Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle çok güzel iki etkinliği birlikte yapacağız. Hem fiillerin anlam özelliklerini öğreneceğiz hem de “Benim Dünyam” konulu bir şiir yazma çalışması yapacağız. Hazırsan ilk etkinliğimizle başlayalım!
6. Etkinlik Aşağıdaki cümlelerde koyu harflerle yazılmış fiillerin anlam özelliklerini örnekteki gibi yazınız.
Şimdi bu etkinliği adım adım çözelim. Fiillerin üç farklı anlam özelliği vardır: Kılış (İş) fiilleri, Durum fiilleri ve Oluş fiilleri. Bunları kısaca hatırlayalım:
- Kılış (İş) Fiilleri: Bir işi, bir eylemi anlatan fiillerdir. Bu eylemi yapan kişi, bir nesneyi etkiler. Yani fiile “neyi?” ya da “kimi?” diye sorduğumuzda cevap alabiliriz. Mesela “kitabı okumak”, “arkadaşını görmek” gibi.
- Durum Fiilleri: Kişinin içinde bulunduğu durumu anlatan fiillerdir. Bu fiillerde bir nesne etkilenmez. Yani “neyi?” ya da “kimi?” diye sorduğumuzda cevap alamayız. Mesela “uyumak”, “oturmak”, “beklemek” gibi.
- Oluş Fiilleri: Zamanla kendiliğinden olan değişimleri, bir durumdan başka bir duruma geçişi anlatan fiillerdir. Genellikle bu eylemi yapan kişinin iradesi dışında gerçekleşir. Mesela “büyümek”, “morarmak”, “sararmak” gibi.
Şimdi cümlelerdeki koyu fiillere bakalım ve hangi türe girdiklerini bulalım:
Adım 1: İlk cümleye bakalım.
- Ayşe ninenin sepette unuttuğu armutlar çürümüş.
Buradaki fiil “çürümüş”. Armutlar zamanla, kendiliğinden bozulmuş, değil mi? İşte bu bir değişimdir ve kişinin isteği dışında gerçekleşir. O yüzden bu bir Oluş fiilidir.
Adım 2: İkinci cümleye geçelim.
- Çocuk sabaha karşı uyumuş.
“Uyumuş” fiiline “neyi uyumuş?”, “kimi uyumuş?” diye sorduğumuzda bir cevap alamayız. Bu, çocuğun içinde bulunduğu bir durumu anlatır. Yani bir Durum fiilidir.
Adım 3: Üçüncü cümledeki fiili inceleyelim.
- Yere düşen kalemleri arkadaşıyla topladı.
“Topladı” fiiline “neyi topladı?” diye sorduğumuzda “kalemleri” cevabını alırız. Bu fiil bir nesneyi etkileyen bir eylem olduğu için Kılış (İş) fiilidir.
Adım 4: Dördüncü cümledeki fiile bakalım.
- Doğan her güneşle seni düşünürüm.
“Düşünürüm” fiiline “kimi düşünürüm?” diye sorduğumuzda “seni” cevabını alırız. Bu da bir nesneyi etkileyen bir eylem olduğu için Kılış (İş) fiilidir.
Adım 5: Beşinci cümleyi inceleyelim.
- Üzüntüden Cemal dedenin saçları bir anda beyazladı.
“Beyazladı” fiili, saçların renginde zamanla olan bir değişimi anlatıyor. Bu da kişinin iradesi dışında gerçekleşen bir durum olduğu için Oluş fiilidir.
Adım 6: Altıncı cümleye bakalım.
- Bebek, ışıltılı gözlerle minik kediye bakıyor.
“Bakıyor” fiiline “neyi bakıyor?”, “kimi bakıyor?” diye sorduğumuzda bir cevap alamayız. Bu, bebeğin içinde bulunduğu bir durumu anlatır. Yani bir Durum fiilidir.
Adım 7: Yedinci cümledeki fiili inceleyelim.
- Ağaçtan düşen çocuğun kolu morardı.
“Morardı” fiili, kolun renginde zamanla olan bir değişimi anlatıyor. Bu da kişinin iradesi dışında gerçekleşen bir durum olduğu için Oluş fiilidir.
Adım 8: Sekizinci cümleye geçelim.
- Yüreğinin resmini gözlerinde seyrediyorum.
“Seyrediyorum” fiiline “neyi seyrediyorum?” diye sorduğumuzda “yüreğinin resmini” cevabını alırız. Bu da bir nesneyi etkileyen bir eylem olduğu için Kılış (İş) fiilidir.
Adım 9: Dokuzuncu cümleyi inceleyelim.
- Derse yetişebilmek için hızlı adımlarla yürüyordu.
“Yürüyordu” fiiline “neyi yürüyordu?”, “kimi yürüyordu?” diye sorduğumuzda bir cevap alamayız. Bu, kişinin içinde bulunduğu bir durumu anlatır. Yani bir Durum fiilidir.
Adım 10: Onuncu cümleye bakalım.
- Dikkatsiz davrandığı için çantasını yere düşürdü.
“Düşürdü” fiiline “neyi düşürdü?” diye sorduğumuzda “çantasını” cevabını alırız. Bu da bir nesneyi etkileyen bir eylem olduğu için Kılış (İş) fiilidir.
Adım 11: Son cümleye geldik.
- Zavallı çocuk utancından hemen kızardı.
“Kızardı” fiili, çocuğun yüzünün renginde ani bir değişimi anlatıyor. Bu da bir oluşum olduğu için Oluş fiilidir.
Sonuç:
- Ayşe ninenin sepette unuttuğu armutlar çürümüş.
Oluş fiili
- Çocuk sabaha karşı uyumuş.
Durum fiili
- Yere düşen kalemleri arkadaşıyla topladı.
Kılış (İş) fiili
- Doğan her güneşle seni düşünürüm.
Kılış (İş) fiili
- Üzüntüden Cemal dedenin saçları bir anda beyazladı.
Oluş fiili
- Bebek, ışıltılı gözlerle minik kediye bakıyor.
Durum fiili
- Ağaçtan düşen çocuğun kolu morardı.
Oluş fiili
- Yüreğinin resmini gözlerinde seyrediyorum.
Kılış (İş) fiili
- Derse yetişebilmek için hızlı adımlarla yürüyordu.
Durum fiili
- Dikkatsiz davrandığı için çantasını yere düşürdü.
Kılış (İş) fiili
- Zavallı çocuk utancından hemen kızardı.
Oluş fiili
***
7. Etkinlik “Benim Dünyam” konulu bir şiir yazınız. Yazdığınız şiirin içeriğine uygun bir başlık belirleyiniz.
Şimdi sıra geldi yaratıcılığımızı kullanmaya! “Benim Dünyam” konulu bir şiir yazacağız. Şiir yazarken aklına gelen her şeyi, senin dünyanı oluşturan her şeyi düşünebilirsin. Ailen, arkadaşların, okulun, hobilerin, hayallerin, sevdiklerin… Her şey senin dünyan olabilir. Şiirini yazdıktan sonra da ona en uygun başlığı bulacağız. Haydi, ben de sana bir örnek şiir yazayım, sen de kendi şiirini yazarken bundan ilham alabilirsin.
Adım 1: “Benim Dünyam” konulu bir şiir yazalım.
İşte sana bir örnek şiir:
Benim dünyam renkli bir bahçe,
Kelebekler uçar neşe içinde.
Annem, babam, bir de kedim,
Onlarla her günüm bir resim.
Okulda dersler, arkadaşlarım,
Top oynarım, şarkı söylerim.
Hayallerim gökyüzünde uçar,
Geleceğe umutla bakar.
Kitaplar açar yeni kapılar,
Bilimle keşfederim sırları.
Küçük dünyam, büyük sevgimle dolu,
Hep iyilikle yürürüm yolu.
Adım 2: Şiirin içeriğine uygun bir başlık belirleyelim.
Şiirimizde nelerden bahsettik? Renkli bir bahçe gibi olan dünyamızdan, ailemizden, arkadaşlarımızdan, okulumuzdan, hayallerimizden ve sevgimizden bahsettik. Bütün bunlar aslında bizim küçük ama kocaman dünyamızı oluşturuyor. Bu yüzden şiirimize “Benim Küçük Dünyam” başlığı çok uygun olurdu. Ya da “Hayallerimle Dolu Dünyam” veya “Sevgili Dünyam” gibi başlıklar da seçebiliriz. Ben “Benim Küçük Dünyam” başlığını seçiyorum.
Sonuç:
Benim Küçük Dünyam
Benim dünyam renkli bir bahçe,
Kelebekler uçar neşe içinde.
Annem, babam, bir de kedim,
Onlarla her günüm bir resim.
Okulda dersler, arkadaşlarım,
Top oynarım, şarkı söylerim.
Hayallerim gökyüzünde uçar,
Geleceğe umutla bakar.
Kitaplar açar yeni kapılar,
Bilimle keşfederim sırları.
Küçük dünyam, büyük sevgimle dolu,
Hep iyilikle yürürüm yolu.
Umarım bu etkinlikler hem öğretici hem de eğlenceli olmuştur. Kendi şiirini yazarken aklına gelen her şeyi özgürce kağıda dök! Eminim çok güzel bir şiir ortaya çıkaracaksın.