Merhaba sevgili öğrencim,
Türkçe dersimizde bugün, kelime dağarcığımızı geliştirmek için çok güzel bir etkinlik yapacağız. İzlediğimiz belgeselde geçen bazı kelimeler ve kelime grupları var. Bu kelimelerin anlamlarını önce kendimiz tahmin edeceğiz, sonra da Türk Dil Kurumu (TDK) sözlüğünden doğru anlamlarını öğrenerek tahminlerimizin ne kadar doğru olduğunu kontrol edeceğiz. Bu sayede hem yeni kelimeler öğrenecek hem de kelimelerin anlamları üzerine düşünme becerimizi geliştireceğiz. Hazır mısın? Başlayalım!
1. Etkinlik: İzlediğiniz belgeselde geçen aşağıdaki kelimelerin ve kelime grubunun anlamlarını tahmin ediniz. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Türkçe sözlükten kontrol ediniz.
Şimdi her bir kelimeyi tek tek ele alalım ve anlamlarını keşfedelim:
tezhip
- Tahmin: Ben bu kelimeyi ilk duyduğumda, sanki eski ve değerli el yazması kitaplardaki o ince, altın rengi süslemeler aklıma geliyor. Belki de kitapları süsleme sanatı gibi bir şeydir, ne dersin?
- Sözlük anlamı:
tezhip, genellikle el yazması kitapların sayfalarını, ferman ve berat gibi önemli belgelerin iç ve dış yüzlerini yaldız ve çeşitli renklerdeki boyalarla süsleme sanatıdır. Bu sanatı yapan kişiye ise müzehhip denir. Yani tahminimiz oldukça yakındı! Bu, gerçekten de çok ince ve büyük bir emek isteyen bir sanat dalıymış.
idealist
- Tahmin: “İdeal” kelimesiyle bağlantılı gibi duruyor. İdeali olan, yani hayalleri, hedefleri ve ulaşmak istediği yüksek amaçları olan kişi olabilir mi?
- Sözlük anlamı:
idealist, Türk Dil Kurumu’na göre ülkücü demektir. Yani, belirli yüksek hedefleri, inançları ve değerleri olan, bu hedeflere ulaşmak için büyük bir azimle çaba gösteren kişilere denir. Mesela, dünyayı daha iyi bir yer yapmak için çalışan bir bilim insanı idealist olarak tanımlanabilir.
ordinaryüs
- Tahmin: Bu kelime biraz yabancı ve havalı geliyor kulağa! Sanki “sıradan” kelimesinin tam zıttı gibi, yani çok özel, çok bilgili birini anlatıyor olabilir mi? Belki de üniversitede çok önemli, çok saygın bir hoca unvanıdır.
- Sözlük anlamı:
ordinaryüs, yükseköğretim kurumlarında profesörlükten daha üstün bir akademik unvandır. Genellikle kendi alanında çok başarılı, uluslararası düzeyde tanınmış ve uzun yıllar bilimsel çalışmalar yapmış profesörlere verilen özel bir unvandır. Yani tahmin ettiğimiz gibi, gerçekten de çok özel ve bilgili kişilere verilen bir unvanmış!
kaligrafi
- Tahmin: “Kalem” kelimesiyle bir bağlantısı olabilir mi? “Grafi” de zaten çizim veya yazı demek. O zaman güzel yazı yazma sanatı olabilir mi acaba? Hani böyle süslü, estetik yazılar.
- Sözlük anlamı:
kaligrafi, güzel yazı sanatı veya hat sanatı demektir. Özellikle Latin harfleriyle yapılan, harflerin estetik bir biçimde düzenlenerek sanatsal bir değer kazanmasını sağlayan bir yazı sanatıdır. Çin ve Japon kaligrafisi gibi farklı yazı türleriyle de karşımıza çıkar. Tahminimiz yine doğru çıktı!
restorasyon
- Tahmin: Bu kelimeyi genellikle eski tarihi binaları veya sanat eserlerini onarırken duyuyoruz. Sanırım eski yapıları tamir edip, bozmadan ilk haline en yakın duruma getirme işi.
- Sözlük anlamı:
restorasyon, eski eserleri, yapıları veya sanat eserlerini aslına uygun olarak onarma, yenileme işidir. Bir eserin bozulmadan, yıpranmadan önceki durumuna en yakın hâle getirilmesi için yapılan dikkatli çalışmalardır. Bu sayede tarihi ve kültürel mirasımız korunmuş olur.
nadide
- Tahmin: “Nadir” kelimesine benziyor. O zaman “az bulunur”, “çok özel” veya “çok değerli” bir şey gibi geliyor kulağa.
- Sözlük anlamı:
nadide, az bulunur, seyrek bulunan, ender veya çok değerli anlamına gelir. Mesela, “nadide bir çiçek” dediğimizde, o çiçeğin çok az bulunduğunu ve bu yüzden çok özel ve değerli olduğunu anlarız.
icazet almak
- Tahmin: Birinden bir işi yapmak için izin istemek veya birinin bir işi yapmasına izin vermek gibi bir anlama geliyor olmalı.
- Sözlük anlamı:
icazet almak, izin almak veya ruhsat almak demektir. Özellikle eski zamanlarda, bir zanaatı veya ilmi öğrenip bitirdikten sonra, ustadan o işi yapabileceğine dair verilen belgeyi almaktı. Yani bir nevi “tamam, artık sen de ustasın, bu işi yapabilirsin” belgesi gibi düşünebiliriz.
istişare
- Tahmin: Bir konu hakkında başkalarının fikrini almak, danışmak, konuşmak gibi bir anlama geliyor olabilir. Hani önemli bir karar almadan önce fikir alışverişi yapmak gibi.
- Sözlük anlamı:
istişare, bir konu hakkında karşılıklı fikir alışverişinde bulunma, danışma, görüşme anlamına gelir. Yani, önemli bir karar almadan önce başkalarının düşüncelerini dinlemek ve ortak bir akılla hareket etmek demektir. Kısaca “fikir alışverişi” diyebiliriz.
sedef
- Tahmin: Denizden çıkan, parlak, güzel bir şey olmalı. Belki de midye kabuklarının içi gibi pırıltılı bir madde.
- Sözlük anlamı:
sedef, midye ve istiridye gibi deniz hayvanlarının kabuklarının iç yüzeyini kaplayan, parlak, beyaz ve gökkuşağı renginde pırıltılar saçan değerli bir maddedir. Bu maddeden takılar, süs eşyaları ve hatta mobilya kakmaları yapılır. Gerçekten de çok güzel ve ilgi çekici bir madde!
Umarım bu açıklamalar, kelimelerin anlamlarını daha iyi anlamana ve aklında tutmana yardımcı olmuştur sevgili öğrencim. Kelime öğrenmek, dilimizi zenginleştirmek için çok önemlidir. Unutma, yeni bir kelime öğrendiğinde onu cümle içinde kullanmaya çalışmak, o kelimenin hafızana daha iyi yerleşmesini sağlar! Başarılar dilerim!