görünüyorlar”.
• Adım 1: Kipi bulalım. Fiil kökü “görün-” ve üzerine “-yor” eki gelmiş. “-yor” eki, eylemin şu anda devam ettiğini gösterir. Yani bu bir Şimdiki Zaman Kipi‘dir.
• Adım 2: Kişiyi bulalım. Kim görünüyor? “Onlar” görünüyorlar. Yani bu, 3. Çoğul Kişi‘dir.

Tabloda işaretlenecek yerler: Şimdiki Zaman Kipi ve 3. Çoğul Kişi.

4. Sevdiklerimizin kıymetini yokluklarında anlarız.

• Bu cümlede fiilimiz “anlarız”.
• Adım 1: Kipi bulalım. Fiil kökü “anla-” ve üzerine “-rız” eki gelmiş. “-rız” eki, eylemin her zaman yapıldığını veya genel bir gerçeği ifade eder. Yani bu bir Geniş Zaman Kipi‘dir.
• Adım 2: Kişiyi bulalım. Kim anlar? “Biz” anlarız. Yani bu, 1. Çoğul Kişi‘dir.

Tabloda işaretlenecek yerler: Geniş Zaman Kipi ve 1. Çoğul Kişi.

5. Çalıştığın konuyu sınırlandır.

• Bu cümlede fiilimiz “sınırlandır”.
• Adım 1: Kipi bulalım. Bu fiil, bir kişiye doğrudan bir şey yapmasını emrediyor. “Sınırlandır!” dediğimizde, herhangi bir zaman eki (-yor, -di, -miş vb.) almadığını görürüz. Bu, Emir Kipi‘dir.
• Adım 2: Kişiyi bulalım. Kime emrediliyor? “Sen” sınırlandır. Yani bu, 2. Tekil Kişi‘dir.

Tabloda işaretlenecek yerler: Emir Kipi ve 2. Tekil Kişi.

6. Yaşadığımız yeri güzelleştirelim.

• Bu cümlede fiilimiz “güzelleştirelim”.
• Adım 1: Kipi bulalım. Fiil kökü “güzelleştir-” ve üzerine “-elim” eki gelmiş. “-elim” eki, bir isteği, dileği veya öneriyi ifade eder. Yani bu bir İstek Kipi‘dir.
• Adım 2: Kişiyi bulalım. Kim güzelleştirsin? “Biz” güzelleştirelim. Yani bu, 1. Çoğul Kişi‘dir.

Tabloda işaretlenecek yerler: İstek Kipi ve 1. Çoğul Kişi.

7. Onları sıkmamak için bahçeyi terk etseniz.

• Bu cümlede fiilimiz “etseniz”.
• Adım 1: Kipi bulalım. Fiil kökü “et-” ve üzerine “-seniz” eki gelmiş. “-se” eki, bir şartı veya koşulu ifade eder. Yani bu bir Şart Kipi‘dir.
• Adım 2: Kişiyi bulalım. Kim terk etse? “Siz” etseniz. Yani bu, 2. Çoğul Kişi‘dir.

Tabloda işaretlenecek yerler: Şart Kipi ve 2. Çoğul Kişi.

8. Ege’de kuş uçmaz, kervan geçmez bir beldede çalışmalısın.

• Bu cümlede asıl fiilimiz “çalışmalısın”. (“Uçmaz” ve “geçmez” fiilleri de var ama cümlenin ana yargısı ve senden beklenen eylem “çalışmalısın” fiilindedir.)
• Adım 1: Kipi bulalım. Fiil kökü “çalış-” ve üzerine “-malı” eki gelmiş. “-malı” eki, bir gerekliliği veya zorunluluğu ifade eder. Yani bu bir Gereklilik Kipi‘dir.
• Adım 2: Kişiyi bulalım. Kim çalışmalı? “Sen” çalışmalısın. Yani bu, 2. Tekil Kişi‘dir.

Tabloda işaretlenecek yerler: Gereklilik Kipi ve 2. Tekil Kişi.

Şimdi tüm bu analizlerimizi bir araya getirerek, tablomuzu dolduralım. Tablodaki boşluklara, bulduğumuz kip ve kişi için ‘✓’ işareti koyacağız.

Sonuç:

Harika bir iş çıkardınız! Fiillerin kip ve kişi eklerini bulmak, Türkçe dilbilgisinin temel taşlarından biridir ve bu konuda ustalaşmak, cümleleri daha iyi anlamanıza ve doğru kurmanıza yardımcı olacaktır. Takıldığınız yerlerde tekrar gözden geçirmeyi unutmayın. Gelecek derslerde görüşmek üzere!