7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Özgün Yayınları Sayfa 62

Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersimize hoş geldin! Bugün fiillerin farklı kiplerde ve kişilerde nasıl çekimlendiğini öğreneceğiz. Bu tablodaki boşlukları seninle birlikte dolduracağız. Hazırsan başlayalım!

6. Etkinlik

Tabloda yer alan fiilleri, belirtilen kip ve kişi ile örnekteki gibi çekimleyip yazınız.

1. dökmek

şimdiki zaman kipi, 2. tekil kişi

döküyorsun

Açıklama: Bu örneği zaten bize vermişler. ‘Dökmek’ fiilini şimdiki zaman kipiyle ve ‘sen’ kişisiyle çekimlediğimizde ‘döküyorsun’ oluyor. Ne kadar kolay, değil mi?

2. kullanmak

duyulan geçmiş zaman kipi, 3. çoğul kişi

kullanmışlar

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “kullanmak”.
• Adım 2: Duyulan geçmiş zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin eki “-mış, -miş, -muş, -müş”tür. “Kullanmak” fiiline uygun olan “-mış” ekidir. “Kullanmış”.
• Adım 3: Şimdi de 3. çoğul kişiyi ekleyelim. 3. çoğul kişi “onlar” demektir. Onlar için “-lar, -ler” ekini kullanırız. “Kullanmış” kelimesine “–lar” ekini eklersek “kullanmışlar” olur. Yani, başkasından duyduğumuz bir şeyi “onlar yapmış” der gibi…

3. hayale kapılmak

görülen geçmiş zaman kipi, 1. tekil kişi

hayale kapıldım

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “hayale kapılmak”. Bu bir birleşik fiil.
• Adım 2: Görülen geçmiş zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü”dür. “Kapılmak” fiiline uygun olan “-dı” ekidir. “Kapıldı”.
• Adım 3: Şimdi de 1. tekil kişiyi ekleyelim. 1. tekil kişi “ben” demektir. “Ben” için “-m” ekini kullanırız. “Kapıldı” kelimesine “-m” ekini eklersek “kapıldım” olur. Yani, kendin yaptığın ve gördüğün bir şeyi anlatırken “ben hayale kapıldım” dersin.

4. sevinmek

gelecek zaman kipi, 3. tekil kişi

sevinecek

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “sevinmek”.
• Adım 2: Gelecek zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-acak, -ecek”tir. “Sevinmek” fiiline uygun olan “-ecek” ekidir. “Sevinecek”.
• Adım 3: Şimdi de 3. tekil kişiyi ekleyelim. 3. tekil kişi “o” demektir. “O” için herhangi bir kişi eki gelmez, fiil doğrudan gelecek zaman ekiyle kalır. “Sevinecek” kelimesi böylece çekimlenmiş olur. Yani, “o sevinecek” deriz.

5. çağırmak

geniş zaman kipi, 1. çoğul kişi

çağırırız

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “çağırmak”.
• Adım 2: Geniş zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür”dür. “Çağırmak” fiiline uygun olan “-ır” ekidir. “Çağırır”.
• Adım 3: Şimdi de 1. çoğul kişiyi ekleyelim. 1. çoğul kişi “biz” demektir. “Biz” için “-ız, -iz, -uz, -üz” ekini kullanırız. “Çağırır” kelimesine “-ız” ekini eklersek “çağırırız” olur. Yani, her zaman yaptığımız bir şeyi anlatırken “biz çağırırız” deriz.

6. kaçırmak

gereklilik kipi, 2. çoğul kişi

kaçırmalısınız

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “kaçırmak”.
• Adım 2: Gereklilik kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-malı, -meli”dir. “Kaçırmak” fiiline uygun olan “-malı” ekidir. “Kaçırmalı”.
• Adım 3: Şimdi de 2. çoğul kişiyi ekleyelim. 2. çoğul kişi “siz” demektir. “Siz” için “-sınız, -siniz, -sunuz, -sünüz” ekini kullanırız. “Kaçırmalı” kelimesine “-sınız” ekini eklersek “kaçırmalısınız” olur. Yani, bir şeyin yapılması gerektiğini ifade ederken “siz kaçırmalısınız” deriz.

7. düşünmek

emir kipi, 2. çoğul kişi

düşünün

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “düşünmek”.
• Adım 2: Emir kipinin eki yoktur, fiilin köküne veya gövdesine doğrudan kişi eki gelir.
• Adım 3: Şimdi de 2. çoğul kişiyi ekleyelim. 2. çoğul kişi “siz” demektir. “Siz” için “-ın, -in, -un, -ün” ekini kullanırız. “Düşün” fiiline “-ün” ekini eklersek “düşünün” olur. Yani, birine bir şeyi yapmasını emrederken “siz düşünün” deriz.

8. tadını çıkarmak

şart kipi, 2. çoğul kişi

tadını çıkarırsanız

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “tadını çıkarmak”. Bu birleşik fiilin ana kısmı “çıkarmak”.
• Adım 2: Şart kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-sa, -se”dir. “Çıkarmak” fiiline uygun olan “-sa” ekidir. Ama dikkat! Türkçede bazı fiillerde, özellikle de geniş zaman eki alabilen fiillerde, şart kipiyle çekimlerken geniş zaman ekini de kullanırız. Yani “çıkar” fiil gövdesine önce geniş zaman eki “-ır” gelir, sonra şart kipi “-sa”. Böylece “çıkarırs…” olur.
• Adım 3: Şimdi de 2. çoğul kişiyi ekleyelim. 2. çoğul kişi “siz” demektir. “Siz” için “-nız, -niz, -nuz, -nüz” ekini kullanırız. “Çıkarırsa” kelimesine “-nız” ekini eklersek “çıkarırsanız” olur. Yani, bir şart koşarken veya bir ihtimalden bahsederken “siz tadını çıkarırsanız…” deriz.

9. şaşırmak

istek kipi, 1. çoğul kişi

şaşıralım

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “şaşırmak”.
• Adım 2: İstek kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-a, -e”dir. “Şaşırmak” fiiline uygun olan “-a” ekidir. “Şaşıra”.
• Adım 3: Şimdi de 1. çoğul kişiyi ekleyelim. 1. çoğul kişi “biz” demektir. “Biz” için “-lım, -lim” ekini kullanırız. “Şaşıra” kelimesine “-lım” ekini eklersek “şaşıralım” olur. Yani, bir şeyi birlikte yapmayı önerirken “biz şaşıralım” deriz.

10. bulmak

görülen geçmiş zaman kipi, 2. çoğul kişi

buldunuz

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “bulmak”.
• Adım 2: Görülen geçmiş zaman kipi ekini bulalım. Bu kipin ekleri “-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü”dür. “Bulmak” fiiline uygun olan “-du” ekidir. “Buldu”.
• Adım 3: Şimdi de 2. çoğul kişiyi ekleyelim. 2. çoğul kişi “siz” demektir. “Siz” için “-nuz, -niz, -nuz, -nüz” ekini kullanırız. “Buldu” kelimesine “-nuz” ekini eklersek “buldunuz” olur. Yani, bir şeyi görüp yaptığınızı söylerken “siz buldunuz” dersin.

11. götürmek

geniş zaman kipinin olumsuzu, 3. çoğul kişi

götürmezler

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “götürmek”.
• Adım 2: Geniş zaman kipinin olumsuzunu yapalım. Geniş zaman olumsuz eki “-maz, -mez”dir. “Götürmek” fiiline uygun olan “-mez” ekidir. “Götürmez”.
• Adım 3: Şimdi de 3. çoğul kişiyi ekleyelim. 3. çoğul kişi “onlar” demektir. “Onlar” için “-lar, -ler” ekini kullanırız. “Götürmez” kelimesine “-ler” ekini eklersek “götürmezler” olur. Yani, bir şeyi sürekli yapmadıklarını söylerken “onlar götürmezler” deriz.

12. taşınmak

emir kipi, 2. tekil kişi

taşın

Açıklama:

• Adım 1: Fiilimiz “taşınmak”.
• Adım 2: Emir kipinin eki yoktur, fiilin köküne veya gövdesine doğrudan kişi eki gelir.
• Adım 3: Şimdi de 2. tekil kişiyi ekleyelim. 2. tekil kişi “sen” demektir. “Sen” kişisi için emir kipinde herhangi bir ek gelmez, fiil kökü veya gövdesi aynı kalır. “Taşın” kelimesi böylece çekimlenmiş olur. Yani, “sen taşın” deriz.