Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Milli Kültürümüz temasındaki bu güzel etkinlikleri beraber çözeceğiz. Unutma, bu tür sorularda metni çok dikkatli okumak ve anlamak çok önemli. Hazırsan, adım adım başlayalım!
1. Etkinlik
Aşağıdaki kelime ve kelime gruplarını açıklayan ifadeleri bulunuz. Açıklamaların yanında yer alan yoncayı, eşleştiği yoncanın renginde boyayınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte kelimeleri anlamlarıyla eşleştireceğiz. Metinde bu kelimelerin açıklamaları verilmiş, biz de doğru eşleştirmeleri bulacağız. Yoncaları boyama kısmını sen kendi kağıdında yapabilirsin, ben sana doğru eşleştirmeleri yazıyorum:
- İkram: Konuğu ağırlama.
- Lokman Hekim: Rivayetlere göre bir yandan hastalıkları tedavi ederken bir yandan da hikmetli sözler söyleyerek insanlara doğruyu gösteren ve Kur’an’da da adı geçen kişi.
- İftar: Oruç açma, oruç bozma; iftar yemeği.
- Hasan Can: İsfehanlı Türk musiki bestekârı ve Yavuz Sultan Selim’in yakın arkadaşı.
- Hünkâr: Osmanlılarda yalnız padişahlar için kullanılan bir unvan.
- (Üzerinde yemek de yenilebilen, yuvarlak, bakır veya pirinçten büyük tepsi. kelimesi için görselde bir yonca bulunmuyor, bu yüzden bu açıklamayı boş bırakıyoruz.)
2. Etkinlik
Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız.
Şimdi de “Bir Sıcak Çorbada Anadolu” başlıklı metni dikkatlice okuyarak soruları cevaplayalım. Unutma, cevapları sadece metindeki bilgilere göre vermeliyiz.
1. Okuduğunuz metinde çorbanın hangi faydalarından bahsedilmektedir?
Metinde çorbanın faydaları hem şairin dörtlüğünde hem de bu dörtlüğün açıklaması olan dipnotta çok güzel anlatılmış. Bakalım nelermiş bu faydalar:
Çözüm:
Metne göre çorba;
- Bedene güç verir.
- Dertlere derman olur.
- Kana kuvvet verir.
- Göze ışık (fer) verir.
- Mideye iyi gelir (batına ciladır).
- Açlık derdine çare olur (ilet-i cü’a deva).
- Akla gıda olur (mağz-ı gıdadır).
- Ağrılara iyi gelir (ağrıya dostu).
Sonuç: Çorba, metne göre vücudumuza güç veren, dertlerimize şifa olan, kanımıza kuvvet, gözümüze ışık veren, midemizi rahatlatan, açlığımızı gideren, aklımıza besin sağlayan ve ağrılarımıza iyi gelen bir yiyecektir.
2. Metinde çorbanın geçtiği edebî ürünlerden hangilerine yer verilmiştir?
Metni okurken bir yer dikkatini çekmiş olmalı. Şaire ve onun sözlerine değiniliyordu, hatırladın mı?
Çözüm:
Metinde “şair, şiirini şu dörtlükle tamamlar” ifadesi yer almaktadır. Bu ifade, çorbanın edebî bir ürün olan şiirde (dörtlük biçiminde) yer aldığını göstermektedir.
Sonuç: Metinde çorbanın geçtiği edebî ürün olarak şiire (dörtlüğe) yer verilmiştir.
3. Metinde Anadolu insanının hangi geleneklerine atıf yapılmıştır?
Metnin hemen başında Anadolu insanının nasıl bir özelliğiyle giriş yapıldığına dikkat edelim.
Çözüm:
Metnin ilk cümlesinde “Bir sıcak çorbamız içiniz,” diyerek sizi evine davet eden Anadolu insanı, geleneksel konukseverliğini önce çorbada başlatır.” ifadesi yer almaktadır.
Sonuç: Metinde Anadolu insanının geleneksel konukseverlik geleneğine atıf yapılmıştır.
4. Günümüzde kullanılan “tarhana” kelimesi hangi ifadenin biçim değiştirmesiyle oluşmuştur?
Bu soruyu cevaplamak için metni tekrar dikkatlice okuyalım. Tarhana kelimesinin kökeni hakkında bir bilgi var mı?
Çözüm:
Metnin tamamını dikkatlice okuduğumuzda, “tarhana” kelimesinin kökeni veya hangi ifadenin biçim değiştirmesiyle oluştuğu hakkında herhangi bir bilgiye yer verilmediğini görmekteyiz. Metin, genel olarak çorbanın kültürel önemini ve faydalarını anlatmaktadır.
Sonuç: Metinde bu bilgiye yer verilmemiştir.
3. Etkinlik
Okuduğunuz metinde yer alan öyküyü olayların oluş sırasına bağlı kalarak özetleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu metin aslında bir “öykü” değil, yani karakterleri ve olay örgüsü olan bir hikaye değil. Daha çok bilgilendirici bir metin. Ancak, bizden “olayların oluş sırasına bağlı kalarak özetlememiz” istendiği için, metinde anlatılan bilgileri bir sıralamaya koyarak özetleyebiliriz. Yani metnin akışını takip ederek, en önemli kısımlarını kısaca anlatacağız.
Çözüm:
Adım 1: Metni anlama
Metin, Anadolu insanının konukseverliğini ve çorbanın bu konukseverlikteki yerini anlatıyor. Çorbanın sağlık açısından faydalarından ve kültürel öneminden bahsediyor. Bir şairin çorba hakkındaki dörtlüğünü ve onun günümüz Türkçesiyle açıklamasını içeriyor.
Adım 2: Ana fikirleri belirleme ve sıralama
Metindeki bilgileri sırasıyla şu şekilde özetleyebiliriz:
Anadolu insanı, misafirlerini “Bir sıcak çorbamız içiniz,” diyerek evine davet eder ve geleneksel konukseverliğini ilk olarak çorbayla gösterir. Çorba, Anadolu sofralarının vazgeçilmez ilk ikramıdır. Bir şair, çorbanın bedene güç verdiğini ve dertlere derman olduğunu belirterek şiirini tamamlar. Bu şiirde çorbanın kana kuvvet, göze ışık, mideye ferahlık, açlık derdine çare, akla gıda olduğu; âlemin sevgilisi olduğu ve ağrılara iyi gelip zengin fakir herkesin dostu olduğu dile getirilir.
Sonuç:
Anadolu insanı, konukseverliğini misafirlerine ilk olarak sıcak bir çorba ikram ederek gösterir. Sofraların baş tacı olan çorba, bir şairin dizelerinde de belirtildiği gibi, sadece bir yiyecek olmaktan öte, bedene güç veren, dertlere derman olan bir şifa kaynağıdır. Şair, çorbayı kana kuvvet veren, göze ışık tutan, mideyi rahatlatan, açlığı gideren, akla gıda sağlayan, ağrılara iyi gelen, âlemin sevgilisi ve herkesin dostu olarak anlatır.
Umarım bu açıklamalar senin için anlaşılır olmuştur sevgili öğrencim. Metinleri doğru anlamak ve soruları buna göre cevaplamak çok önemli. Tebrik ederim!