Merhaba sevgili öğrencim, ben Türkçe öğretmeniniz. Görseldeki soruları adım adım, senin anlayabileceğin şekilde açıklayarak çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
3. Etkinlik
Aşağıdaki sorulardan, okuduğunuz şiire yöneltilebilecek olanların yanına 
işareti koyunuz.
- En üstün sevgi, hangi sevgidir?
- Bilgiyi paylaşmak kişiyi yüceltir mi?
- Bilgi insanoğluna neler kazandırır?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soruyu tam olarak çözebilmemiz için bize bir şiir verilmesi gerekiyordu. Çünkü soruda “okuduğunuz şiire yöneltilebilecek olanlar” denmiş. Ancak görselde bu şiir bulunmuyor. Şiir olmadan, hangi sorunun şiirle ilgili olup olmadığını bilemeyiz. Bu yüzden, bu sorunun cevabını şu an için veremiyoruz.
Ama ben yine de sana bu tip sorularda nasıl düşünmen gerektiğini anlatayım:
Adım 1: Öncelikle şiiri dikkatlice okumalı ve ana fikrini, temasını anlamalısın.
Adım 2: Sonra verilen soruları tek tek incelemelisin.
Adım 3: Her bir sorunun, şiirde bahsedilen bir konuyla, bir duyguyla ya da bir düşünceyle ilişkili olup olmadığına bakmalısın. Eğer şiirde “sevgi”den bahsediliyorsa, “En üstün sevgi, hangi sevgidir?” sorusu o şiire yöneltilebilir demektir. Eğer şiirde “bilgi”nin veya “paylaşma”nın öneminden bahsediliyorsa, diğer sorular da şiirle ilgili olabilir.
Şiir olsaydı, bu adımları izleyerek doğru cevapları bulabilirdik.
4. Etkinlik
“Çeşmelerden bardağın doldurmadan kor isen
Kırk yıl orda dursa kendi dolası değil”
Yunus EMRE
Yukarıdaki iki dizeyi okuduğunuz metinde geçen “Her ülkeye emekle, çalışmakla erilir. / Bahtiyarlık istersen ömür sür didinerek.” dizeleri ile içerik yönünden karşılaştırınız.
Çözüm:
Bu etkinlikte bizden, Yunus Emre’nin dizeleri ile başka bir metinden alınan dizeleri “içerik yönünden” yani anlam ve mesaj bakımından karşılaştırmamız isteniyor. Hadi birlikte inceleyelim:
Adım 1: İlk olarak Yunus Emre’nin dizelerini anlamaya çalışalım:
“Çeşmelerden bardağın doldurmadan kor isen
Kırk yıl orda dursa kendi dolası değil”
Yunus Emre burada bize ne anlatmak istiyor? Diyor ki, eğer bir bardağı çeşmenin altına koyar ama doldurmak için hiçbir çaba göstermezsen, o bardak orada kırk yıl da dursa kendiliğinden dolmaz. Bu dizeler bize, bir şeyi elde etmek için emek harcamamız, çaba göstermemiz gerektiğini anlatıyor. Hiçbir şeyin kendiliğinden olmadığını, bizim harekete geçmemiz gerektiğini vurguluyor.
Adım 2: Şimdi de diğer metinden alınan dizeleri inceleyelim:
“Her ülkeye emekle, çalışmakla erilir. / Bahtiyarlık istersen ömür sür didinerek.”
Bu dizeler ise daha açık bir şekilde şunu ifade ediyor: Her başarıya (ülkeye erişmek, yani amaçlara ulaşmak gibi düşünebiliriz) ancak emek ve çalışmayla ulaşılır. Eğer mutlu olmak (bahtiyarlık) istiyorsan, hayatın boyunca çok çalışmalısın, didinmelisin.
Adım 3: İki dize grubunu içerik yönünden karşılaştıralım:
Gördüğün gibi, her iki dize grubu da aslında aynı ana fikri, aynı mesajı taşıyor. İkisi de bize hayatımızda başarılı olmak, bir şeylere ulaşmak veya mutlu olmak için çaba harcamanın, emek vermenin ve çalışmanın vazgeçilmez olduğunu söylüyor. Yunus Emre bunu bir benzetme (bardak ve çeşme) ile anlatırken, diğer dizeler daha doğrudan bir ifade kullanıyor. Her ikisi de tembelliğin veya bekleyişin bir sonuca ulaştırmayacağını, aksine aktif bir şekilde çalışmanın önemini vurguluyor.
Sonuç:
Her iki dize grubu da çalışmanın, emeğin ve çabanın önemini vurgulamaktadır. Bir şeylere ulaşmak için harekete geçmek gerektiğini, hiçbir şeyin kendiliğinden elde edilemeyeceğini anlatmaktadırlar.
5. Etkinlik
Bir ağaç altındasın, her dalı binbir çiçek,
Gün gelip bu çiçekler sana yemiş verecek.
En yüksek dallarında, bunların olgunları;
Gözünü onlara dik, alçaklarından el çek.
Yavrum, bunun çaresi okuyup öğrenmektir,
Yoksa boşa gider çektiğin bunca emek!
Yukarıdaki dizelerde yer alan çekimli fiilleri yuvarlak içine alınız.
Örnekte olduğu gibi fiillerin çekimlendiği kip ve kişiyi belirtiniz.
…dik… -> dilek kipi, emir kipi -> 2. tekil kişi
Çözüm:
Harika bir etkinlik! Bu etkinlikte bizden şiirdeki “çekimli fiilleri” bulmamız ve onların hangi kipte (zaman veya dilek) ve hangi kişiye göre (ben, sen, o, biz, siz, onlar) çekimlendiğini belirtmemiz isteniyor. Hatırlarsan, çekimli fiiller bir işi, oluşu, hareketi veya durumu zamana ve kişiye bağlayan kelimelerdi.
Adım 1: Şiiri dikkatlice okuyalım ve fiil olabilecek kelimeleri belirleyelim.
Adım 2: Bulduğumuz fiillerin kipini ve kişisini örnekteki gibi yazalım. Örnekte “dik” fiili için “dilek kipi, emir kipi -> 2. tekil kişi” denmiş. “Dik” fiili emir kipi ile çekimlenmiştir ve ikinci tekil kişi (sen) içindir. “Dilek kipi” ifadesi genel bir başlık olarak kullanılmış, doğru kip “emir kipi”dir.
Şimdi fiilleri bulalım ve inceleyelim:
verecek
Açıklama: “Vermek” fiilinden geliyor. “-ecek” eki gelecek zaman kipini, gizli “o” öznesi ise üçüncü tekil kişiyi gösteriyor.
Sonuç: verecek ->gelecek zaman kipi ->3. tekil kişi
dik
Açıklama: “Dikmek” fiilinden geliyor. Herhangi bir zaman eki almadığı ve bir emir anlamı taşıdığı için emir kipidir. Gizli “sen” öznesi ise ikinci tekil kişiyi gösterir.
Sonuç: dik ->emir kipi ->2. tekil kişi
el çek
Açıklama: “El çekmek” birleşik fiilinden geliyor. Tıpkı “dik” fiili gibi, emir anlamı taşıyor ve emir kipiyle çekimlenmiş. Gizli “sen” öznesi ikinci tekil kişiyi gösterir.
Sonuç: el çek ->emir kipi ->2. tekil kişi
gider
Açıklama: “Gitmek” fiilinden geliyor. “-er” eki geniş zaman kipini, gizli “o” öznesi ise üçüncü tekil kişiyi gösteriyor.
Sonuç: gider ->geniş zaman kipi ->3. tekil kişi
Diğer kelimelere de kısaca bakalım:
- altındasın: Bu bir fiil değil, “altında” ismine gelen ek fiil (-sın) ile yüklem olmuş. Yani bir ismin yüklemleşmiş hali, çekimli fiil olarak kabul edilmez.
- okuyup: “-up” eki bir zarf-fiil ekidir. Fiilimsiler çekimli fiil sayılmaz.
- öğrenmektir: “-mek” eki isim-fiil ekidir. Fiilimsiler çekimli fiil sayılmaz.
- çektiğin: “-dik” eki sıfat-fiil ekidir. Fiilimsiler çekimli fiil sayılmaz.
Umarım bu açıklamalar fiilleri daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Aklına takılan bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin!