Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmenin. Sana gönderdiğin görseldeki soruları seninle birlikte adım adım inceleyelim ve çözelim. Sakın unutma, öğrenmek bir yolculuktur ve her adım önemlidir. Hadi başlayalım!
Öncelikle şunu belirtmek isterim ki, görselde 3. Etkinlik ve 4. Etkinlik‘teki soruları cevaplayabilmemiz için ihtiyacımız olan bir metin var. Bu metin görselde yer almıyor. Bu yüzden o soruları metin olmadan tam olarak cevaplayamayız. Ama ben sana, o soruların cevabını bulmak için metinde nelere dikkat etmemiz gerektiğini anlatacağım. Böylece, metin karşına çıktığında nasıl bir yol izleyeceğini öğrenmiş olursun. 5. Etkinlik‘teki soruları ise görseldeki örneklere bakarak rahatlıkla cevaplayabiliriz.
***
3. Etkinlik
Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikteki soruları cevaplamak için bir metne ihtiyacımız var. Metin görselde olmadığı için soruların kesin cevaplarını veremiyorum. Ama her bir sorunun cevabını metinde nasıl bulacağını sana adım adım anlatacağım:
- Yaratıcılık, metinde nasıl tanımlanmıştır?
- Dr. Nancy Andreasen (Nensiy Andrisın) hangi konuda çalışmalar yapmış bir bilim insanıdır?
- Dr. Andreasen “Yaratıcı Beyin” adlı eserini niçin yazmıştır?
- Yaratıcı bir birey olmak için dâhi ya da yüksek IQ’lu biri olmak zorunlu mudur?
- Yaratıcılık her zaman duygusal kaynaklı mıdır?
- Metinde geçen “Farklı dünyalarda yaşamak çok önemli. Birbirinden farklı dallar arasında ne kadar çok ilişki kurarsanız, orijinal bir şeyin ortaya çıkma olasılığını da o kadar artırmış olursunuz.” ifadesinde yaratıcı bir birey olmanın hangi koşulundan bahsedilmiştir?
- Yaratıcı bireyin özellikleri nelerdir?
- Yaratıcı bir birey olmak için neler yapılmalıdır?
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için metnin en başına ya da yaratıcılık kelimesinin geçtiği ilk yerlere dikkatlice bakmamız gerekirdi. Metinde yaratıcılığın ne olduğu, nasıl açıklandığına dair cümleleri bulup, o tanımı buraya yazardık. Belki bir cümleyle, belki de birkaç cümleyle açıklanmış olabilirdi.
Çözüm:
Bu sorunun cevabını bulmak için metinde “Dr. Nancy Andreasen” isminin geçtiği yerleri aramamız gerekirdi. İsminin geçtiği cümleleri ve o cümlelerin etrafındaki paragrafları okuyarak, onun hangi alanda, hangi konuda araştırmalar yaptığını, çalışmalarının neyle ilgili olduğunu anlardık. Büyük ihtimalle yaratıcılık veya beyinle ilgili bir alanda çalışıyordu.
Çözüm:
Metinde “Yaratıcı Beyin” adlı eserin adını gördüğümüz yerde veya Dr. Andreasen’ın çalışmalarından bahsedilen bölümde, bu eseri yazma amacının ne olduğunun açıklanıp açıklanmadığına bakmamız gerekirdi. Belki insanlara yaratıcılığı anlatmak, belki beyin işleyişini açıklamak veya yeni bulgularını paylaşmak için yazmış olabilirdi.
Çözüm:
Metinde “yaratıcılık”, “dahilik”, “IQ” gibi kelimelerin geçtiği yerlere odaklanmamız gerekirdi. Yaratıcı olmak için mutlaka çok zeki ya da dâhi olmanın şart olup olmadığını anlatan bir cümle ya da paragraf bulmaya çalışırdık. Metin bu konuda bir açıklama yapıyor mu, yoksa bu bir ön yargı mı, bunu tespit ederdik.
Çözüm:
Bu sorunun cevabını bulmak için metinde “duygu”, “duygusal”, “kaynak” gibi kelimelerin yaratıcılıkla birlikte kullanılıp kullanılmadığına bakardık. Yaratıcılığın sadece duygulardan mı beslendiği, yoksa başka kaynakları da olup olmadığı metinde açıklanmış olabilirdi. Belki mantık, bilgi birikimi gibi başka unsurların da yaratıcılıkta rol oynadığını söylüyor olabilirdi metin.
Çözüm:
Bu soru metinden alıntı yapılmış bir ifadeyi içeriyor, bu iyi bir ipucu! Bu alıntıda “farklı dünyalar”, “farklı dallar arasında ilişki kurmak” gibi anahtar kelimeler var. Bu, yaratıcı bir bireyin farklı alanlardan beslenmesi, farklı bilgileri bir araya getirebilmesi, geniş bir bakış açısına sahip olması gerektiği koşulundan bahsediyor. Yani, tek bir alana takılıp kalmamak, farklı disiplinlerden bilgi edinmek ve bunlar arasında bağlantılar kurmak, orijinal fikirler üretmek için önemliymiş.
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için metinde “yaratıcı birey”, “özellikleri”, “nitelikleri” gibi kelimelerin geçtiği paragrafları aramamız gerekirdi. Metinde yaratıcı insanların meraklı, gözlemci, risk alabilen, farklı düşünebilen, azimli gibi hangi özelliklere sahip olduğunun listesi ya da açıklaması mutlaka yer alırdı.
Çözüm:
Metinde yaratıcılığı geliştirmek için öneriler, tavsiyeler ya da yapılması gerekenler başlığı altında bilgiler bulunabilirdi. Örneğin, çok okumak, gözlem yapmak, farklı alanlara ilgi duymak, soru sormak, denemekten çekinmemek gibi adımlar metinde bahsediliyor olabilirdi. Bu adımları tek tek bulup buraya yazardık.
***
4. Etkinlik
Metne göre aşağıdaki cümlelerden hangileri Nancy Andreasen’a ait olabilir? İşaretleyiniz.
Yine sevgili öğrencim, bu etkinlikte de metne ihtiyacımız var. Metin olmadan bu cümlelerin Nancy Andreasen’a ait olup olmadığını kesin olarak bilemeyiz. Ama ben sana her bir cümlenin ne anlama geldiğini ve metin olsaydı nasıl bir yol izleyeceğimizi anlatacağım:
1. Yaratıcılık tamamen duygusal kaynaklıdır.
Çözüm:
Bu cümlenin Nancy Andreasen’a ait olup olmadığını anlamak için metinde “yaratıcılık” ve “duygu” kelimelerinin geçtiği yerleri tekrar okumamız gerekirdi. Eğer metinde yaratıcılığın sadece duygulardan ibaret olduğu veya duyguların tek kaynak olduğu vurgulanıyorsa, bu cümle ona ait olabilirdi. Ancak metin yaratıcılığın başka kaynakları olduğunu söylüyorsa, bu cümle ona ait olmazdı.
2. Orijinal şeyler üretmenin yolu, farklı disiplinler arasında ilgi kurmaktan geçer.
Çözüm:
Bu cümle, 3. Etkinlik’teki 6. soruda geçen alıntıya çok benziyor (“Farklı dünyalarda yaşamak çok önemli. Birbirinden farklı dallar arasında ne kadar çok ilişki kurarsanız…”). Bu nedenle, metinde bu tür bir bağlantı kurma, farklı alanları birleştirme fikri vurgulanıyorsa, bu cümlenin Nancy Andreasen’a ait olma ihtimali çok yüksektir. Metinde bu düşünce destekleniyor mu diye bakardık.
3. Mucit olmanın tek şartı bir konuda derinlemesine bilgi sahibi olmaktır.
Çözüm:
Bu cümlenin doğru olup olmadığını veya Nancy Andreasen’a ait olup olmadığını anlamak için metinde “mucit”, “bilgi”, “şart” gibi kelimelerin geçtiği yerleri okumamız gerekirdi. Eğer metin, sadece derin bilgi sahibi olmanın yeterli olmadığını, bunun yanında merak, hayal gücü, deneme yanılma gibi başka özelliklerin de gerektiğini belirtiyorsa, bu cümle ona ait olmazdı. Ama sadece bilgiye vurgu yapılıyorsa ait olabilirdi.
4. Kelime dağarcığını geniş tutmanın zengin düşünmede çok önemli bir rolü vardır.
Çözüm:
Bu cümlenin Nancy Andreasen’a ait olup olmadığını anlamak için metinde “kelime dağarcığı”, “düşünme”, “zengin” gibi kelimelerin geçtiği yerleri arardık. Eğer metin, iyi bir kelime bilgisine sahip olmanın, düşünceleri daha iyi ifade etmeye ve farklı düşünceler üretmeye yardımcı olduğunu anlatıyorsa, bu cümle ona ait olabilir derdik.
***
5. Etkinlik
Yaratıcılıkla ilgili yaptığınız araştırmadan hareketle defterinize bir yazı yazınız. Yazınızın sonunda, araştırmanızda yararlandığınız kaynakları aşağıdaki gibi gösteriniz.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden bir araştırma yazısı yazmamız ve bu yazının sonunda yararlandığımız kaynakları nasıl göstereceğimizi (kaynakça yazmayı) öğrenmemiz isteniyor. Görseldeki tablo bize bunun nasıl yapılacağına dair çok güzel örnekler sunuyor. Hadi bu örneklere bakarak öğrenelim:
Adım 1: Kaynakça Nedir ve Neden Önemlidir?
Kaynakaça, bir araştırma yaparken hangi kitaplardan, dergilerden, internet sitelerinden bilgi aldığımızı gösterdiğimiz listedir. Bunu yapmak çok önemlidir çünkü:
- Başkasının emeğine saygı duyarız ve kullandığımız bilgilerin kime ait olduğunu belirtiriz.
- Yazımızın güvenilirliğini artırırız. Okuyan kişi, bilgilerin nereden geldiğini görebilir ve isterse kendisi de o kaynaklara bakabilir.
- Bilgi hırsızlığı yapmamış oluruz. Buna “intihal” denir ve çok yanlıştır.
Adım 2: Kaynak Türlerine Göre Gösterme Biçimleri
Şimdi tablodaki örneklere bakarak farklı kaynak türlerini nasıl göstereceğimizi inceleyelim:
Kitap Kaynakçası
Bir kitaptan faydalandığımızda kaynakçamızı şu sıraya göre yazarız:
Yazarın soyadı, adı. Eser adı. Basım Yeri: Yayınevi, basım yılı.Örnek:
Karacay, Bahri. Mutlu Beyin. Ankara: Tübitak Popüler Bilim Kitapları, 2019.
Burada gördüğün gibi, önce yazarın soyadı (Karacay), sonra adı (Bahri) yazılmış. Ardından eserin adı (Mutlu Beyin) italik (eğik) yazıyla belirtilmiş. Sonra kitabın basıldığı yer (Ankara), hangi yayınevi tarafından basıldığı (Tübitak Popüler Bilim Kitapları) ve basıldığı yıl (2019) belirtilmiş.
Dergi Kaynakçası
Bir dergideki makaleden faydalandığımızda ise şu sırayı izleriz:
Yazarın soyadı, adı. "Yazının başlığı". Derginin adı, sayı (tarih).Örnek:
Bolatcan, Sevda. “Teknoloji Gelişiyor, Dünya Değişiyor…” MEB Özel Eğitim Çocuk Dergisi, S 1 (Sonbahar, 2020)
Bu örnekte de önce yazarın soyadı (Bolatcan) ve adı (Sevda) var. Sonra tırnak içinde makalenin başlığı (“Teknoloji Gelişiyor, Dünya Değişiyor…”) yazılmış. Ardından makalenin yayımlandığı derginin adı (MEB Özel Eğitim Çocuk Dergisi) italik olarak belirtilmiş. Son olarak derginin sayısı (S 1) ve yayımlandığı tarih (Sonbahar, 2020) parantez içinde verilmiş.
Genel Ağ (İnternet Sitesi) Kaynakçası
Günümüzde en çok kullandığımız kaynaklardan biri de internettir. Bir internet sitesinden bilgi aldığımızda şu bilgilere yer veririz:
Genel ağ adresinin uzantısı, erişim tarihi ve saati.Örnek:
https://sozluk.gov.tr/
Erişim Tarihi: 02.02.2023
Erişim Saati: 18.51
Burada internet sitesinin tam adresi (https://sozluk.gov.tr/) belirtilmiş. İnternet sayfaları sürekli güncellenebildiği veya silinebildiği için, bu sayfaya ne zaman baktığımızı belirtmek çok önemlidir. Bu yüzden “Erişim Tarihi” (02.02.2023) ve “Erişim Saati” (18.51) bilgileri eklenmiş.
Gördüğün gibi, her kaynak türü için farklı bir yazım kuralı var. Bu kurallara uyarak yaptığın araştırmaları daha düzenli ve güvenilir hale getirebilirsin. Aklına takılan bir yer olursa bana mutlaka sorabilirsin!