Merhaba sevgili öğrencim! Türkçe dersimizdeki zarflar konusunu pekiştirmek için harika sorularla karşı karşıyayız. Hiç merak etme, bu soruları adım adım, tane tane açıklayarak çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
9. Hangi cümlelerde durum zarfı yer almaktadır?
Sevgili öğrencim, durum zarfları eylemin nasıl yapıldığını, fiile ya da fiilimsiye sorduğumuz “nasıl?” sorusuna cevap vererek bize anlatır. Hadi cümlelere bakalım:
1. Eğri oturalım, doğru konuşalım.
Burada “oturalım” fiiline “nasıl oturalım?” diye sorunca cevabı “eğri” oluyor. “Konuşalım” fiiline “nasıl konuşalım?” diye sorunca cevabı “doğru” oluyor. İşte “eğri” ve “doğru” kelimeleri birer durum zarfıdır. Yani 1. cümlede durum zarfı var.
3. Ömer, en yakın arkadaşımdır.
Burada “arkadaş” isim, “yakın” ise bu ismi niteleyen bir sıfattır. “En” kelimesi de “yakın” sıfatını miktar yönünden belirtiyor. Yani burada durum zarfı yok.
4. Dolmuş çok hızlı gidiyordu.
“Gidiyordu” fiiline “nasıl gidiyordu?” diye sorunca cevabı “hızlı” oluyor. “Hızlı” kelimesi bir durum zarfıdır. “Çok” kelimesi ise “hızlı” zarfını miktar yönünden belirtiyor, o bir miktar zarfı. Yani 4. cümlede durum zarfı var.
5. Telaşla yukarı çıktı.
“Çıktı” fiiline “nasıl çıktı?” diye sorunca cevabı “telaşla” oluyor. “Telaşla” kelimesi bir durum zarfıdır. Yani 5. cümlede durum zarfı var.
8. Akşamları çok yeme.
Burada “yeme” fiiline “nasıl yeme?” diye sorduğumuzda bir cevap alamıyoruz. “Çok” kelimesi “yeme” fiilini miktar yönünden belirtiyor, o bir miktar zarfı. Yani 8. cümlede durum zarfı yok.
Bu durumda durum zarfı olan cümleler 1, 4 ve 5 numaralı cümlelerdir. Şıklara baktığımızda bu seçeneği B şıkkında görüyoruz.
Sonuç: B) 1, 4 ve 5
10. Hangi cümlelerde miktar (azlık-çokluk) zarfı yer almaktadır?
Miktar zarfları, fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları “ne kadar?” sorusuna cevap vererek miktar yönünden belirtirler. Şimdi cümlelere bakalım:
2. Ne kadar bekleyeceğiz burada?
Burada “bekleyeceğiz” fiiline “ne kadar bekleyeceğiz?” diye sorduğumuzda “ne kadar” kelimesi bize cevabı soruyor. Bu, hem bir soru zarfı hem de miktar bildiren bir sorudur. Yani 2. cümlede miktar zarfı var.
4. Dolmuş çok hızlı gidiyordu.
“Hızlı” kelimesinin bir durum zarfı olduğunu az önceki soruda bulmuştuk. “Hızlı” zarfına “ne kadar hızlı?” diye sorduğumuzda cevabı “çok” oluyor. İşte “çok” kelimesi bir miktar zarfıdır. Yani 4. cümlede miktar zarfı var.
8. Akşamları çok yeme.
“Yeme” fiiline “ne kadar yeme?” diye sorduğumuzda cevabı “çok” oluyor. “Çok” kelimesi bir miktar zarfıdır. Yani 8. cümlede miktar zarfı var.
10. Sınıfta en çok çalışan Selim’di.
Burada “çalışan” kelimesi bir fiilimsidir (sıfat-fiil). “Çalışan” fiilimsisine “ne kadar çalışan?” diye sorduğumuzda cevabı “çok” oluyor. “Çok” kelimesi bir miktar zarfıdır. Hatta “çok” zarfına “ne kadar çok?” diye sorduğumuzda cevabı “en” oluyor. “En” de bir miktar zarfıdır. Yani 10. cümlede miktar zarfı var.
Bu durumda miktar zarfı olan cümleler 2, 4, 8 ve 10 numaralı cümlelerdir. Şıklara baktığımızda bu seçeneği A şıkkında görüyoruz.
Sonuç: A) 2, 4, 8 ve 10
11. Hangi cümlede yer-yön ya da soru zarfı almamaktadır?
Bu soruda dikkat etmemiz gereken şey, zarfın olmaması isteniyor. Yer-yön zarfları “nereye?” sorusuna cevap verir ve ek almazlar (içeri, dışarı, yukarı, aşağı gibi). Soru zarfları ise eylemi soru yoluyla belirten kelimelerdir (nasıl, ne zaman, neden, ne kadar gibi). Hadi cümleleri inceleyelim:
2. Ne kadar bekleyeceğiz burada?
Burada “ne kadar” kelimesi bir soru zarfıdır. Bu cümlede soru zarfı olduğu için aradığımız cevap bu değil.
5. Telaşla yukarı çıktı.
“Çıktı” fiiline “nereye çıktı?” diye sorduğumuzda cevabı “yukarı” oluyor. “Yukarı” kelimesi ek almadığı için bir yer-yön zarfıdır. Bu cümlede yer-yön zarfı olduğu için aradığımız cevap bu değil.
6. Dün gece rahatsızlandı.
“Rahatsızlandı” fiiline “nereye?” veya “nasıl?”, “ne zaman?” gibi sorular sorduğumuzda, “dün gece” zaman zarfı cevabını alıyoruz. Ama bizden yer-yön ya da soru zarfı olmamasını istiyor. Bu cümlede ne yer-yön zarfı ne de soru zarfı var. Demek ki aradığımız cümle bu olabilir.
9. Dışarı çıkıp hava aldı.
“Çıkıp” fiilimsisine “nereye çıkıp?” diye sorduğumuzda cevabı “dışarı” oluyor. “Dışarı” kelimesi ek almadığı için bir yer-yön zarfıdır. Bu cümlede yer-yön zarfı olduğu için aradığımız cevap bu değil.
Yer-yön ya da soru zarfı almayan cümle 6 numaralı cümledir.
Sonuç: C) 6.
12. Hangi cümlelerde zarf, kendisi gibi bir zarfı nitelemektedir?
Bu soruda bizden istenen, bir zarfın başka bir zarfı etkilemesidir. Genellikle miktar zarfları, başka zarfları miktar yönünden etkileyebilirler. Hadi inceleyelim:
3. Ömer, en yakın arkadaşımdır.
Burada “yakın” kelimesi “arkadaş” ismini niteleyen bir sıfattır. “En” kelimesi ise “yakın” sıfatını miktar yönünden nitelemiştir. Yani burada bir zarf (en), bir sıfatı (yakın) nitelemiştir, bir zarfı değil.
4. Dolmuş çok hızlı gidiyordu.
“Hızlı” kelimesinin bir durum zarfı olduğunu biliyoruz (nasıl gidiyordu? hızlı). “Çok” kelimesi ise “hızlı” zarfını “ne kadar hızlı?” diye sorduğumuzda miktar yönünden belirtiyor. Yani “çok” zarfı, “hızlı” zarfını nitelemiştir. İşte burada bir zarf, başka bir zarfı nitelemiş.
8. Akşamları çok yeme.
Burada “çok” kelimesi “yeme” fiilini miktar yönünden nitelemiştir. Yani zarf, fiili nitelemiş, başka bir zarfı değil.
10. Sınıfta en çok çalışan Selim’di.
“Çalışan” kelimesi bir fiilimsidir. “Çok” kelimesi “çalışan” fiilimsisini miktar yönünden nitelemiştir. Peki “en” kelimesi neyi nitelemiştir? “Ne kadar çok?” diye sorduğumuzda cevabı “en” oluyor. Yani “en” zarfı, “çok” zarfını nitelemiştir. İşte burada da bir zarf, başka bir zarfı nitelemiş.
Bu durumda zarfın, kendisi gibi bir zarfı nitelediği cümleler 4 ve 10 numaralı cümlelerdir. Şıklara baktığımızda bu seçeneği B şıkkında görüyoruz.
Sonuç: B) 4 ve 10
13. Hangi cümlede zarf, bir sıfatı nitelemektedir?
Bu soruda bizden istenen, bir zarfın bir sıfatı miktar yönünden etkilemesidir. Genellikle miktar zarfları, sıfatları bu şekilde etkilerler. Haydi cümlelere göz atalım:
3. Ömer, en yakın arkadaşımdır.
“Arkadaş” isimdir. “Nasıl arkadaş?” diye sorduğumuzda “yakın” cevabını alırız. Yani “yakın” kelimesi bir sıfattır. Peki “yakın” sıfatını ne etkilemiş? “Ne kadar yakın?” diye sorduğumuzda cevabı “en” oluyor. “En” kelimesi bir miktar zarfıdır ve “yakın” sıfatını nitelemiştir. İşte bu aradığımız durum!
4. Dolmuş çok hızlı gidiyordu.
Burada “çok” zarfı, “hızlı” zarfını nitelemişti. Yani zarf, zarfı nitelemiş, sıfatı değil.
5. Telaşla yukarı çıktı.
Bu cümlede zarf (telaşla), fiili (çıktı) nitelemiş. Başka bir zarf (yukarı) da fiili nitelemiş. Sıfat yok.
6. Dün gece rahatsızlandı.
Bu cümlede sadece zaman zarfı (dün gece) fiili (rahatsızlandı) nitelemiş. Sıfat yok.
Bu durumda zarfın bir sıfatı nitelediği cümle 3 numaralı cümledir. Şıklara baktığımızda bu seçeneği A şıkkında görüyoruz.
Sonuç: A) 3.
14. Hangi cümlede zaman zarfı yer almaktadır?
Zaman zarfları, fiile veya fiilimsiye sorduğumuz “ne zaman?” sorusuna cevap vererek eylemin ne zaman yapıldığını bize anlatır. Hadi cümleleri inceleyelim:
4. Dolmuş çok hızlı gidiyordu.
“Gidiyordu” fiiline “ne zaman gidiyordu?” diye sorduğumuzda bir cevap alamıyoruz. Burada durum zarfı ve miktar zarfı var.
5. Telaşla yukarı çıktı.
“Çıktı” fiiline “ne zaman çıktı?” diye sorduğumuzda bir cevap alamıyoruz. Burada durum zarfı ve yer-yön zarfı var.
6. Dün gece rahatsızlandı.
“Rahatsızlandı” fiiline “ne zaman rahatsızlandı?” diye sorduğumuzda cevabı “dün gece” oluyor. İşte “dün gece” kelime grubu bir zaman zarfıdır. Aradığımız cümle bu!
7. İşin ne zaman biter?
“Biter” fiiline “ne zaman biter?” diye sorduğumuzda “ne zaman” kelimesi bize cevabı soruyor. Bu bir soru zarfıdır ve zamanı sorar. Ama şıklarda 7 numaralı cümle yok, bizden doğrudan zaman zarfı olan bir cümle isteniyor.
Bu durumda zaman zarfı yer alan cümle 6 numaralı cümledir. Şıklara baktığımızda bu seçeneği C şıkkında görüyoruz.
Sonuç: C) 6.