Merhaba sevgili öğrencim, ben Türkçe öğretmeninim. Gördüğüm kadarıyla fiillerin yapısı ve grafik okuma konularında sorularımız var. Hiç merak etme, bu konular aslında çok eğlenceli ve birlikte kolayca çözeceğiz. Haydi, ilk sorudan başlayalım!
5. Etkinlik Aşağıdaki fiilleri yapısına göre inceleyerek uygun alanlara yazınız.
Şimdi bu etkinliğimizde fiillerin yapısına bakacağız. Hatırlıyor musun, fiilleri yapılarına göre üçe ayırıyorduk: Basit fiiller, türemiş fiiller ve birleşik fiiller. Şimdi her bir fiili tek tek inceleyelim ve hangi gruba girdiğini bulalım.
Adım 1: Fiil türlerini hatırlayalım.
- Basit Fiiller: Hiçbir yapım eki almamış, sadece kökten oluşan fiillerdir. Mesela “gelmek”, “okumak” gibi.
- Türemiş Fiiller: Bir köke yapım eki eklenerek (isimden fiil yapan veya fiilden fiil yapan ekler) oluşturulmuş fiillerdir. Mesela “başlamak” (baş-la-), “yazılmak” (yaz-ıl-) gibi.
- Birleşik Fiiller: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. Bunlar da kendi içinde üçe ayrılır:
- Yardımcı fiille kurulanlar (hissetmek, fark etmek),
- Kurallı birleşik fiiller (yazabilmek, düşeyazmak),
- Anlamca kaynaşmış birleşik fiiller (deyimseller, kulak kabartmak, göz gezdirmek).
Adım 2: Verilen fiilleri inceleyelim.
- hoşuna gitmek: Bu bir deyimdir, yani anlamca kaynaşmış birleşik fiildir.
Sonuç: Birleşik Fiiller - sayılmak: “say-” fiil köküne “-ıl-” (edilgenlik) yapım eki gelmiş. Yapım eki aldığı için türemiş fiildir.
Sonuç: Türemiş Fiiller - kavuşmak: “kavuş-” fiil köküdür ve yapım eki almamıştır.
Sonuç: Basit Fiiller - açtırmak: “aç-” fiil köküne “-tır-” (ettirgenlik) yapım eki gelmiş. Yapım eki aldığı için türemiş fiildir.
Sonuç: Türemiş Fiiller - yapmak: “yap-” fiil köküdür ve yapım eki almamıştır.
Sonuç: Basit Fiiller - ilgilenmek: “ilgi” isim köküne “-len-” yapım eki gelmiş. Yapım eki aldığı için türemiş fiildir.
Sonuç: Türemiş Fiiller - doğmak: “doğ-” fiil köküdür ve yapım eki almamıştır.
Sonuç: Basit Fiiller - kazanamamak: Aslında “kazanabilmek” fiilinin olumsuzudur. “-ebilmek” kurallı birleşik fiil olduğu için bunun olumsuzu da birleşik fiildir.
Sonuç: Birleşik Fiiller
Adım 3: Fiilleri kutulara yerleştirelim.
Basit Fiiller:
- kavuşmak
- yapmak
- doğmak
Türemiş Fiiller:
- sayılmak
- açtırmak
- ilgilenmek
Birleşik Fiiller:
- hoşuna gitmek
- kazanamamak
***
6. Etkinlik Aşağıdaki grafikte Buğra’nın Türkçe dersinden dört haftada çözdüğü testlerin konulara göre dağılımı verilmiştir. Grafikten hareketle aşağıdaki yargılardan doğru olanların başına “D”, yanlış olanların başına “Y” koyunuz.
Şimdi de Buğra’nın test sonuçlarını inceleyelim. Bize verilen bir sütun grafik var. Grafiği dikkatlice okuyup her bir yargının doğru mu yanlış mı olduğunu bulacağız. Unutma, grafik sorularında en önemli şey, grafikteki sayıları doğru okumaktır.
Adım 1: Grafikteki verileri okuyalım ve not alalım.
- Birinci Hafta:
- Birleşik Fiiller (Pembe): 25 test
- Paragraf (Sarı): 20 test
- İmla-Noktalama (Mavi): 10 test
- İkinci Hafta:
- Birleşik Fiiller (Pembe): 10 test
- Paragraf (Sarı): 30 test
- İmla-Noktalama (Mavi): 5 test
- Üçüncü Hafta:
- Birleşik Fiiller (Pembe): 15 test
- Paragraf (Sarı): 10 test
- İmla-Noktalama (Mavi): 15 test
- Dördüncü Hafta:
- Birleşik Fiiller (Pembe): 20 test
- Paragraf (Sarı): 15 test
- İmla-Noktalama (Mavi): 25 test
Adım 2: Her bir yargıyı tek tek değerlendirelim.
[ ] Buğra, birleşik fiillerle ilgili testi en fazla birinci haftada çözmüştür.
Birleşik fiiller test sayılarına bakalım:
- Birinci hafta: 25
- İkinci hafta: 10
- Üçüncü hafta: 15
- Dördüncü hafta: 20
Gördüğün gibi en yüksek sayı 25 ve bu da birinci haftaya ait. Yani bu yargı doğru.
Sonuç: D
[ ] Buğra’nın çözdüğü paragraf testi sayısı her hafta birbirinden farklıdır.
Paragraf testi sayılarına bakalım:
- Birinci hafta: 20
- İkinci hafta: 30
- Üçüncü hafta: 10
- Dördüncü hafta: 15
Evet, 20, 30, 10 ve 15 sayıları birbirinden farklı. Yani bu yargı da doğru.
Sonuç: D
[ ] Buğra, imla ve noktalamayla ilgili en az testi ikinci haftada çözmüştür.
İmla ve noktalama testi sayılarına bakalım:
- Birinci hafta: 10
- İkinci hafta: 5
- Üçüncü hafta: 15
- Dördüncü hafta: 25
En düşük sayı 5 ve bu da ikinci haftaya ait. Bu yargı da doğru.
Sonuç: D
[ ] Buğra, dört haftanın toplamında imla ve noktalama ile ilgili on iki test çözmüştür.
İmla ve noktalama testlerinin toplamını bulalım:
10 (Birinci hafta)
+ 5 (İkinci hafta)
+ 15 (Üçüncü hafta)
+ 25 (Dördüncü hafta)
55 test
Toplam 55 test çözmüş, 12 test değil. Bu nedenle bu yargı yanlış.
Sonuç: Y
[ ] Buğra’nın birinci haftada çözdüğü birleşik fiiller testi, imla ve noktalama testinin iki katından azdır.
- Birinci hafta birleşik fiiller testi: 25
- Birinci hafta imla ve noktalama testi: 10
Şimdi imla ve noktalama testinin iki katını bulalım: 10 x 2 = 20.
Birleşik fiiller testi (25), imla ve noktalama testinin iki katı olan 20’den az mı? Hayır, 25, 20’den daha fazla. Bu yüzden bu yargı yanlış.
Sonuç: Y
[ ] Buğra, paragraf testini en fazla üçüncü haftada çözmüştür.
Paragraf testi sayılarına tekrar bakalım:
- Birinci hafta: 20
- İkinci hafta: 30
- Üçüncü hafta: 10
- Dördüncü hafta: 15
Paragraf testini en fazla ikinci haftada (30 test) çözmüş. Üçüncü haftada sadece 10 test çözmüş. Bu yargı yanlış.
Sonuç: Y
Umarım açıklamalarım anlaşılır olmuştur. Gördüğün gibi, dikkatli okuyarak ve adımları takip ederek tüm soruları doğru bir şekilde çözebiliriz. Aklına takılan bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin!