8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Ata Yayınları Sayfa 225

Merhaba sevgili öğrencim,

7. Ünite’ye giriş yaparken aklımıza takılan bu güzel ve merak uyandıran soruları bir öğretmen olarak sana adım adım, en anlaşılır şekilde açıklayacağım. Bu sorular, ünitemizde neler öğreneceğimizin harika bir özeti aslında. Hazırsan başlayalım!

Soru 1: Yıldırım ve şimşek olayları nasıl meydana gelir?

Bu büyüleyici doğa olayının arkasında aslında fen bilimleri dersinde öğrendiğimiz statik elektriklenme yatıyor. Tıpkı kazağını çıkarırken saçlarının diken diken olması ya da bir balonu saçına sürttükten sonra duvara yapışması gibi!

Unutma, zıt yükler (+) ve (-) birbirini çeker, aynı yükler (+ ve + veya – ve -) ise birbirini iter. Doğa her zaman dengeyi sever ve bu yükleri eşitlemeye çalışır.

Şimdi gelelim gökyüzüne:

• Adım 1: Bulutların Yüklenmesi

  Bulutların içinde minicik su damlacıkları ve buz kristalleri bulunur. Rüzgarın etkisiyle bu parçacıklar sürekli hareket eder ve birbirine sürter. Bu sürtünme sonucunda, tıpkı saçına sürttüğün balon gibi, bulutlar elektrikle yüklenir. Genellikle bulutun üst kısımları pozitif (+) yükle, alt kısımları ise negatif (-) yükle yüklenir.

• Adım 2: Yük Boşalması (Deşarj)

  Bulutların altındaki negatif yükler o kadar çoğalır ki, kendilerine en yakın pozitif yükleri aramaya başlarlar. İşte bu noktada iki farklı durum ortaya çıkar:

  • Şimşek: Eğer negatif yükler, başka bir bulutun pozitif yüklü kısmına ya da kendi içindeki pozitif yüklü bir bölgeye doğru akarsa, bulutlar arasında veya bulutun içinde gördüğümüz o ışık şöleni oluşur. Buna şimşek diyoruz.
  • Yıldırım: Eğer bulutun altındaki negatif yükler, yeryüzündeki (topraktaki) pozitif yüklere doğru çok hızlı bir şekilde akarsa, gökyüzünden yeryüzüne uzanan o güçlü ışık çizgisi oluşur. Buna da yıldırım diyoruz.

Sonuç: Kısacası, yıldırım ve şimşek; bulutlar arasında, bulut içinde ya da bulut ile yeryüzü arasında meydana gelen devasa bir elektrik boşalması olayıdır.

Soru 2: Plastik kaydıraktan kayan çocuğun saçları neden dikleşir?

Bu sorunun cevabı da aslında ilk sorumuzla aynı prensibe dayanıyor: Sürtünme ile elektriklenme! Günlük hayatta sıkça karşılaştığımız çok eğlenceli bir örnek bu.

• Adım 1: Sürtünme ve Yük Transferi

  Çocuk plastik kaydıraktan aşağı doğru kayarken, kıyafetleri ve saçı plastik yüzeye sürekli sürter. Bu sürtünme sırasında, çocuğun saçındaki negatif yükler (elektronlar) plastik kaydırağa geçer. Böylece kaydırak negatif (-) yüklenirken, çocuğun saçları negatif yüklerini kaybettiği için pozitif (+) yükle yüklenmiş olur.

• Adım 2: Aynı Yüklerin Birbirini İtmesi

  Şimdi çocuğun her bir saç teli pozitif (+) yükle yüklü. Fen Bilimleri dersinden ne öğrenmiştik? Aynı işaretli yükler birbirini iter! İşte bu yüzden her bir pozitif yüklü saç teli, yanındaki diğer pozitif yüklü saç telini iter ve ondan olabildiğince uzaklaşmaya çalışır. Bu itme kuvveti de saçların havada dikleşmesine ve birbirinden ayrılmasına neden olur.

Sonuç: Çocuğun saçlarının dikleşmesinin sebebi, sürtünme sonucu saç tellerinin aynı tür elektrik yüküyle (pozitif yükle) yüklenmesi ve birbirini itmesidir.

Soru 3: Elektrik enerjisi başka enerjilere nasıl dönüşür?

Harika bir soru! Enerjinin en temel kuralı şudur: Enerji yoktan var edilemez, var olan enerji de yok edilemez; sadece bir türden başka bir türe dönüşür. Elektrik enerjisi de bu kurala uyar ve hayatımızdaki birçok alette farklı enerji türlerine dönüşerek işimizi kolaylaştırır. Resimdeki vantilatörden yola çıkalım:

• Vantilatörde: Fişi prize taktığımızda elektrik enerjisi vantilatöre gelir. Bu enerji, vantilatörün motorunu çalıştırır ve pervaneleri döndürür. Yani;

  Elektrik Enerjisi → Hareket (Kinetik) Enerjisi

  Ayrıca çalışırken bir ses çıkarır (Ses Enerjisi) ve motoru bir süre sonra ısınır (Isı Enerjisi).