Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersimiz için harika bir metin ve üzerine sorularımız var. Şimdi sana gönderdiğim bu metni dikkatlice okuyup, soruları adım adım nasıl çözeceğimizi göstereceğim. Unutma, her zaman önce metni iyi anlamak, soruları doğru cevaplamanın anahtarıdır. Hadi başlayalım!
3. Etkinlik
Aşağıdaki soruları, metne göre cevaplayınız.
1. Oduncunun eşeği neden çelimsiz ve güçsüzdür?
Adım 1: Metinde eşeğin durumunu anlatan yeri bulalım.
Metin diyor ki: “Bir oduncunun çelimsiz mi çelimsiz bir eşeği vardı. Oduncu yoksul olduğundan eşeği de doğru dürüst beslenemiyor, gün geçtikçe zayıflıyordu. Üstelik hiç dinlenemiyor, ormandan şehir-odun taşımaktan yorgun düşüyordu. Kendi karnını güçlükle doyuran sahibi, eşeğin hâline hiç aldırmıyordu.”
Adım 2: Bu bilgilerden hareketle cevabı oluşturalım.
Çözüm: Eşek, sahibinin yoksul olması nedeniyle yeterince iyi beslenemediği için çelimsiz ve güçsüzdür. Ayrıca sürekli odun taşıyıp hiç dinlenememesi de onun bu hâle gelmesine neden olmuştur.
2. Seyis, oduncunun eşeğini neden sarayın ahırına götürmek istemiştir?
Adım 1: Metinde seyisin eşeğe bakış açısını ve teklifini anlatan yeri bulalım.
Metin diyor ki: “Seyis, eşeğin hâline acımıştı.” ve devamında “Padişahın ahırında beslenip biraz kendine gelsin, dedi.”
Adım 2: Bu ifadeleri birleştirerek cevabı yazalım.
Çözüm: Seyis, oduncunun eşeğinin yorgun ve çelimsiz hâline çok acıdığı için, onu padişahın ahırında besleyip güçlenmesini sağlamak amacıyla oraya götürmek istemiştir.
3. Eşek, padişahın ahırındaki atlara niçin imrenmiştir?
Adım 1: Metinde eşeğin ahırda gördüklerini ve hissettiklerini inceleyelim.
Metinde şöyle geçiyor: “Temiz ve bakımlı ahıra giren eşek çevresine bakındı. Çevresinde bir sürü bakımlı, semiz ve genç görünümlü atlar vardı. Yemleri ve suları zamanında geliyordu. Çelimsiz eşek bir onların bakımlı hâline, bir de kendinin zavallı hâline bakarak iç geçirdi.”
Adım 2: Eşeğin imrenme sebebini bu bilgilerle açıklayalım.
Çözüm: Eşek, padişahın ahırındaki atların kendisi gibi çelimsiz ve yorgun olmaması, aksine bakımlı, semiz ve genç görünümlü olmaları, yem ve sularının düzenli gelmesi gibi iyi şartlarını görünce onlara imrenmiştir.
4. Padişahın ahırından atların birer birer eyerlenip çıkarılmasının sebebi nedir?
Adım 1: Atların ahırdan çıkarılışını ve sonrasındaki durumlarını anlatan kısmı bulalım.
Metin anlatıyor: “Eşek, atların birer birer eyerlenip çıkarıldığını gördü… Bir süre sonra atlar birer birer geri döndüler. Ama ne dönmek! Kimi yaralı, kimi kan revan içinde, bazıları da ölü olarak getiriliyordu.”
Adım 2: Atların bu durumunun hangi olayı çağrıştırdığını düşünelim.
Çözüm: Atların eyerlenip ahırdan çıkarılması ve sonra yaralı, kan içinde veya ölü olarak geri dönmeleri, onların bir savaşa katıldıklarını gösterir. Demek ki atlar, savaşmak için çıkarılmışlardır.
5. Eşek, atların hangi durumunu görünce onlara özenmekten vazgeçmiştir?
Adım 1: Eşeğin atlara özenmekten vazgeçtiği anı metinde bulalım.
Metinde şöyle yazıyor: “Bir süre sonra atlar birer birer geri döndüler. Ama ne dönmek! Kimi yaralı, kimi kan revan içinde, bazıları da ölü olarak getiriliyordu. Bunu gören eşek titremeye başladı. ‘Rabbim! Ben bu yoksulluk ve güçsüzlüğe razıyım. Yeter ki savaş ve huzursuzluktan uzak kalayım!’ dedi.”
Adım 2: Eşeğin vazgeçme sebebini bu bilgilerle açıklayalım.
Çözüm: Eşek, atların savaştan yaralı, kan içinde ve hatta ölü olarak geri getirildiklerini görünce, onların aslında ne kadar büyük tehlikelerle karşılaştıklarını anlamış ve onlara özenmekten vazgeçmiştir.
6. Eşeğin “Ben bu yoksulluk ve güçsüzlüğe razıyım. Yeter ki savaş ve huzursuzluktan uzak kalayım!” cümlesi ile okura hangi mesaj verilmek istenmektedir?
Adım 1: Eşeğin bu sözlerini metnin genel mesajıyla ilişkilendirelim.
Metin, hikayenin sonunda şöyle bir ders veriyor: “Bu olay, insanlar, başkalarının yaşantılarının iyi yanlarını görüp onlara imrenirler. Ama o iyi görünen yanların arkasındaki zorlukları, sıkıntıları bilmezler.”
Adım 2: Eşeğin sözlerinin bu genel mesajı nasıl desteklediğini açıklayalım.
Çözüm: Bu cümle ile okura, dışarıdan bakıldığında çok iyi ve imrenilecek gibi görünen hayatların veya durumların, aslında büyük zorlukları, tehlikeleri ve sıkıntıları olabileceği mesajı verilmektedir. Eşek, kendi yoksul ama huzurlu hayatının, gösterişli ama tehlikeli bir hayattan daha değerli olduğunu fark etmiştir. Yani, sahip olduğumuz şeylere şükretmemiz, huzurun ve sağlığın her şeyden önemli olduğunu anlamamız gerektiği vurgulanmıştır.
4. Etkinlik
Metinden alınan aşağıdaki cümleleri gerçek ve kurgusal oluşlarına göre örnekteki gibi değerlendiriniz.
Burada “Gerçek” derken, metinde birebir anlatılan veya geçen olayları, durumları kastediyoruz. “Kurgusal” derken ise, metinde doğrudan geçmeyen, yazarın yorumu olabilecek veya hikaye içinde bir hayal ürünü olan durumları değerlendireceğiz. Hadi teker teker inceleyelim:
- 1. Bir oduncunun çelimsiz mi çelimsiz bir eşeği vardı.
- 2. Bir gün eşeğiyle oduna giderken padişahın seyisine rastladı.
- 3. Seyis, eşeğin hâline acımıştı.
- 4. Seyis, eşeği padişahın ahırına götürdü.
- 5. Çelimsiz eşek bir onların bakımlı hâline, bir de kendinin zavallı hâline bakarak iç geçirdi.
- 6. O gece eşeğin gözüne uyku girmedi.
- 7. Eşek, böyle bir yere geldiği için şükretmek yerine, kendini atlarla karşılaştırıp şimdiye kadarki durumundan kendi kendine dert yanıyordu.
- 8. Atlar eyerlendi ve birer birer ahırdan çıkarıldı.
- 9. Savaş bitmişti.
- 10. Eşek “Rabbim! Ben bu yoksulluk ve güçsüzlüğe razıyım. Yeter ki savaş ve huzursuzluktan uzak kalayım!” dedi.
- 11. İnsanlar, başkalarının yaşantılarının iyi yanlarını görüp onlara imrenirler.
Çözüm: Bu cümle metnin ilk cümlesi ve hikayenin ana karakterini tanıtıyor. Metinde aynen geçtiği için Gerçek.
Çözüm: Bu olay metinde birebir anlatılıyor: “Bir gün eşeğiyle oduna giderken padişahın seyisine rastladı.” Bu yüzden Gerçek.
Çözüm: Metinde seyisin duygusu açıkça belirtilmiş: “Seyis, eşeğin hâline acımıştı.” Bu da Gerçek.
Çözüm: Metinde bu olay şöyle geçiyor: “…eşeği seyise teslim etti.” ve “Seyis, eşeği padişahın ahırına götürdü.” Bu olay da metinde anlatıldığı için Gerçek.
Çözüm: Eşeğin düşüncesi ve hisleri metinde aynen bu cümleyle ifade edilmiş. Hikaye içinde eşeğin bu şekilde hissettiği anlatıldığı için Gerçek.
Çözüm: Metinde bu durum açıkça belirtilmiş: “O gece eşeğin gözüne uyku girmedi.” Bu da Gerçek.
Çözüm: Bu cümle, eşeğin iç dünyasını ve düşüncelerini metinde anlatıldığı şekliyle ifade ediyor. Hikaye içinde bu şekilde yaşandığı anlatıldığı için Gerçek.
Çözüm: Metinde eşeğin bu olayı gördüğü açıkça belirtilmiş: “Eşek, atların birer birer eyerlenip çıkarıldığını gördü.” Bu yüzden Gerçek.
Çözüm: Metinde atların yaralı döndüğü anlatılıyor, bu bir savaşın sonucudur. Ancak metinde “Savaş bitmişti” diye bir ifade doğrudan geçmiyor. Bu, hikayeden çıkarılabilecek bir sonuç olsa da, metnin içinde birebir yazılı bir olay veya durum değildir. Bu nedenle Kurgusal.
Çözüm: Eşeğin bu sözleri metinde tırnak içinde aynen verilmiştir. Bu yüzden Gerçek.
Çözüm: Bu cümle, hikayenin sonunda verilen genel bir ders, yani hikayenin ana fikridir. Metnin sonunda bu mesaj açıkça belirtildiği için Gerçek.