Merhaba sevgili öğrencim, 7. sınıf Türkçe dersinde fiillerin anlam özelliklerini inceleyeceğiz. Görseldeki etkinliği adım adım, senin anlayacağın bir dille birlikte çözelim. Hazır mısın?
7. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde koyu punto ile belirginleştirilen fiillerin anlam özelliklerini örnekteki gibi yazınız.
Eylülün gelmesiyle havalar soğudu. → “soğudu” fiili oluş fiilidir. Çünkü fiil, öznenin iradesi dışında, kendiliğinden gerçekleşmiştir.
Şimdi sıra bizde, diğer cümlelerdeki koyu yazılmış fiilleri inceleyelim:
Cebinden bir avuç leblebi çıkarıp torununa verdi. →
Adım 1: Fiili bulalım.
Bu cümlede koyu yazılan fiil “verdi”.
Adım 2: Özneyi ve nesneyi düşünelim.
Kim verdi? “O” (gizli özne) verdi. Neyi verdi? “Bir avuç leblebiyi” verdi. Gördüğün gibi, fiil bir nesne alabiliyor.
Adım 3: Fiilin nasıl gerçekleştiğini düşünelim.
Bir şeyi vermek, kişinin kendi isteğiyle, bilerek yaptığı bir eylemdir, değil mi? Yani “O” kişi, leblebiyi kendi iradesiyle torununa vermiş.
Sonuç:
Bu nedenle “verdi” fiili, kılış fiilidir. Çünkü öznenin isteğiyle gerçekleşen, bir nesneyi etkileyen bir eylemi anlatıyor.
Teyzem bu konudan daha önce bahsetmişti. →
Adım 1: Fiili bulalım.
Koyu yazılan fiil “bahsetmişti”.
Adım 2: Özneyi ve nesneyi düşünelim.
Kim bahsetmişti? “Teyzem” bahsetmişti. Neyi bahsetmişti? Kimi bahsetmişti? Bu sorulara doğrudan bir cevap alamıyoruz. Yani fiil, bir nesne almıyor.
Adım 3: Fiilin nasıl gerçekleştiğini düşünelim.
Teyzenin bahsetmesi, onun kendi isteğiyle, bilerek yaptığı bir eylemdir. Bir durumu, bir olayı anlatıyor.
Sonuç:
Bu nedenle “bahsetmişti” fiili, durum fiilidir. Çünkü öznenin isteğiyle gerçekleşen, ancak bir nesneyi doğrudan etkilemeyen bir durumu anlatıyor.
Dolaptaki yoğurt ekşimiş. →
Adım 1: Fiili bulalım.
Bu cümlede koyu yazılan fiil “ekşimiş”.
Adım 2: Özneyi ve nesneyi düşünelim.
Ne ekşimiş? “Dolaptaki yoğurt” ekşimiş. Neyi ekşimiş? Kimi ekşimiş? Cevap yok, yani nesne almıyor.
Adım 3: Fiilin nasıl gerçekleştiğini düşünelim.
Yoğurt, kendi kendine, zamanla ekşir, değil mi? Yoğurdun “ekşime” eylemini kendi isteğiyle yaptığı söylenemez. Bu, öznenin iradesi dışında gerçekleşen bir değişiklik, bir oluşumdur.
Sonuç:
Bu nedenle “ekşimiş” fiili, oluş fiilidir. Çünkü öznenin iradesi dışında, kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi anlatıyor.
Anneannem beş dakika boyunca güldü. →
Adım 1: Fiili bulalım.
Koyu yazılan fiil “güldü”.
Adım 2: Özneyi ve nesneyi düşünelim.
Kim güldü? “Anneannem” güldü. Neyi güldü? Kimi güldü? Bu sorulara cevap alamıyoruz. Yani fiil bir nesne almıyor.
Adım 3: Fiilin nasıl gerçekleştiğini düşünelim.
Anneannenin gülmesi, onun kendi isteğiyle, bilerek yaptığı bir eylemdir. Bir durumu ifade ediyor.
Sonuç:
Bu nedenle “güldü” fiili, durum fiilidir. Çünkü öznenin isteğiyle gerçekleşen, ancak bir nesneyi doğrudan etkilemeyen bir durumu anlatıyor.
Bu günlüğü ileride sen okuyasın diye yazıyorum. →
Adım 1: Fiili bulalım.
Bu cümlede koyu yazılan fiil “yazıyorum”.
Adım 2: Özneyi ve nesneyi düşünelim.
Kim yazıyor? “Ben” (gizli özne) yazıyorum. Neyi yazıyorum? “Bu günlüğü” yazıyorum. Gördüğün gibi, fiil bir nesne alabiliyor.
Adım 3: Fiilin nasıl gerçekleştiğini düşünelim.
Yazmak, kişinin kendi isteğiyle, bilerek yaptığı bir eylemdir. Yani “ben” bu günlüğü kendi irademle yazıyorum.
Sonuç:
Bu nedenle “yazıyorum” fiili, kılış fiilidir. Çünkü öznenin isteğiyle gerçekleşen, bir nesneyi etkileyen bir eylemi anlatıyor.
Çimlere uzanıp bulutların hangi şekle büründüklerini izlerdik. →
Adım 1: Fiili bulalım.
Koyu yazılan fiil “izlerdik”.
Adım 2: Özneyi ve nesneyi düşünelim.
Kim izlerdi? “Biz” (gizli özne) izlerdik. Neyi izlerdik? “Bulutların hangi şekle büründüklerini” izlerdik. Gördüğün gibi, fiil bir nesne alabiliyor.
Adım 3: Fiilin nasıl gerçekleştiğini düşünelim.
İzlemek, kişinin kendi isteğiyle, bilerek yaptığı bir eylemdir. Yani “biz” bulutları kendi irademizle izlerdik.
Sonuç:
Bu nedenle “izlerdik” fiili, kılış fiilidir. Çünkü öznenin isteğiyle gerçekleşen, bir nesneyi etkileyen bir eylemi anlatıyor.
Umarım fiillerin anlam özelliklerini şimdi daha iyi anlamışsındır. Kılış fiilleri bir nesneyi etkilerken, durum fiilleri öznenin halini anlatır, oluş fiilleri ise öznenin iradesi dışında gerçekleşen değişimleri gösterir.
Gelecek Derse Hazırlık
“Jenerik, efekt, 3D tekniği, 2D tekniği, Cut Out (kat aut) tekniği, storyboard (şitoribord), sinopsis” kelimelerinin çizgi film tasarımında ne anlamlara geldiğini araştırınız. Bu kelimelerin yerine Türkçe hangi kelimelerin kullanılabileceğini düşününüz.
Sevgili öğrencim, bu kısım da senin için harika bir araştırma ve düşünme etkinliği. Bu terimler genellikle çizgi film yapımında kullanılan yabancı kökenli kelimelerdir. Gelecek ders için bunları araştırman ve Türkçe karşılıklarını düşünmen hem kelime dağarcığını geliştirecek hem de konuyu daha iyi anlamana yardımcı olacak. Mesela “efekt” yerine “etki”, “sinopsis” yerine “özet” veya “konu özeti” diyebilir miyiz gibi sorularla başlayabilirsin. Hadi bakalım, kolay gelsin!