7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 1. Kitap Sayfa 181
Sevgili öğrencilerim,
Bugün Karagöz metnimizle ilgili soruları beraber çözeceğiz. Unutmayın, bu soruları çözerken sadece metinde verilen bilgilere odaklanacağız. Hadi başlayalım!
2. Etkinlik: Aşağıdaki soruları okuduğunuz metinden hareketle cevaplayınız.
1. Türk Gelenek Tiyatrosu’nun türleri ve bu türlerin ortak özellikleri nelerdir?
Çözüm:
Metnimize dikkatlice baktığımızda, Türk Gelenek Tiyatrosu’nun sadece Karagöz’den ibaret olmadığını görüyoruz. Metinde şöyle diyor: “Daimi ismi Türk Gelenek Tiyatrosu olan ve kökü Orta Asya’ya giden öz tiyatromuzun diğer dalları da orta oyunu, meddah-lık, kukla, köy ve tuluat tiyatrosudur.” Bu cümle bize türleri veriyor.
Ortak özelliklerini ise hemen bir sonraki cümlede buluyoruz: “Dolayısı ile bu dalların hepsinin ortak özellikleri vardır ve Karagöz de bunun içindedir. Bu ortak özellikler; gösterilerin güldürücü ve eğlendirici amaçlı olması, seyircilerle bağ kurulması ve önceden bir ezberleme gereğinin bulunmamasıdır.”
Buna göre:
- Türk Gelenek Tiyatrosu’nun türleri şunlardır:
- Orta oyunu
- Meddahlık
- Kukla
- Köy tiyatrosu
- Tuluat tiyatrosu
- Bu türlerin ortak özellikleri ise şunlardır:
- Gösterilerin güldürücü ve eğlendirici olması
- Seyircilerle bağ kurulması
- Önceden bir ezberleme gereğinin bulunmaması
2. Okuduğunuz metinde Karagöz oyununun hangi özelliklerinden bahsedildiğini anlatınız.
Çözüm:
Metnimiz Karagöz hakkında bize birçok bilgi veriyor. Hadi birlikte bu özelliklere bakalım:
- Karagöz, dünyaca tanınan ve sevilen bir Türk Gölge Tiyatrosu’dur.
- Türk Gelenek Tiyatrosu’nun bir dalıdır ve diğer dallarla ortak özelliklere sahiptir (güldürücü, eğlendirici, seyirciyle bağ kuran, ezber gerektirmeyen).
- Sanatçısı oyunu özetle bilir ama ezberlemez, seyircilerle konuşarak konuyu serbestçe işler. Bu duruma “tuluat” veya “doğaçlama” denir.
- Türk Halk (Gelenek) Tiyatrosu’nun özü ve son temsilcisidir.
- Oyunun başoyuncusu Karagöz’dür ve arkadaşı Hacivat’tır.
- Yedi yüz yıl kadar önce başladığı düşünülmektedir.
- Gösterilerinde neşe, şiir, müzik, taklit, dans, folklor bulunur ve her gösterinin sonunda bir öğüt verilir.
- Sadece ramazan veya çocuk eğlencesi değildir; her zaman, her yerde oynanabilir ve bütün insanlara hitap eder.
- Geçmişte çizgi film, sinema ve televizyon yokken Asya, Avrupa ve Afrika’da yüzlerce yıl boyunca herkesi eğlendirmiş ve birçok ülkede iz bırakmıştır.
3. Karagöz oyununa ait, sizin bildiğiniz özellikler nelerdir?
Çözüm:
Bu soru, metinden öğrendiklerimizle birlikte sizin kendi bilgi birikiminizi de soruyor. Metin bize zaten Karagöz hakkında çok güzel bilgiler verdi. Biz de bu bilgileri kendi cümlelerimizle, sanki daha önce de biliyormuşuz gibi ifade edebiliriz. Yani, metinde geçen bilgileri kendi bilgimiz gibi sunabiliriz.
- Karagöz, ışık ve perde arkasında oynatılan bir gölge oyunudur.
- Oyunun başkahramanları Karagöz ve Hacivat’tır.
- Oyunlar genellikle doğaçlama yapılır, yani önceden yazılı bir metne bağlı kalınmaz.
- İnsanları güldürürken aynı zamanda düşündürücü ve öğretici mesajlar verir.
- Toplumsal sorunlara, güncel olaylara esprili bir dille değinir.
- Farklı yörelerin şiveleri ve taklitler oyunda önemli yer tutar.
4. Metne göre Karagöz oyunları nerelerde oynanırdı?
Çözüm:
Metnin sonlarına doğru bu bilgiye rastlıyoruz. Şöyle diyor: “Çizgi film, sinema ve televizyon yok iken Karagöz vardı ve bu güzel gösteriler Asya’da, Avrupa’da ve Afrika’da yüzlerce yıl her yaş-tan, herkesi eğlendirdi. Türkiye Cumhuriyeti kurulduktan sonra da birçok ülkede iz bıraktı.”
Demek ki Karagöz oyunları:
- Asya’da
- Avrupa’da
- Afrika’da
yüzlerce yıl boyunca oynanmış ve iz bırakmıştır.
5. Karagöz sanatçılarının özelliklerinden üç tanesini söyleyiniz.
Çözüm:
Metinde Karagöz sanatçılarının nasıl oynadığına dair önemli ipuçları var. Şöyle bir cümleye rastlıyoruz: “Yani, Karagöz’ü örnek alırsak sanatçı oynatacağı oyunu özetle bilir fakat ezberlemez ve isterse seyircilerle de konuşarak konuyu serbest olarak perdede işler. Bu olaya “tuluat” ve günümüzde “doğaçlama” denilmektedir.”
Bu cümleden yola çıkarak Karagöz sanatçılarının özelliklerini şöyle sıralayabiliriz:
- Oyunu ezberlemezler, sadece ana hatlarını bilirler.
- Seyircilerle etkileşim kurarak konuyu serbestçe, yani doğaçlama bir şekilde işlerler.
- Doğaçlama (tuluat) yetenekleri çok gelişmiştir.
6. Karagöz sanatçısı olmak ister misiniz? Nedenleriyle açıklayınız.
Çözüm:
Bu soru tamamen sizin kişisel düşüncenizi soruyor. Ben de bir öğrencinin verebileceği gibi bir cevap vereyim. Siz kendi düşüncelerinizi de ekleyebilirsiniz, önemli olan nedenini açıklamak.
Evet, Karagöz sanatçısı olmak isterdim.
- Çünkü insanları güldürmek, eğlendirmek ve aynı zamanda onlara hayatla ilgili ince mesajlar vermek çok keyifli olurdu.
- Doğaçlama yapma fikri beni heyecanlandırıyor. Her oyunda farklı bir şeyler söylemek, seyircinin tepkisine göre anında yeni diyaloglar geliştirmek çok yaratıcı bir iş olurdu.
- Geleneksel bir sanatımızı yaşatmak ve sonraki nesillere taşımak da bana büyük bir gurur verirdi.
7. Karagöz oyunlarını yaşatmak ve sonraki nesillere aktarabilmek için neler yapmak istersiniz?
Çözüm:
Bu da yine sizin yaratıcı fikirlerinizi bekleyen bir soru. Metinde doğrudan bir cevap yok ama metinden aldığımız bilgilerle neler yapabileceğimizi düşünebiliriz.
- Okullarda Karagöz atölyeleri ve kulüpleri kurardım. Böylece çocuklar bu sanatı yaparak öğrenirlerdi.
- Karagöz oyunlarını günümüz teknolojileriyle birleştirirdim. Belki kısa animasyon filmleri yapar, sosyal medyada ilgi çekici Karagöz videoları paylaşırdım.
- Karagöz’ün sadece bir oyun olmadığını, aynı zamanda tarihimizin ve kültürümüzün bir parçası olduğunu anlatan eğitici programlar düzenlerdim.
- Karagöz ustalarını okullara davet eder, onların tecrübelerini ve hikayelerini gençlerle paylaşmalarını sağlardım.
- Yeni yazarlar ve sanatçılarla çalışarak, Karagöz oyunlarına güncel konuları ve esprileri de katardım ki gençlerin ilgisini çeksin.
8. Günümüz Karagöz sanatçılarından biri olsaydınız gençlere hangi tavsiyelerde bulunmak isterdiniz?
Çözüm:
Bu soru da tıpkı 6. ve 7. sorular gibi sizin düşüncelerinizi soruyor. Hadi, bir Karagöz ustası gibi düşünelim ve gençlere neler söyleyelim:
- “Sevgili gençler, geleneksel sanatlarımız bizim köklerimizdir. Bu köklere sahip çıkın, onları öğrenin ve geleceğe taşıyın. Karagöz sadece bir gölge oyunu değil, aynı zamanda bizim mizah anlayışımız, eleştiri gücümüz ve bilgece öğütlerimizin aynasıdır.”
- “Bol bol okuyun, çevrenizi iyi gözlemleyin. Çünkü Karagöz, hayatın ta kendisidir. Ne kadar çok bilirseniz, o kadar çok hikaye anlatır, o kadar çok güldürür ve düşündürürsünüz.”
- “Doğaçlama yeteneğinizi geliştirin! Hayat da bir nevi doğaçlamadır. Esnek olun, anlık durumlara ayak uydurun. Bu sadece sahnede değil, hayatın her alanında size yardımcı olacaktır.”
- “Sahneye çıkmaktan, kendinizi ifade etmekten çekinmeyin. Hata yapmaktan korkmayın. Her hata, yeni bir şey öğrenme fırsatıdır.”
- “En önemlisi, yaptığınız işi sevin ve tutkuyla yapın. İşte o zaman Karagöz’ün perdesi hiç kapanmaz, ışığı hiç sönmez!”
3. Etkinlik: Okuduğunuz metinde kullanılan anlatım biçimi ve düşünceyi geliştirme yolları hangileridir? Nedenleriyle birlikte yazınız.
Çözüm:
Şimdi de metnin bize Karagöz’ü nasıl anlattığına bakalım. Bir metni okurken yazarın bize neyi, nasıl anlattığını fark etmek çok önemlidir.
Anlatım Biçimi:
Metnin genel amacı Karagöz’ü bize tanıtmak, ne olduğunu, özelliklerini, tarihini anlatmak. Bu tür bilgilendirici metinlerde genellikle açıklayıcı anlatım kullanılır.
- Metinde Karagöz’ün ne olduğu tanımlanıyor (“Türk Gölge Tiyatrosu’nun ismidir”), özellikleri sıralanıyor (güldürücü, eğlendirici, doğaçlama gibi), tarihi hakkında bilgi veriliyor (yedi yüz yıl kadar önce başlaması).
- Yazar, Karagöz hakkında bize bilgi vermek, bizi aydınlatmak istiyor. Bu nedenle nesnel ifadelere ağırlık veriyor.
Düşünceyi Geliştirme Yolları:
Yazar, anlattıklarını daha anlaşılır, etkili ve inandırıcı kılmak için bazı yöntemler kullanır. Bunlara “düşünceyi geliştirme yolları” deriz.
- Tanımlama:
- Neden: Metinde “Karagöz, elbette dünyaca tanınan ve sevilen Türk Gölge Tiyatrosu’nun ismidir.” veya “Bu olaya “tuluat” ve günümüzde “doğaçlama” denilmektedir.” gibi cümleler var. Yazar, bir kavramın ne olduğunu açıklamak için tanımlamadan yararlanmıştır.
- Örnekleme:
- Neden: Metinde “Yani, Karagöz’ü örnek alırsak sanatçı oynatacağı oyunu özetle bilir fakat ezberlemez ve isterse seyircilerle de konuşarak konuyu serbest olarak perdede işler.” denilerek, Türk Gelenek Tiyatrosu’nun ortak özelliklerini Karagöz üzerinden somutlaştırarak ve açıklayarak anlatmak için kullanılmıştır.
- Karşılaştırma:
- Neden: Metinde “Çizgi film, sinema ve televizyon yok iken Karagöz vardı…” ifadesiyle Karagöz’ün geçmişteki yaygınlığını ve önemini, günümüzdeki eğlence araçlarının o zamanki yokluğuyla karşılaştırarak vurgulamıştır. Ayrıca “Karagöz, sadece ramazan eğlencesi değildir… çocuk eğlencesi de değildir…” diyerek Karagöz hakkında yanlış bilinenleri düzeltmek amacıyla da karşılaştırma yapılmıştır.
Gördüğünüz gibi, bir metni okurken sadece ne anlattığına değil, nasıl anlattığına da dikkat etmeliyiz. Bu, hem okuma becerimizi geliştirir hem de metinleri daha iyi anlamamızı sağlar.