Sevgili öğrencim, merhaba! Şimdi seninle bu soruları tek tek, tane tane inceleyelim ve doğru cevapları birlikte bulalım. Sakın çekinme, anlamadığın yer olursa tekrar sorabilirsin. Hadi başlayalım!
7. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde zarf, farklı türde bir kelimeyi nitelemektedir?
Bu soruda bizden istenen, zarfın (yani belirtecin) bir fiili, bir fiilimsiyi, bir sıfatı ya da başka bir zarfı değil de, bu saydıklarımızdan farklı bir kelime türünü nitelediği seçeneği bulmak. Genelde zarflar fiilleri niteler ama bazen fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları da niteleyebilirler. Seçenekleri tek tek inceleyelim:
a) Okula neden geç kaldın?
Burada “geç” kelimesi “kaldın” (fiil) kelimesini niteliyor. “Ne zaman kaldın?” ya da “Nasıl kaldın?” sorularına cevap veriyor. Yani bir fiili nitelemiş.
b) Tabağını hızlıca bitirip yola koyul.
Burada “hızlıca” kelimesi “bitirip” kelimesini niteliyor. “Bitirip” kelimesi “-ip” eki aldığı için bir zarf-fiildir. Zarf-fiiller de fiilimsilerin bir türüdür. Yani burada zarf, bir fiilimsiyi nitelemiş oluyor. Fiillerden farklı bir kelime türü fiilimsilerdir.
c) Çocuk, dedesine çok benziyor.
Burada “çok” kelimesi “benziyor” (fiil) kelimesini niteliyor. “Ne kadar benziyor?” sorusuna cevap veriyor. Miktar zarfı olarak bir fiili nitelemiş.
d) Selamına dostça karşılık verdi.
Burada “dostça” kelimesi “karşılık verdi” (birleşik fiil) kelimesini niteliyor. “Nasıl karşılık verdi?” sorusuna cevap veriyor. Yani bir fiili nitelemiş.
Gördüğün gibi, a, c ve d seçeneklerinde zarf bir fiili nitelemişken, b seçeneğinde zarf bir fiilimsiyi nitelemiş. Fiilimsiler, fiillerden farklı bir kelime türü olarak kabul edilir. Bu yüzden doğru cevabımız b seçeneği oluyor.
Sonuç: b) Tabağını hızlıca bitirip yola koyul.
8. Şiirle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
Şimdi bu şiiri okuyalım ve içindeki zarfları bulmaya çalışalım. Unutma, zarflar fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları niteleyen kelimelerdir.
“Benim bir kuşum var,
Ben yiyince yiyor,
Yemeyince yemiyor.
Ninem dedi ki
Kuşlar da böyle sever
Onu seven çocukları.”Selami Şimşek
Kuş Orucu
Hadi zarfları bulalım:
- “Ben yiyince yiyor,” -> “yiyince” kelimesi “yiyor” fiilini zaman yönünden niteliyor. (“Ne zaman yiyor?” -> yiyince) Bu bir zaman zarfı.
- “Yemeyince yemiyor.” -> “yemeyince” kelimesi “yemiyor” fiilini zaman yönünden niteliyor. (“Ne zaman yemiyor?” -> yemeyince) Bu da bir zaman zarfı.
- “Kuşlar da böyle sever” -> “böyle” kelimesi “sever” fiilini durum yönünden niteliyor. (“Nasıl sever?” -> böyle) Bu bir durum zarfı.
Şiirde toplam 3 adet zarf bulduk: “yiyince”, “yemeyince” ve “böyle”. Bu zarflardan ikisi zaman zarfı, biri ise durum zarfıdır.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
a) Şiirde üç adet zarf vardır.
Evet, biz de 3 adet zarf bulduk. Bu bilgi doğru.
b) Şiirde dört adet zarf vardır.
Hayır, biz 3 adet zarf bulduk. Bu bilgi yanlış.
c) Zarflardan iki tanesi zaman zarfıdır.
Evet, “yiyince” ve “yemeyince” zaman zarfıdır. Bu bilgi doğru.
d) Şiirde durum zarfı vardır.
Evet, “böyle” kelimesi bir durum zarfıdır. Bu bilgi doğru.
Soru bizden yanlış olanı bulmamızı istediği için, cevabımız b seçeneği oluyor.
Sonuç: b) Şiirde dört adet zarf vardır.
9. Şiirle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
Yine bir şiirimiz var. Önce şiiri dikkatlice okuyalım, sonra seçenekleri tek tek değerlendirelim.
“İnanmayacaksınız ama
Kafesteki papağan,
Bana gülümsedi bu sabah…
Ve göz kırptı yem verirken
Akvaryumdaki Japon balıkları.”İsmail Güçtaş
Ekmek Elden Su Gölden
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
a) İki yerde teşhis sanatına başvurulmuştur.
Teşhis sanatı, yani kişileştirme, insan dışındaki varlıklara insana ait özellikler vermektir. Şiirde bakalım var mı:
Adım 1: “Kafesteki papağan, Bana gülümsedi bu sabah…”
Gülümsemek insana özgü bir davranıştır. Papağanın gülümsemesi kişileştirmedir. (Birinci teşhis)Adım 2: “Ve göz kırptı yem verirken Akvaryumdaki Japon balıkları.”
Göz kırpmak da insana özgü bir davranıştır. Balıkların göz kırpması kişileştirmedir. (İkinci teşhis)Evet, şiirde iki yerde teşhis sanatı kullanılmış. Bu bilgi doğru.
b) Şiirde üç adet zarf bulunmaktadır.
Hadi şiirdeki zarfları bulalım:
Adım 1: “Bana gülümsedi bu sabah…”
“Ne zaman gülümsedi?” diye sorduğumuzda “bu sabah” cevabını alırız. Bu bir zaman zarfıdır.Adım 2: “Ve göz kırptı yem verirken“
“Ne zaman göz kırptı?” diye sorduğumuzda “yem verirken” cevabını alırız. “-ken” ekiyle türeyen bu kelime de bir zaman zarfıdır (zarf-fiil).Şiirde sadece 2 adet zarf bulunmaktadır. Bu seçenek “üç adet zarf” dediği için yanlış bir ifadedir.
c) Zarfların tamamı zaman zarfıdır.
Bulduğumuz zarflar (“bu sabah” ve “yem verirken”) ikisi de zaman zarfıdır. Bu bilgi doğru.
d) Zarfların hepsi çekimli fiilleri nitelemektedir.
Adım 1: “bu sabah” zarfı “gülümsedi” (çekimli fiil) fiilini nitelemiştir.
Adım 2: “yem verirken” zarfı “göz kırptı” (çekimli fiil) fiilini nitelemiştir.
Evet, her iki zarf da çekimli fiilleri nitelemiştir. Bu bilgi doğru.
Soru bizden “söylenemez” olanı bulmamızı istediği için, cevabımız b seçeneği oluyor, çünkü şiirde 2 zarf var, 3 değil.
Sonuç: b) Şiirde üç adet zarf bulunmaktadır.
10. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde “uzun” sözcüğü zarf görevinde kullanılmıştır?
Hatırlayalım, “zarf” bir fiili, bir fiilimsiyi, bir sıfatı veya başka bir zarfı niteleyen kelimedir. Eğer bir ismi niteliyorsa, o zaman “sıfat” olur. “Uzun” kelimesinin hangi cümlede zarf olduğunu bulalım.
a) Uzun ince bir yoldayım / Gidiyorum gündüz gece.
Burada “uzun” kelimesi “yol” (isim) kelimesini niteliyor. “Nasıl yol?” sorusuna “uzun yol” cevabını veririz. Yani burada “uzun” bir sıfattır.
b) Uzun zaman önce bir çay içmiştik.
Burada “uzun” kelimesi “zaman” (isim) kelimesini niteliyor. “Nasıl zaman?” sorusuna “uzun zaman” cevabını veririz. Yani burada “uzun” bir sıfattır.
c) Uzun düşünüp kısa konuşan biriydi.
Burada “uzun” kelimesi “düşünüp” kelimesini niteliyor. “Düşünüp” kelimesi “-ip” eki aldığı için bir zarf-fiildir (fiilimsi). “Nasıl düşünüp?” sorusuna “uzun düşünüp” cevabını alırız. Bir fiilimsiyi nitelediği için “uzun” kelimesi burada zarf görevindedir.
d) Uzun lafın kısası okura faydalı bir yazardı.
Burada “uzun” kelimesi “laf” (isim) kelimesini niteliyor. “Nasıl laf?” sorusuna “uzun laf” cevabını veririz. Yani burada “uzun” bir sıfattır.
Seçenekleri incelediğimizde, c seçeneğinde “uzun” kelimesi bir fiilimsiyi niteleyerek zarf görevi üstlenmiştir. Diğer seçeneklerde ise isimleri nitelediği için sıfat görevindedir.
Sonuç: c) Uzun düşünüp kısa konuşan biriydi.