Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle, Anadolu kilimlerinin o zengin ve renkli dünyasına bir yolculuk yapacağız. Bana gönderilen metni dikkatlice okuyarak, üzerindeki soruları adım adım çözeceğiz. Unutmayın, cevapları sadece bize verilen metinden bulmaya çalışacağız. Hazırsanız başlayalım!
***
1.Etkinlik Aşağıda, metinde geçen bazı kelimeler harfleri eksik olarak verilmiştir. Kelimeleri anlamlarından ve metni okurken altını çizdiğiniz anahtar kelimelerden hareketle bulunuz. Bulduğunuz kelimeleri birer cümlede kullanınız.
t_l_ı: Doğaüstü işler yapabileceğine inanılan güç.
Çözüm:
Sevgili öğrencilerim, bu kelimeyi bulmak için metinde “doğaüstü güç” veya “inanılan” gibi ifadeler arayalım. Metnin sonlarına doğru, “Yıldız biçimindeki uğur ve bereket simgeleri, sağlık ve mutluluk tılsımı yılan ve ejder kıvrımları, zencerfekler, cennet çiçekleri, tarak, tırmık, ibrik gibi nazarlıklar…” cümlesini görüyoruz. Buradaki “tılsım” kelimesi, tanıma tam olarak uyuyor. Eksik harfleri tamamladığımızda kelime “Tılsım” oluyor.
Cümlem:
Eski uygarlıklar, bazı taşlara tılsım gücü atfederlerdi.
y__ğl_: Sırma işlemeli, büyük mendil, çevre.
Çözüm:
Bu kelime için metinde “sırma işlemeli”, “mendil” veya “çevre” ile ilgili ipuçları arayalım. Metnin ilk paragrafında, “Bu şekilleri, renkleri; halısına, kilimine, yağlığına, çorabına işlemiştir.” ve ikinci paragrafta “Dokuduğu peşkirdir, yağlıktır, halıdır, kilimdir.” ifadeleri geçiyor. Bu ifadelerdeki “yağlık” kelimesi, tanıma uyuyor. Eksik harfleri tamamladığımızda kelime “Yağlık” oluyor.
Cümlem:
Büyükannem, çeyizindeki işlemeli yağlıkları özenle saklardı.
g__rge: Üzerine kumaş gerilerek nakış işlemeye yarar, çoğu dikdörtgen biçiminde olan çerçeve.
Çözüm:
Bu tanım bize “nakış işleme” ve “çerçeve” kelimelerini hatırlatıyor. Metnin ikinci paragrafında “Anadolu kadını, tezgahının ya da gergefinin başına geçti mi tam bir okuryazardır.” cümlesi yer alıyor. Buradaki “gergef” kelimesi, tam da aradığımız kelime. Eksik harfleri tamamladığımızda kelime “Gergef” oluyor.
Cümlem:
Annem, gergefine gerdiği kumaşa rengarenk çiçekler işliyordu.
ırm__k: Kabartılmış toprağın taşını, çöpünü ayıklamak için kullanılan seyrek dişli, tarak biçiminde araç.
Çözüm:
Bu tanımda “tarak biçiminde araç” ve “toprağı ayıklama” ipuçları var. Metnin sonlarına doğru, “tarak, tırmık, ibrik gibi nazarlıklar…” ifadesini görüyoruz. “Tırmık” kelimesi, toprak işlerinde kullanılan bir araçtır ve tanıma uyuyor. Eksik harfleri tamamladığımızda kelime “Tırmık” oluyor.
Cümlem:
Bahçıvan, bahçedeki yaprakları toplamak için tırmık kullandı.
to____m: İlkel toplumlarda topluluğun ondan türediği sanılan ve kutsal sayılan hayvan, ağaç, rüzgâr vb. herhangi bir doğal nesne, ongun.
Çözüm:
“İlkel toplumlar”, “kutsal sayılan doğal nesne” ve “ongun” kelimeleri bizi doğru yere götürecek. Metnin sonlarına doğru, “Kuş, horoz resimleri eski Türk totemlerinin izlerini taşır.” cümlesi yer alıyor. Buradaki “totem” kelimesi, tanımı karşılar. Eksik harfleri tamamladığımızda kelime “Totem” oluyor.
Cümlem:
Bazı kabileler, belirli hayvanları kendi totemleri olarak görürlerdi.
__ygı: Yere veya döşeme üzerine serilen örtü.
Çözüm:
Bu tanım bize “yere serilen örtü” ifadesini hatırlatıyor. Metnin son paragrafında, “Kilim; Anadolu’nun çadırından sedirine, çuvalından heybesine yaygındır.” cümlesi geçiyor. Buradaki “yaygı” kelimesi, yere serilen örtü anlamına gelir. Eksik harfleri tamamladığımızda kelime “Yaygı” oluyor.
Cümlem:
Piknik için yeşilliklerin üzerine rengarenk bir yaygı serdik.
__ör__k: Hayvancılıkla geçinen, genellikle Toroslarda yaşayan göçebe Türk oymağı, Türkmen.
Çözüm:
Sevgili öğrencilerim, bu tanım çok spesifik bir grubu işaret ediyor: “Yörük”. Ancak, verilen metni dikkatlice okuduğumda, “Yörük” kelimesinin veya bu tanıma uyan bir topluluğun adının metinde geçmediğini fark ettim. Bize verilen talimatlara göre, cevapları sadece metindeki bilgilere dayanarak vermemiz gerekiyor. Bu nedenle, bu kelimeyi metinde bulamıyoruz.
Cümlem:
Bu kelime metinde yer almadığı için bir cümle oluşturamıyorum.
***
2.Etkinlik Aşağıdaki soruları okuduğunuz metinden hareketle cevaplayınız.
1. Anadolu insanı yazdan önce duygu ve düşüncelerini hangi yollarla anlatmıştır?
Çözüm:
Metnin ilk paragrafında şöyle yazıyor: “Yıllar yılı okumamış, okutulmamış Anadolu insanı yazdan yoksun olunca düşüncelerini kendine özgü şekillerle, renklerle dile getirmeye çalışmış. Bu şekilleri, renkleri; halısına, kilimine, yağlığına, çorabına işlemiştir.“
Buna göre, Anadolu insanı duygu ve düşüncelerini kendine özgü şekillerle ve renklerle; halısına, kilimine, yağlığına ve çorabına işleyerek anlatmıştır.
2. Anadolu’da kilimin hangi anlamlara geldiğini anlatınız.
Çözüm:
Metnin ikinci paragrafında “Hele Anadolu’da kilim demek; renk demek, renge susamışlık demek.” cümlesi geçiyor. Ayrıca son paragrafında da “Kilim, Anadolu’da gönül dolusu türküdür.” ifadesi bulunuyor.
Bu bilgilere göre, Anadolu’da kilim demek; renk demek, renge susamışlık demek ve gönül dolusu türkü demektir.
3. Kilimin Anadolu’da bir renk sofrası olarak nitelendirilmesinin nedenleri nelerdir? Açıklayınız.
Çözüm:
Metnin üçüncü paragrafında bu konuya değiniliyor: “Göz alabildiğine bozulan Anadolu’da yeşile, kırmızıya, maviye, turuncuya özlem çeken insanlar; susuzluklarını kilimlere döktükleri arı duru renklerle gidermeye çalışırlar. Ağaçtan yeşil, gökten mavi, çiçekten kırmızı isteyen, bu isteklerini kilimlerde simgeleyen Anadolu insanları. Bu yüzden kilimler Anadolu’da bir renk sofrasıdır. Al al, moru mor, akı karası, sarısı durusu, nesi var nesi yoksa cömertçe sofraya getirir; evini, çadırını, bir bayram şenliği, bir düğün alayı gibi renklerle donatır.“
Anadolu insanı, göz alabildiğine bozulan topraklarında yeşile, kırmızıya, maviye, turuncuya duyduğu özlemi, ağaçtan yeşili, gökten maviyi, çiçekten kırmızıyı kilimlerine taşımıştır. Kilimler, al al, moru mor, akı karası, sarısı durusu gibi birçok rengi cömertçe bir sofra gibi sunarak evleri, çadırları şenlendirir, bu yüzden bir renk sofrası olarak nitelendirilmiştir.
4. Sizce, kilimlerde kullanılan renk ve desenlerin anlamları neler olabilir?
Çözüm:
Metnin dördüncü paragrafında şöyle deniyor: “Her çizginin dilini ayırır, anlamı başka… Kuş, horoz resimleri eski Türk totemlerinin izlerini taşır. Yıldız biçimindeki uğur ve bereket simgeleri, sağlık ve mutluluk tılsımı yılan ve ejder kıvrımları, zencerfekler, cennet çiçekleri, tarak, tırmık, ibrik gibi nazarlıklar… Kısacası Anadolu’nun tüm insanları, manevi dünyası, en küçük ayrıntıları ve göz alıcı renkleriyle kilimlerde yüzer güler.“
Kilimlerde kullanılan her renk ve desenin özel bir anlamı vardır. Örneğin;
- Kuş ve horoz resimleri: Eski Türk totemlerinin izlerini taşır.
- Yıldız biçimleri: Uğur ve bereket simgeleridir.
- Yılan ve ejder kıvrımları: Sağlık ve mutluluk tılsımıdır.
- Cennet çiçekleri, tarak, tırmık, ibrik gibi desenler: Nazarlıklar ve manevi dünyayı ifade eder.
Kısacası, renkler ve desenler Anadolu insanının inançlarını, dileklerini, manevi dünyasını ve yaşam felsefesini yansıtır.
5. Yörük beyi, çadırının önüne atılan kilimden nasıl bir anlam çıkarmıştır? Anlatınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencilerim, verilen metni dikkatlice okuduğumuzda, “Yörük beyi” diye bir karakterden veya onun kilimden çıkardığı anlamdan bahsedilmediğini görüyoruz. Metinde sadece “Kız, çeyizindeki kilimiyle övünür; delikanlı, kilimlerde sevgilisinin hayalini görür.” ifadesi yer alıyor.
Bu nedenle, sorunun cevabı metinde bulunmamaktadır. Bize verilen talimatlara göre, sadece metindeki bilgilere dayanarak cevap vermemiz gerektiği için bu soruyu metne göre cevaplayamıyoruz.
6. Anadolu insanı, kilimlerde kullanılan renkleri nasıl elde etmektedir?
Çözüm:
Metinde, Anadolu insanının yeşile, kırmızıya, maviye, turuncuya özlem duyduğu ve bu renkleri doğadan (ağaçtan yeşil, gökten mavi, çiçekten kırmızı) istediği anlatılıyor. Ancak, bu renkleri elde etmek için hangi bitkileri kullandıkları, nasıl boya yaptıkları gibi bilgilere yer verilmemiştir.
Dolayısıyla, metinde Anadolu insanının kilimlerde kullanılan renkleri nasıl elde ettiğine dair bir açıklama bulunmamaktadır.
7. Bir kilim dokuyacak olsaydınız hangi renk ve desenleri kullanmak isterdiniz? Nedenleriyle birlikte anlatınız.
Çözüm:
Bu soru, metinden edindiğimiz bilgilerle kendi hayal gücümüzü birleştirmemizi istiyor, harika bir soru!
Eğer ben bir kilim dokuyacak olsaydım, Anadolu insanının doğaya olan sevgisini ve umutlarını yansıtan renkleri seçerdim. Şunları kullanırdım:
- Yeşil: Metinde de geçtiği gibi, Anadolu insanının ağaçlardan istediği, doğanın ve yaşamın rengi olan yeşili kullanırdım. Bu, yeniden doğuşu ve umudu temsil ederdi.
- Mavi: Gökyüzünün ve özgürlüğün rengi olan maviyi tercih ederdim. Bu, huzuru ve sonsuzluğu simgelerdi.
- Kırmızı: Anadolu’nun sıcaklığını, aşkı ve enerjiyi temsil eden kırmızıyı mutlaka kullanırdım.
Desen olarak ise, metinde bahsedilenlerden esinlenerek şunları seçerdim:
- Yıldızlar: Uğur ve bereket getirdiğine inanıldığı için kilimime yıldız desenleri işlerdim.
- Hayat Ağacı: Metinde olmasa da, Anadolu kültüründe çok önemli bir sembol olan hayat ağacını kullanırdım. Bu, yaşamın devamlılığını ve köklerimize bağlılığı temsil ederdi.
- Geometrik desenler: Anadolu insanının güçlü karakterini ve kararlılığını yansıtan keskin, düzenli geometrik şekiller eklerdim.
Böylece kilimim, hem doğanın güzelliklerini hem de Anadolu insanının derin inançlarını ve güçlü ruhunu bir araya getirirdi.
***
Umarım bu çözümler, Anadolu kilimlerinin dünyasını daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur sevgili öğrencilerim. Unutmayın, okuduğumuz her metin bize yeni şeyler öğretir!